«روح نگار» کسی که به نام دیگران می نویسد

«روح نگار» برای فیلمساز صاحب سبک و مبتکری چون رومن پولانسکی، اتفاق تازه ای در کارنامه هنری خالقش نیست. پولانسکی که در خلق تریلرهای معناگرا و پرالتهاب اما متفاوت و انتزاعی، زبانزد خاص و عام است و کارنامه درخشانی را با آثاری چون تریلوژی آپارتمانی اش یعنی «مستاجر»، «بچه رزمری» و «انزجار» و همچنین فیلم های درخشانی چون «دروازه نهم» و یا «ماه تلخ»، یدک می کشد، اینک در «روح نگار» هرگز حتی به مرز شاهکارهای پیشین خود هم نمی رسد، هر چند که فیلم اخیر پولانسکی نیز همچون دیگر آثارش کارگردانی بی عیب و نقصی دارد اما آنچه که «روح نگار» از نبود آن رنج می برد را باید در لابه لای خطوط فیلمنامه اش جستجو کرد، فیلمنامه ای که اقتباس تقریبا خط به خط پولانسکی از آن چندان بدیع و درخشان به نظر نمی رسد. «روح نگار» به وضوح یک تریلر است و البته ماهیت هر تریلری بر پایه ایجاد تعلیق و هیجان استوار است. حال این هیجان گاه با تزریق صحنه های اکشن در فیلم پدید می آید و گاه متن فیلمنامه به گونه ای است که با پیشرفت داستان راز و رمزهای گنجانده شده در دل اثر یکی پس از دیگری رمزگشایی شده و همین موضوع است که برای مخاطب ایجاد جذابیت و اضطراب می کند یا به اصطلاح دهان او را از فرط تعجب باز نگاه می دارد و تپش ضربان قلبش را تند و تندتر. در این میان، گونه دوم آثار زیرمجموعه ژانر تریلر نیازمند دقت بیشتری چه در فیلمنامه و چه در اجراست، زیرا که اندکی لغزش در یکی از این ۲ مقوله اساسی می تواند فیلم را از تبدیل شدن به یک اثر درخشان تا مرز یک فیلم معمولی نزول دهد. حال که در مورد فیلم یکی از هوشمندترین خالقان تریلرهای داستان محور به بحث نشسته ایم باید اعتراف کرد که این فیلمساز برجسته به توفیق چندانی دست نیافته و فیلم او بدون اضطراب و دلشوره و در پاره ای هراس آشنای آثار متعلق به این ژانر است. از این رو باید گفت «روح نگار» فیلمی نیست که فقط رومن پولانسکی آن هم در این سن و سال و با این کوله بار درخشان بتواند آن را بسازد. بر خلاف «بچه رزمری»، «چاقو درآب » و یا «مستاجر» که شاید استثنایی چون پولانسکی فقط قادر به خلق آن ها باشد.«روح نگار» در طول مدت زمان ۱۲۶ دقیقه ای اش را می توان به دو فصل عمده تقسیم کرد؛ فصل نخست که به سبک تریلرهای کلاسیک، به معارفه و آشنایی با پرسوناژها و ویژگی هایشان خلاصه می شود و فصل دوم که باید توفان به راه افتد و بیننده را میخکوب پای پرده نگاه دارد و مسلم است که با وجود این که اهمیت این دو فصل به قوام دیگری وابسته است اما این فصل پایانی است که تیر خلاص را می زند و می تواند بیننده اش را هیجان زده و یا مأیوس از سینما خارج کند. حال همانطور که گفته شده، کار پولانسکی از بابت کارگردانی در هر دو فصل «روح نگار» تماشایی است و باید گفت که این فیلم اثر نمونه و بسیار قابل استنادی از نقطه نظر کارگردانی، دکوپاژ و میزانسن است. اما در فصل پایانی، «روح نگار» بدون کوبندگی لازم است به طوری که بیننده هر آن، انتظار وقوع حادثه ای را می کشد اما این حادثه آن قدر رخ نمی دهد تا این که در انتهای فیلم دیگر کارایی لازم را ندارد. به عبارت دیگر غافلگیری انتهای فیلم، آن قدر غیرمنتظره نیست که بتوان از آن در حکم شوک نهایی و برای سیخ کردن موهای بیننده بر تنش، استفاده کرد. دلیل این امر البته نه در کار پولانسکی بلکه در تهی بودن فیلمنامه از چنین نقاط عطفی قرار دارد و اقتباس مو به موی پولانسکی از داستان رابرت هریس این ضعف را به فیلم نیز وارد می کند. شاید اگر پولانسکی تنها به خط اصلی رمان هریس که همانا امیال کثیف و غیرانسانی موجود در پشت پرده سیاست است، وفادار می ماند و خود به این خط، رنگ و لعاب آشنایش را می داد، اینک «روح نگار» به اثر ممتازی تبدیل می شد، هرچند که درون مایه فیلم نیز موضوع چندان بکر و دست اولی نیست که بتوان به اتکای آن بر ارزش «روح نگار» افزود. سیاست و پشت پرده آن و نمایش خباثت و پلیدی موجود در آن، مضمون آشنایی است که شاید دیگر هر کس از هر طبقه و جایگاهی بدان پی برده باشد و از آنجا که چنین تمی تا کنون محور بسیاری از آثار ادبی و سینمایی جهان بوده بنابراین کار تازه پولانسکی از این نظر نیز توفیق جدیدی محسوب نمی شود.از سوی دیگر «روح نگار» در بازی بازیگرانش نیز با لغزش مواجه می شود. اوان مک گریگور با وجود جذابیت های بصری و معصومانه اش، کاریزمای لازم برای شخصیتی چون روح نگار را ندارد. پیرس برازنان قابل قبول ظاهر شده و بهترین بازی فیلم نیز از آن الیویا ویلیامز است که هویت دوگانه زنی در جایگاه خود را زیبا تصور می کند. بازی ویلیامز آن قدر خوب هست که بتوان شانس بالایی برای حضور او در جمع ۵ نامزد اسکار بهترین نقش مکمل زن سال آینده متصور شد.با تمامی این اوصاف باز هم «روح نگار» را نباید از دست داد، چراکه شاید اثری از رومن پولانسکی است ...