راهبرد اوباما راه به جایی نمی برد

یک سال پس از ورود باراک اوباما رئیس جمهور ۴۷ ساله امریکا به کاخ سفید می گذرد و هم اکنون تصویر مخدوشی از وی در مقایسه با زمان انتخابش در اذهان عمومی و بین المللی باقی مانده است. شاید بتوان دلیل این امر را انتظارات فراوانی دانست که از وی به عنوان رئیس جمهور امریکا وجود داشت. اما در واقع این موضوع امیدواری اشتباهی بود که به ماهیت پیچیده نظام امریکایی القا شد که این نظام بیشتر بر اساس کنترل و تعادل پایه ریزی شده بود. بسیاری از برنامه های رئیس جمهور جدید امریکا یا کارایی استفاده را نداشتند یا اینکه با شکست مواجه شدند و همین امر باعث شد دوستان وی مایوس و دشمنانش گیج و سردرگم شوند. در زمینه سیاست داخلی تمرکز ابتدایی و اصلی اوباما، اصلاح نظام درمانی مردم امریکا بود. به نظر می رسد وی در این موضوع در آستانه یک پیروزی تاریخی قرار دارد که می تواند پوشش درمانی را برای میلیون ها نفر امریکایی فراهم کند. اما در مرحله جلب حمایت از این قانون وی باید امتیازات اساسی را ایجاد کند که همین امر باعث شده بسیاری از حامیان نزدیک به وی ترس این را داشته باشند که حضور و ایجاد چنین اصلاحاتی نابود شود. در زمینه سیاست خارجی اوباما اولویت خود را آغاز دوباره فرآیند صلح خاورمیانه اعلام کرد. کاهش حضور نظامی امریکا در عراق و به دست آوردن موفقیت و پیروزی در افغانستان و ترک این کشور جنگ زده از جمله مواردی بود که رئیس جمهور امریکا بر انجام آنها متعهد شد. سیاست خارجی کاخ سفید به خصوص رویکرد آن در قبال خاورمیانه از جمله عواملی بود که باعث شد بسیاری از تحسین کنندگان اوباما مایوس شوند. اظهارات او در زمان مبارزات انتخاباتی و انتصاب جرج میچل به عنوان نماینده امریکا در منطقه این انتظار را به وجود آورد که واشنگتن نهایتاً می تواند راهکار اصولی را در قبال مناقشه اسرائیل و اعراب اتخاذ کند. با این وجود راهکار مقامات امریکا در قبال اسکان غیرقانونی یهودیان در اراضی اشغالی با لجبازی شدید و آشکار بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل روبه رو شد. تصویر تسلیم و تعظیم این مقامات در برابر رهبران اسرائیلی و ادعاهای فراوان مبنی بر منصف بودن در این مساله از جمله مواردی بود که باید برای رئیس جمهور امریکا تاسف برانگیز دانست. در افغانستان دیگر صحبت از «ساخت ملت و جامعه» وجود ندارد و هدف بسیار محدود است؛ تضعیف طالبان و القاعده در عرض ۱۸ ماه و اصلاح ظاهری برخی از ساختارهای این کشور تا امریکا بتواند به این ترتیب ادعای پیروزی کند. از آنجایی که که موفقیت این راهکار منوط به مشارکت پاکستان است احتمالاً در چند ماه آینده بیش از پیش شاهد سیاست چماق و هویج ایالات متحده خواهیم بود. اخیراً روزنامه واشنگتن پست در مطلبی با عنوان «جنبه های اساسی راهکار جدید رئیس جمهور» به بررسی تفاوت های اصلی و عمده این راهکار پرداخت. این روزنامه در مطلب خود چنین می نویسد؛ هم اکنون بین آن دسته از مقامات کاخ سفید که تمایل بر خروج سریع از افغانستان دارند و آن دسته از فرماندهان نظامی که اعتقاد راسخ به پیروزی در این شرایط دارند، اختلاف و شکاف عمیقی به وجود آمده است. در سیاست خارجی باید دیگر کشورهای منطقه را نیز مورد توجه قرار داد. عراق پیشرفت قابل قبولی داشته است هر چند به نظر می رسد انتخابات ماه ژانویه در این کشور به تاخیر بیفتد. اما موضوع مهم در این برهه از زمان این است که اوباما باید بتواند به تعهدات خود مبنی بر خروج از این کشور جامه عمل بپوشاند. پذیرش خواسته های روسیه و حساسیت به منطقه تاریخی آنها باعث شده است مذاکرات جنبه محدودتری پیدا کند. چین با توجه به جایگاه ویژه اش در واشنگتن به دلیل اتکا به اقتصاد خود احساس رضایت می کند. از طرف دیگر مناسبات راهبردی با هند تایید دوباره یی پیدا کرده اما هنوز به میزان قبلی در زمان ریاست جمهوری جرج بوش نرسیده است. با این وجود دهلی باید از اوباما متشکر باشد که در رقابت های انتخاباتی سخنی از ارتقای مناسبات هند و پاکستان به میان نیاورد. از طرف دیگر پاکستان باید دائماً لزوم بازگشت هند به میز مذاکره را به واشنگتن گوشزد کند. با توجه به این موارد به نظر می رسد کاهش حمایت ها از اوباما موضوع اجتناب ناپذیری باشد به خصوص اینکه بسیاری از مشکلاتی که وی منشاء آنها بود باعث شد تا نتواند به تعهدات انتخاباتی خود جامه عمل بپوشاند. وی هم اکنون به مرکز و محور اصلی بسیاری از موضوعات تبدیل شده است در حالی که در زمان انتخابات به عنوان فردی خارجی خود را مطرح کرده بود که آمادگی پذیرش تعهدات از پیش تعیین شده را دارد؛ اما حال سیاستمداری است که برای جست وجوی اهداف بزرگ تر آمادگی پذیرش توافق های متعدد را دارد. راهکار اوباما در مورد لایحه بهداشت عمومی و سخنرانی او در اجلاس تغییرات آب و هوایی در کپنهاگ نشان می داد او اعتقاد راسخ به موفقیت های خود در آینده دارد. اوباما هنگام دریافت جایزه صلح نوبل اظهار داشت هم اکنون زمان آن فرا رسیده است که برای پیشبرد اهداف باید به جای دفاع از خود از اهرم قدرت استفاده کرد و این دقیقاً موید این مطلب است که وی همچون روسای پیشین امریکا گام برمی دارد. وی زمانی که در سخنرانی های خود صحبت از مردان بزرگی همچون گاندی و مارتین لوترکینگ می کند، به این موضوع نیز اذعان دارد که نمی تواند تنها از طریق این مثال ها کار و اهداف مورد نظر خود را به سرانجام برساند. در پایان باید به این نکته توجه داشت که اگر اوباما فردی ایده آل گرا و واقع گرا بوده و نگران جامه عمل پوشاندن به اهداف ملت امریکا است آیا زمان آن نرسیده است که رهبران این کشور به جای تکیه بر بلندپروازی ها، ارزیابی تازه یی از اهداف و برنامه های ملی خود داشته باشند ؟