زنان و مشارکت های سیاسی و اجتماعی و سیره نبی اعظم (صلی الله علیه وآله)

اولین حرکت اجتماعی- سیاسی ای که به طور یکسان در سیره نبوی و به دعوت قرآن به چشم می خورد شرکت همسر پیامبر در حرکت های نمادینی بود که با اقتدار تمام پیدایش و ظهور دین جدیدی را نوید می داد. حضور آن بانو در کنار رسول خدا (ص) و برپایی نماز جماعت در کنار کعبه بهترین شاهد بر ضرورت حضور زنان مؤمنه در چنان مواقعی است. شجاعت خدیجه در کنار موقعیتی که رسول خدا(ص) برای این حضور و بروز می گشود حکایت از تحولی عمیق در زندگی زنان آن عصر بود. زنانی که تا آن روز، وصف یا حضورشان مایه گرمی محافل فسق و فجور بود، اینک نشان و نماد جدی ترین حضورند. در دومین گام، زنان مانند مردان به دستور خدا و راهنمایی رسول او موظف می شوند برای حفظ ایمان خود هجرت کنند. در گام سوم، حق شهروندی آنان که بیعت با حاکم جامعه اسلامی است به آنان داده می شود. بدون واسطه باید پیام وصی را بشنوند . خود مستقیماً پیمان ببندند و آنگاه از لطف بیعت با رسول و استغفار او و مغفرت خداوند بهره مند شوند. در گام چهارم ، در لایه های اجتماعی حضور داشته باشند، از جریان های جاری جامعه آگاه باشند، از احساس مسئولیت ، آگاهی و دانش کافی برخوردار باشند تا وظیفه هدایت و نظارت عمومی بر آحاد جامعه را در ساز و کار امر به معروف و نهی از منکر انجام دهند. از آن پس نیز زنان طبق نقل های موثق تاریخی از جمله آیات قرآن در عبادات اجتماعی مثل نماز جماعت ، نماز جمعه نماز عید ، نماز میت ، اعتکاف و حج شرکت می کردند . گفتنی است بهترین شاهد بر شرکت زنان در اعمال عبادی – اجتماعی نظیر نماز جماعت، شأن نزول آیه ۱۴۴ از سوره بقره است. در تفاسیر مختلف آمده است زمانی که در بین نماز رسول خدا(ص) و مسلمانان موظف می شوند قبیله خود را از مسجدالاقصی به سوی مسجدالحرام تغییر دهند، مردان در جای زنان و زنان در جای مردان قرار گرفتند. بدیهی است که این مطلب به وضوح بر شرکت زنان در نمازجماعت دلالت می کند. علاوه بر حضور زنان در فعالیت های عام عبادی و غیر آن زنان در جامعه نبوی به اشتغالات متفاوتی مشغول بوند و این قضیه در آن روزگار که البته تهدید فرصت های شغلی و خطر بیکاری مردان مانند امروز نیز مطرح نبود ، امر کاملاً عادی محسوب می شد در ای نمیان یادآمدی بانوی بزرگ اسلام خدیجه کبری و فعالیت اقصتادی او شایسته است. ● خدیجه زنی کارآفرین خدیجه بنت خویلد از زنان اشراف و اصیل قریش بود. فضل علمی و ادبی، کمال روحی و شرافت اخلاقی و ذکاوت و خردمندی او زنی برجسته را به تصویر می کشد که شهره ثروت، در مقابل این کمالات در نگاه مورخ منصف ، در درجه دوم اعتبار است. او با درایت کامل ضمن حفظ وجهه ی اجتماعی خود، مستقیم و غیرمستقیم دارایی خود را اداره می کرد. چنان زنی در آن زمان از نوادر روزگار خود به حساب می آمده است. اولین مواجهه و برخورد رسول خدا(ص) با خدیجه ارتباطی کاری و معاملی است. نکات قابل توجه در این ارتباط این است که اولاً رسول خدا(ص) از اینکه به عنوان گمارده کاری برای زنی کارآفرین فعالیت اقتصادی می نماید ابایی ندارد. یعنی به این رابطه جدی و اقتصادی از منظر مردی متعصب و تنگ نظر ننگریسته و آن را بری خود حقارت آمیز نمی داند. ثانیاً این رابطه بسیار عفیفانه است. طبق نقل کتب تاریخی وقتی رسول خدا(ص) به همراه عموی گرامیش ابوطالب به خانه خدیجه وارد، شد عفت و خویشتنداری در همه ابعاد را در پیشانی حضور خود در خانه آن زن متمول و زیبا نشانید و اثبات کرد. نه حرص به مال و نه انگیزه های شهوانی هیچکدام این رابطه کاری پاک را نیالود . عدم آزمندی رسول خدا(ص) نسبت به اموال خدیجه که مرحله به مرحله برای آن بانو ثابت شد و طهارت روحی او نیز در همان اولین برخورد برای خیدجه به اثبات رسید. او تمام تلاش خود را نمود که تمام شئون گماردگی اقتصادی را بجا آورد و در توفیر و ازیاد اموال خدیجه بکوشد. ● همسران و زنان دیگر جابربن عبدالله نقل می کند که شوهر خاله من وی را طلاق داد، بنابراین او خواست که در زمان عده اش درخت نخلش را بارور ساخته (تا از طریق آن امرار معاش کند) مردی او را از این کار منع کرد و از زمین اخراجش کرد. رسول خدا(ص) به زن فرمود: آری تو نخل خود را رسیدگی کن شاید که بخواهی در آینده صدقه ای بدهی یا کار نیکو و صحیح دیگری انجام دهی (و محتاج درآمدباشی) جالب است که عایشه راجع به زینب بنت جحش می گفت: او از همه ما بخشنده تر بود زیر او زنی بود که با دست خود کار می کرد (صنایع دستی می ساخت) و درآمد خود را صدقه می داد. در نقل دیگری وارد شده که زینب همسر عبدالله بن مسعود می گوید: در مسجد نشسته بودم که رسول خدا(ص) را دیدم به زنان می فرمود صدقه بدهید ولو از زینت هایتان. زینب خود زنی بود که بر شوهر و فرزندان یتیمی که در خانه اش بودند انفاق می کرد. (یعنی مخارج خانواده را تأمین می نمود) زینب می گوید به محضر رسول خدا(ص) شتافتم. دیدم زنی از انصار بر درخانه رسول خدا(ص) ایستاده و سئوالش مانند سئوال من است. بلال را که از آنجا عبور می کرد فرستادیم تا از رسول خدا(ص) راجع به مسئله ما بپرسد که آیا این انفاقی که ما بر شوهر و فرزندان می کنیم و مخارج آنها را تأمین می نماییم مشمول دستو شما به صدقه می شود و از آن کفایت می کند؟ پس بلال رفت و پرسید و رسول خدا(ص) فرمود: بله برای این زمان دو اجرا است یک ثواب کمک به خویشاوند و ثواب صدقه.