الف) رشد دوران نوجوانی
۱) مراحل رشد دوران نوجوانی را شرح دهید؟
▪ پیدایش و مراحل نوجوانی: با خاتمه یافتن دوران آخر کودکی، مرحله رشد نوجوانی شروع می شود. در این مرحله سرعت رشد افزایش می یابد. نوجوان در این زمان در جستجوی حقایق و کشف محیط اطراف خود می باشد.
▪ مراحل بعدی نوجوانی: پس از شروع مرحله بلوغ تغییرات جسمی و روانی ایجاد می گردد.
ب) مرحله آخر نوجوانی :
در این مرحله افق های تازه بر روی نوجوان گشوده می شود، تغییرات سریع و زیادی در جو خانواده نسبت به نوجوان به وجود می آید.
۲) عوامل موثر در پیدایش بلوغ را نام ببرید؟
در پیدایش بلوغ، عوامل فراوانی تأثیر می گذارند که مهمتر از همه شرایط جغرافیایی مناطق مختلف در کشورهای گوناگون است. دیگر عواملی که در پیدایش بلوغ مؤثرند عبارتند از نوع تغذیه، محیط خانوادگی و شرایط روانی
۳) بلوغ زود رس و دیر رس را توضیح دهید؟
زودرسی بلوغ معمولاً به دو نوع مختلف بروز می کند. نوع اول آن در سنین پایین با نشانه های فرضی شروع می شود که در اثر اختلالات توارثی یا جسمی همراه با تغییرات شدیدی در نمود داخلی بدن به وجود می آید.
نوع دوم آن شروع واقعی بلوغ است که به طور طبیعی و بدون ضایعه جسمی یا روانی ظاهر می گردد. ظهور این دو نوع بلوغ می تواند در رشد طول قد و رشد فکری مؤثر واقع شود. بدین ترتیب که پیدایش به موقع بلوغ موجب رشد طولی استخوان ها و در نتیجه طول قد می شود، ولی پیدایش قبل از موقع رشد استخوان های طولی بدن را مختل کرده با در نظر گرفتن سایر عوامل موجب کوتاهی قد می شود
۴) رشد جسمانی در نوجوانی را شرح دهید؟
▪ طول قد :
رشد طولی بدن یک نواختر و با ثبات تر از وزن بدن است؛ زیرا کمتر تحت تأثیرات محیطی قرار می گیرد. می توان گفت رشد طولی بدن تقریباً به طور کامل بستگی به رشد طولی استخوان ها دارد و طول قطعات استخوان در برابر فشارهای کوتاه مدت محیطی نسبتاً مقاوم است. نتیجتاً پیشرفت رشد طولی بدن منظم می باشد.
▪ اختلافات طول قد دختران و پسران :
از سن ۶ تا ۸ سالگی طول قد پسران بیشتر از دختران است. از سن ۱۰ تا ۱۲ سالگی طول قد دختران بلند تر از پسران است. در سن ۱۲ سالگی این اختلافات بسیار کم و حدود ۸/۱ سانتیمتر است.
▪ وزن بدن :
وزن بدن نوجوان در این دوران تحت تأثیر مواد غذایی، تغییرات محیطی، اثرات متعامل ارگانیسم محیط بر یکدیگر قرار دارد. رشد وزنی برعکس رشد طولی، شاخص حساسی برای نشان دادن تغذیه بد و محیط می باشد.
▪ نسبت اندازه های مختلف بدن :
نسبت اندازه های مختلف بدن نوجوان بعد از بلوغ تغییر می کند و اختلافات رشدی گوناگونی را می توان در پسران و دختران پیدا نمود.
۵) خصوصیات رشد عقلانی نوجوان را شرح دهید؟
▪ مشخصات فکری نوجوان :
نوجوانان در این مرحله سنی از فراگیری وسیعی برخوردارند. مسایل علمی و ریاضی گوناگونی را حل می نمایند.
▪ سرعت عمل :
در این مرحله سرعت انتقال کسب اطلاعات آنان افزایش می یابد، زمان بروز واکنش نسبت به یک محرک علاوه بر اینکه کوتاهتر می شود مدت زمان برای تصمیم گیری نسبت به اطلاعات به دست آمده نیز کمتر می گردد.
▪ حافظه :
نوجوانان به خاطر داشتن سن بیشتر نسبت به کودکان دبستانی دارای محفوظات بیشتری هستند و اطلاعات زیادتری را در ذهن خود ذخیره می نمایند. همچنین با افزودن هر خاطره به ذهن خویش می توانند آن را با مهارت به محفوظات اندوخته شده قبلی ربط داده، آنها را پر معنی و کاملتر نمایند.
▪ آزادی در تفکر :
هر مرحله جدیدی در تفکر آزادی بیشتر و کنترل شدیدتری را در عملیات عقلانی به همراه دارد.
▪ شناخت :
نوجوان بیش از پیش از کودکان در مورد فرآیندهای شناختی خود و احساسات و افکار سایر مردم فکر می نماید. هنگامی که یک نوجوان ۱۲ ساله درباره افکار دیگران فکر می کند استنباط او این است که سایر مردم در مورد اشیا و اعمال عینی فکر می کنند ولی یک نوجوان ۱۶ ساله به احتمال زیاد می تواند تصور نماید که مردم درباره اعمال ذهنی تفکر می نمایند.
۶) ویژگی های رشد عاطفی در دوران نوجوانی را شرح دهید؟
▪ عدم کنترل :
یکی از ویژگی های عاطفی در این دوران این است که نوجوان گاهی اوقات برخلاف دوره قبل در برابر حوادث و اتفاقات کنترل خود را از دست داده کارهای متهورانه و قهرمانی انجام می دهند که اغلب موجبات پشیمانی او را فراهم می سازند.
▪ شدت عمل :
در انجام کارهای گروهی و بازی دسته جمعی شدت عمل به خرج می دهند. این خصلت در ارتباط با ترشحات غدد داخلی بدن است که منجر به تحریک عاطفی نوجوان می گردد.
▪ سرعت عمل :
اثرات گرایش تازه به محیط جدید زندگی و همچنین اختلال در تعادل اعمال فیزیولوژی بدن موجب می گردد که نوجوان در واکنش نسبت به عواطف و هیجانات به سرعت متأثر گردد و دست به اقداماتی بزند که اغلب خوشایند نباشد و متعاقباً به دلتنگی و افسردگی او منجر شود.
▪ افسردگی : تضاد با خانواده و برخوردهای ناخوشایند با همسالان موجبات افسردگی نوجوان را فراهم می سازد و باعث می گردد که در خود فرو رفته، از افراد خانواده و همسالان خود کناره گیری کند.
۷) خصوصیات مهم دوران نوجوانی را نام ببرید؟
الف) ویژگی های نوجوانی
ب) عوامل مؤثر در رشد اجتماعی نوجوان
ج) فضای موجود در زندگی خانوادگی
د) محیط مدرسه
و) تأثیر همسالان در رشد اجتماعی نوجوانان
۸) ویژگی های نوجوانی را نام ببرید؟
▪ اعتماد به نفس :
نوجوان با رفتار و اعمال خود می کوشد تا اعتماد به نفس خود را به اطرافیان ثابت کند و سلطه دیگران به خصوص اعضای خانواده را از بین ببرد و برای جلب توجه افراد شبکه اجتماعی، همسالان همچنین خانواده کوشا باشد.
▪ سازگاری :
یکی از ویژگی های مهم دوران نوجوانی سازگاری اجتماعی است، نوجوان در این دوران با حقوق اجتماعی خود آشنا شده فعالیت اجتماعی خود را گسترش می دهد.
▪ ناسازگاری :
نوجوان در بعضی موارد به منظور پیشگیری یا مقاومت در برابر سلطه جویی به خصوص در بازی های گروهی و دسته جمعی از خود ناسازگاری هایی نشان می دهد.
▪ اطاعت از دیگران :
یکی از ویژگی های مثبت دوران نوجوانی اطاعت کردن از سنت ها، ارزش های اجتماعی، پیروی از مراسم مذهبی و انجام اعمال و وظایف دینی است.
▪ تقلید :
تقلید از دیگران به خصوص ورزشکاران و قهرمانان از خصلت های نوجوانی است.
۹) عوامل مؤثر در رشد اجتماعی نوجوان را نام ببرید؟
عبارت اند از: ارتباط نوجوان با خانواده، فضای موجود در زندگی خانوادگی، محیط مدرسه و اثر همسالان.
۱۰) تأثیر محیط مدرسه بر روی نوجوانان را توضیح دهید؟
محیط مدرسه تأثیر بسیاری روی نوجوانان باقی می گذارد. محیط مدرسه مانند پلی است که بین خانواده و جامعه برقرار است و گذشتن از روی آن پل موقعیت نوجوان را در آن طرف پل تعیین می کند. به عبارت دیگر آینده نوجوان بستگی به نحوه عبور از این محل آینده ساز دارد.
۱۱) تأثیر همسالان در رشد اجتماعی نوجوانان را توضیح دهید؟
گروه همسالان از سایر شبکه اجتماعی از لحاظ خصوصیات سنی و عقلی به هم نزدیکتر و صمیمانه تر هستند. آنها روش خاصی در زندگی دارند. تعداد این گروه همسال بیشتر از گروه کودکان ۱۱ تا ۱۳ ساله است. گاهی اوقات این گروه همسال بیش از گروه خانواده بر یکدیگر تأثیر می گذارند و فعالیت آنان مختص خودشان می باشد.
۱۲) رشد اخلاقی به چند مرحله تقسیم می شود؟
الف) مرحله سازگاری با مقررات
ب) مرحله حساسیت اجتماعی
ج) مرحله استقلال اخلاقی
۱۳) مرحله سازگاری با مقررات را توضیح دهید؟
در این مرحله در اوایل کودکی اتفاق می افتد کودک برای زندگی کردن در بین خانواده، همسالان و اجتماع باید الگوهای رفتار و ارزش های شبکه اجتماعی را فرا گیرد. رشد اخلاقی از هنگام شیرخوارگی که کودک قوانین و مقررات خانوادگی و فرهنگی را از بستگان نزدیک خود کسب می نماید شروع می گردد. سازگاری با مقررات در اوایل کودکی اتفاق می افتد. مقررات و محدودیت ها وقتی مورد قبول کودکان واقع می گردند که با مهربانی، قاطع و روشن از سوی افراد وابسته به آنها تفهیم گردد. چنانچه والدین در صدور دستورها یا مقررات خونسرد و بردبار باشند مرحله رشدی با مقررات به خوبی و راحتی پیشرفت می نماید.
۱۴) مرحله حساسیت اجتماعی را توضیح دهید؟
در این مرحله از چهار سالگی تا شانزده سالگی ادامه دارد اگر چه کودکان قبل از سن مدرسه با برادران و خواهران خود به گفتگو می پردازند ولی طرز صحبت، واکنش ها و تقاضای آنان با آنچه که والدین می گویند متفاوت است. بنابراین آنها باید با نیازمندی ها، احساسات و قصد و منظور دیگران از خود حساسیت نشان دهند. اظهار همدردی و یا خود را جای دیگران تصور نمودن فرآیندی است که فرد را نسبت به اجتماع، حساس می سازد. وقتی کودک با خاطری جمع به مادر بستگی پیدا می نماید احتمالاً با همسالان خود بهتر به سر برده، سهم بیشتری در بازی ها و داد و ستد دارد و کمتر حالات هجوم و گریه را به خود می گیرد.
۱۵) مرحله استقلال اخلاقی را توضیح دهید؟
(از چهارده سالگی شروع شده تا بزرگسالی ادامه می یابد) این مرحله که آن را خودآگاهی نیز می نامند با مفهوم خود محوری یا مرحله استقلال داخلی که در حدود دو سالگی به وقوع می پیوندد متفاوت می باشد. داوری های اخلاقی دارای ریشه هایی در اثرات متقابل اجتماعی می باشند. استقلال اخلاقی به معنای آن است که یک فرد به رغم خواسته های خانواده همسالان و مقامات رسمی به آنچه خود آگاهانه در فرهنگ جامعه به عنوان بالاترین ارزش انتخاب نموده تعهد نماید. خودآگاهی جنبه ای از ماورای شناخت است که با رشد شناختی نوجوان افزایش یافته، به او امکان می دهد تا به سوی استقلال اخلاقی پیش رود. افزایش نیروی ماورای شناختی، نوجوان را قادر می سازد تا به ارزش ها و محدودیت های فکری، با نظر انتقاد نگریسته، بی عدالیت های موجود را تشخیص دهد.
۱۶) ارزش های اخلاقی را تعریف کنید؟
تعریف ارزش های اخلاقی از دیدگاه های مختلف متفاوت می باشد ساده ترین آنها عبارتند از: "آنچه نیازهای بشر را ارضا کند"؛ "آنچه آرزوی یک فرد است"؛ "هرچیز با هر موضوعی هنگامی ارزشمند است که توجه نوجوان را به خود جلب نماید".
۱۷) ارزش های اخلاقی به چند طبقه تقسیم می شوند؟
▪ ارزش های مذهبی : شامل عبادات و مراسم دینی
▪ ارزش های عقلی : شامل پی بردن به واقعیات و حقیقت
▪ ارزش های اقتصادی : شامل درآمد و هزینه زندگی و نحوه گذراندن معاش
▪ ارزش های ارتباطی : شامل برقراری روابط با جامعه و استفاده از رسانه های گروهی
▪ ارزش های بدنی : شامل سلامتی و پیشگیری از بیماری ها
▪ ارزش های اجتماعی و تفریحی : شامل گذران اوقات فراغت
۱۸) عوامل مؤثر در یادگیری زبان کدامند؟ توضیح دهید؟
الف) ارتباط زبان با تفکر :
نوجوانان به ندرت با خود با صدای بلند صحبت می نمایند ولی در باطن به آهستگی با خود سخن می گویند. ارتباط بین کلام و تفکر از طریق صحبت کردن با دیگران، صحبت کردن با خود و فکر کردن انجام می گیرد. صحبت کردن با دیگران اگرچه می تواند بدون تفکر انجام گیرد ولی معمولاً با فکر کردن پیوستگی دارد و با هم توأم است. فکر کردن با خود از تفکر و صحبت کردن با دیگران مشتق می گردد و می توان به سادگی بازگو گردد ولی به ندرت انجام می گیرد.
ب) ساختن مفاهیم :
بیشتر کلمات ادا شده از سوی نوجوانان نسبت به کودکان دوره دبستانی دارای معانی کاملتر و انتزاعی هستند. هنگامی که از نوجوانان خواسته می شود تا معانی کلمات را بیان کنند آنها از فرایندهای پیچیده تری در پاسخگویی استفاده می نمایند و سعی می کنند تمام احتمالات باطنی و لاینفک مربوط به یک مسأله یا وضعیت را در نظر بگیرند.
۱۹) عوامل مؤثر در انتخاب شغل را نام ببرید؟
در انتخاب شغل، قبل از هرچیز وضع خانوادگی و اجتماعی نوجوان تأثیر گذار است. پس از خانواده، مدرسه عامل دیگری است که دانش آموز از راهنمایی آموزگاران خود متأثر می گردد.
۲۰) نوجوان هنگام طرح ریزی برای انتخاب شغل به چه نکاتی باید توجه داشته باشد؟
الف) هدف :
هدف طرح کلیدی است برای انتخاب حرفه که باید در رسیدن به آن کوشا باشد.
ب) استعداد نوجوان :
هریک از جوانان باید ابتدا استعداد خود را نسبت به اجرای هدف و رسیدن به حرفه مطلوب ارزیابی کنند.
ج) تمایل به حرفه :
آیا طرح ریزی هدف با امیال و آرزوهای خود همخوانی دارد؟
د) محیط زندگی و اجتماعی :
پس از انجام طرح ریزی، ارزیابی استعداد و تمایل داشتن به حرفه مورد نظر، شرایط محیطی و اجتماعی حرفه انتخابی و انطباق آن با زندگی آینده نوجوان باید مورد بررسی دقیق قرار گیرد.
۲۱) مراحل رشد را از دیدگاه اسلام شرح دهید؟
الف) مراحل رشد قبل از تولد
ب) مراحل رشد بعد از تولد
۲۲) مراحل رشد قبل از تولد را نام ببرید؟
مرحله اول (نطفه) :
چکیده ای از اجزای زمین که با آب آمیخته شده و در جایگاه امنی قرار داده شده است زیرا محفوظ ترین جای بدن مادر است که از هر طرف پوشانده شده است.
▪ مرحله دوم (علقه) :
علقه، تغذیه از خون مادر و در لغت به معنای وابستگی است.
▪ مرحله سوم (مضغه) :
هنوز نظام مشخصی به خود نگرفته و به صورت پاره گوشتی می باشد.
▪ مرحله چهارم (استخوان و گوشت) :
در این حالت از حالت یکپارچه گوشت خارج شده و به صورت بافت های جداگانه در می آید که بافت استخوان از آن جمله است و سپس بر این استخوان گوشت پوشانیده می شود.
▪ مرحله پنجم (روح) :
در این مرحله آفرینش دیگری به وجود می آید و روح و روان در انسان پدیدار می گردد.
۲۳) مراحل رشد بعد از تولد را نام ببرید؟
▪ مرحله اول دوره سیادت و سروری :
برابر احادیث معتبری از پیغمبر اکرم (ص) و امامان بزرگوار (ع) این دوره از مرحله بعد از تولد به عنوان بازی کردن و گل خوشبو یاد شده است که می تواند اشاره ای به زندگی کودک در ۷ سال اول عمر باشد.
▪ مرحله دوم اطاعت و فرمانبرداری :
این مرحله از سن ۷ سالگی تا ۱۴ سالگی به طول می انجامد که اختصاص به تعلیم و تربیت دارد. کودک در این دوره تابع والدین است و خود را کاملاً در اختیار آنان قرار می دهد. این دوره دارای ویژگی های رشدی و تربیتی می باشد.
▪ مرحله سوم مشورت و همرأیی :
مرحله سوم از سن ۱۴ تا ۲۱ سالگی می باشد. ویژگی هایی این دوره عبارتند از همراهی با والدین، یادگیری و تشخیص حلال و حرام. یکی از ویژگی های این دوره دوستی یا دشمنی با والدین است بدین معنی که چنانچه والدین رفتار دوستانه ای با فرزند خود داشته باشند و در تصمیم گیری با او مشورت نمایند نتیجتاً مراودت و معاشرت های آنان دوستانه خواهد بود.
