اینکه ماه مبارک رمضان یکی از بهترین فرصتها برای خودسازی و پالایش روح و جسم از گناهان است امری واضح و روشن میباشد. پس به همین مناسبت که همگان تلاش میکنند تا از این فرصت یک ماهه به بهترین شکل ممکن استفاده کنند و بعد از پایان این ماه عزیز برای ماههای بعدی توشه تقوی و ایمان همراه با چاشنی قربت خداوند داشته باشند. هرچند در باب این ماه و فضیلتهای بیشمار آن سخنها گفته شده و کتاب ها نوشته شده است اما تمام اینها تنها بیان قطرهای از دریای بیکران الطاف الهی است که بر انسان مسلمان در این ماه پربرکت نازل شده است. حال بر این اساس در سطور بعدی این نوشتار به این ماه عزیز نگاهی میاندازیم تا شاید ما هم به نوبه خود راجع به این ماه و مهمان خداوند شدن سخنی گفته باشیم.
گفته میشود ماه مبارک رمضان فرصتی ارزشمند برای زدودن گناهان، پاک کردن نفس روشن، صیقل دادن روح انسانی است که خداوند به انسان ارزانی داشته است. این ماه، ماه سلوک و طی کردن پلههای نردبان رسیدن به خدا و بر افروختن چراغ معرفت الهی است و آنچه در این ماه به دست میآید حاصل عبادتهای انسان است که در راس آنها روزه گرفتن جلوهگر است. روزه معانی مختلفی دارد از آن جمله که در معنای امساک و ترک مطلق اموری چون خوردن و آشامیدن میباشد.
از نظر شرعی روزه یا همان صوم به معنای خودداری و باز داشتن نفس از ارتکاب هر نوع عملی است که باطلکننده عبادت الهی باشد. پس به همین مناسبت یک فرد روزهدار باید تلاش کند تا از هر آنچه عبادت و بندگی را باطل میکند بر حذر باشد. این شخص در هر جا و هر زمان برای خود صاحب مقام و جایگاهی است، چنانچه امام صادق (ع) در ارتباط با روزهدار و صبر و بندگیاش چنین میفرماید: هیچ روزهداری نیست که بر گروهی که مشمول غذا خوردن هستند، حاضر شود مگر اینکه اعضا و جوارح او، تسبیح پروردگار میکنند و ملائکه بر او درود و رحمت میفرستند که درود ملائکه نیز به معنای استغفار است. سوای آنچه عنوان شد از میان احادیث مربوط به رسول
خدا (ص) و ائمه اطهار (ع) میتوان چنین برداشت کرد که امر روزه گرفتن خود همانند سپری است که انسان مومن را از بلایای مختلف مصون میدارد، آنطور که رسول خدا (ص) در این باب میفرمایند: روزه برای شخص روزهدار به منزله سپر و محافظت کننده است. پس هرگاه یکی از شما در حال روزه بود، زبان به فحاشی و بدزبانی نگشاید و صدا به خصومت و دشمنی بلند نکند و اگر کسی او را شماتت و سرزنش نمود و یا به دعوا و درگیری و مجادله فراخواند، آن شخص روزهدار بگوید: ای برادر، من روزه هستم.
بیتردید لحظه به لحظه ماه مبارک رمضان پر از برکت و نعمات خداوندی است و این برکات را میتوان در اشکال گوناگون به عینه مشاهده کرد؛ یکی از برکات روزه گرفتن در ماه رمضان حاکم شدن روحیه اخلاص بر مومنان است. غرق شدن در دریای بندگی خداوند، روحیه اخلاص را بر قلوب و به تبع آن رفتار مومنان جاری میسازد. چه زیبا در این مورد حضرت زهرا (س) میفرمایند که: "همانا خداوند روزه را بر مومنین واجب ساخت تا نهال اخلاص را در بوستان قلب آنها محکم و استوار نماید.
از دیگر برکات روزه اعطای روحیه صبر بر مومنان است. شاید برخی این صبر را تنها منوط به منع خوردن و آشامیدن تفسیر کنند. اما واقعیت غیر از این است زیرا دامنه صبر در ماه مبارک رمضان بسیار گستردهتر از این نکات است؛ چنانچه خداوند سبحان در بسیاری آیات به جای واژه روزه از واژه صبر استفاده میکند و در قرآن میفرماید؛ از صبر (روزه) و نماز کمک بگیرید. همچنین است رسول خدا (ص) در بیان و تفسیر آیاتی از این نوع و همسو کردن این نکته که روزه همان صبر است، چنین میفرمایند: رمضان ماه صبر است و پاداش صبر، بهشت است و نیز امام صادق (ع) هم بهترین نوع صبر کردن را در روزه گرفتن میداند و چنین میفرماید: هرگاه برای کسی حادثهای جانکاه پیش بیاید، روزه بگیرد که خداوند فرموده است: از صبر (روزه) و نماز کمک بگیرید!از دیگر برکات روزه اعطای روحیه قناعت کردن است، هرچند متاسفانه این روزها به کرار مشاهده و یا شنیده میشود که در ماه مبارک رمضان و خارج برخی خانوادهها بیش از ماههای دیگر است! این یعنی برخلاف فلسفه و برکات روزه حرکت کردن.
زیرا یکی از آموزههای ماه رمضان آن است که به مسلمانان این مقوله را یادآوری کند که با حداقل خوراک هم میتوان زیست، به این شرط که بتوان بر نفس خود غلبه کرد. اصلا میتوان مابقی مصرف خوراک روزانه را که در ماه مبارک رمضان صرفهجویی میشود به فقرا داد و آنان را نیز از خوان گسترده الهی بهرهمند ساخت از آن طرف این کم خوراک بودن در ماه رمضان علاوه بر آنکه فواید جسمانی بیشماری دارد خود میتواند در فرد روزهدار به تقویت اراده بپردازد، زیرا مسلمانی که یک ماه درهای هوای نفسانی را بر خود میبندد، از گناه دوری میکند و در مقابل تمایلات نفسانی به شدت مقاومت کرده و آن را سرکوب میکند، خود به خود در وی این روحیه تقویت میشود که وی صاحب ارادهای قوی است و این همان مصداق سخن بزرگان دین است که بهترین مردم کسی است که با هوای نفس مبارزه کند و نیرومندترین آنان کسی است که بر آن پیروز شود.البته در ادامه این نوشتار لازم است عنوان شود روزه از بعد فردی برکات دیگری هم دارد که از آن جمله میتوان به بازدارندگی روزه از گناهان اشاره کرد که در سایه هدایت خداوندی به دست میآید. پس به همین مناسبت بزرگان دین همواره از ماه مبارک رمضان با عناوینی چون ماه استغفار، ماه نزدیک شدن به خدا، ماه دوری از گناهان و ... یاد کردهاند یا چنانچه از امام صادق (ع) نقل شده، آن حضرت در آخرین شب ماه شعبان و در نخستین شب ماه رمضان این دعا را میخواندند: بارالها! این ماه مبارک که در آن قرآن برای راهنمایی مردم، نشانه هدایت و جدا کننده حق و باطل فرو فرستاده شد، فرا رسید ...
اگر از فواید و برکات فردی ماه مبارک رمضان بگذریم، فواید اجتماعی آن نیز بیشمار و اثر گذار هستند که از آن جمله میتوان به مهرورزی مومنان نسبت به هم و مستحکمتر شدن رشتههای برادری، مودت و وحدت اشاره کرد. اما آنچه در این ماه عزیز بیش از هر چیزی نمایانتر میشود، تشکیل و یا گستردهتر شدن حلقههای انس با قرآن کریم است امری که قرنهاست در بلاد مختلف اسلامی رایج بوده و امروز همچنان جریان دارد. در این مجالس همگان از انوار حق در پرتو آیات الهی بهرهها میبرند که هر زمان سخن از ماه رمضان به میان آید اغلب افراد از حلقههای انس با قرآن یاد میکنند.ماه رمضان ماه بزرگی است و مهمانان این ماه مهمانانی عزیز و گرامی هستند.
در باب منزلت و برکات آن همین بس که امام سجاد (ع) میفرمایند: "پروردگارا در این ماه سعادتی نصیب ما فرما تا با ارحام و آشنایان خویش نیکی کرده و به آنها یاری رسانیم و همسایگان را با عطایا و هدایا خشنود سازیم و اموال و داراییمان را از آلودگیها تطهیر کنیم و کسانی را که آزردیم از رنجش و آزردگی درآوریم و حق خویش را از ظالم بازستانیم و با دیگران از در صلح و صفا وارد شویم. پروردگارا بر روان مطهر محمد (ص) و آل محمد (ص) درود فرست و ماه مبارک رمضان را با زینت طاعت و عبادت ما بیارای و در شبها و روزهای آن یار و مددکار ما باش تا در نماز و روزه خود سستی و کوتاهی نکنیم.
