زندگی با دلی سربلند و سری سر به زیر

قیصر امین‌پور، چنانچه از شعرهایش می‌آید، جنوبی است و اهل «گتوند». منطقه‌ای در محدوده دزفول. به همین خاطر هست که جنگ را می‌توان در اشعار روزگار جوانی‌اش به دیده ذهن دید و پریشان شد و بارید. او که در سال ۱۳۳۸ متولد شده، تا سال ۱۳۵۷ در همان منطقه به تحصیل پرداخت و در این سال بود که برای ادامه تحصیلات و ورود به دانشگاه تهران عزیمت کرد. امین‌پور جوان در بدو ورودش به تهران و آغاز تحصیلات دانشگاهی جذب حوزه هنری آن سال‌ها می‌شود و آشنایی‌اش با شاعران جوانی که در حوزه هنری گردآمده بودند او را به حضور در جمع آنان کشاند و باعث شد تا او تحت تأثیر یاران هم سلک و مرامش و به اشتیاق شاعرانگی‌هایش رشته تحصیلی‌اش را از علوم اجتماعی به ادبیات تغییر دهد. او در سال ۱۳۶۶ به همراه دوستان نویسنده و شاعرش، بیوک ملکی و فریدون عموزاده خلیلی، نشریه سروش نوجوان را طراحی و منتشر کرد که تا چند سال انتشار این مجله و مسؤولیت قیصر امین پور در سمت سردبیری ادامه داشت. از سال ۱۳۶۷ امین پور تدریس در دانشگاه الزهرا را آغاز کرد و دبیری بخش ادبیات فصلنامه هنر و مسؤولیت در دفتر شعر جوان را به کارهای خود ضمیمه کرد. امین پور در سال ۱۳۷۶ با دفاع از رساله خود با عنوان «سنت و نو آوری در شعر معاصر» که با راهنمایی دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی به سامان رسیده بود و موفق به اخذ مدرک دکترای ادبیات فارسی از دانشگاه تهران شد و بعدها این پایان نامه در شمارگان بالایی به چاپ رسید. قیصر امین‌پور درباره این اثر می‌گوید: « پیشنهاد بررسی درباره این موضوع از طرف استاد ارجمند دکتر شفیعی کدکنی بود و من از میان موضوعات مختلف، این موضوع را به ضرورت بحث سنت و نوآوری، برای پایان نامه دکتری برگزیدم.» او می‌گوید: «دشواری کار آنجا بود که چون من به نسلی آرمانگرا تعلق دارم و کار ادبی و خلاق را برای خود انجام می‌دهم، شعری که دلم می‌خواهد می‌نویسم و هیچ کس هم در آن دخالت ندارد، فکر کردم در کار تحقیقی هم می‌شود، این گونه بود؛ اما چنین نبود.» آثار قیصر امین‌پور در محافل و جشنواره‌های ادبی همواره مطرح بود. چنانکه او درسال ۱۳۶۸ توانست تندیس مرغ آمین را از جایزه ویژه نیما دریافت کند و دو کتابش با نام‌های «ظهر روز دهم» و «به قولی پرستو» در همان سال‌های نشر، یعنی در سال‌های ۱۳۶۵ و ۱۳۷۵ جایزه جشنواره کتاب کانون پرورش فکری کودکان و نوجوان را از آن خود کرد. قیصر امین‌پور همچنین جایزه تندیس ماه طلایی را که به برگزیدگان شعر کودک و نوجوان ۲۰ ساله اخیر تقدیم شده است، به دست آورده است. چنانچه پیش از این آمد امین‌پور محصول تلاش فکری سال‌های ۵۷ و نسل دوم انقلاب است. او که در سال ۱۳۵۷ زادگاهش را برای تحصیل در رشته دامپزشکی در دانشگاه تهران ترک کرده بود و پس از مدتی از این رشته انصراف داده بود و به رشته علوم اجتماعی نقل مکان کرده بود و باز هم این رشته را پس زد و در رشته موردعلاقه‌اش ادبیات سرانجام گرفته بود، در همان سالها در شکل گیری حلقه هنری و اندیشه اسلامی‌در حوزه هنری با افرادی چون سید‌حسن حسینی، سلمان هراتی، محسن مخملباف، حسام‌الدین سراج، محمدعلی محمدی، یوسفعلی میر‌شکاک، حسین خسروجردی و ... همکاری داشت. گروهی که بنیانگذاران جوان حوزه هنری نام گرفتند و بعدترها چهره‌هایی چون سهیل محمودی، ساعد باقری، عبدالملکیان، کاکایی و فاطمه راکعی و علیرضا قزوه نیز به آنان پیوستند. البته هشت سال بعد یعنی در سال ۱۳۶۶ او به همراه بسیاری از هم دوره‌ای‌هایش، از حوزه هنری خارج شد و ۲ سال بعد به کمک دوستانش دفتر شعر جوان را راه‌اندازی کرد. امین‌پور در دهه‌های دوم و سوم زندگی‌اش شاعری انقلابی و جنگ زده می‌نماید و شعرهای دوران جنگش از نوادر ادبیات جنگ و پایداری آن سال‌هاست. اوخودش در پاسخ به این سوال که «قضاوت شما در مورد شعر دفاع مقدس از ابتدا تا کنون چیست؟» می‌گوید: قضاوت به ویژه برای ادبیات و هنر دوره‌های خاص، بسیار دشوار است. منظور از دوره‌های خاص دوره‌هایی مانند مشروطیت، انقلاب، جنگ و دفاع مقدس است که انگار شعر و ادبیات در این دوره‌ها وظیفه، کار کرد و رسالت و در نتیجه گویی تعریف دیگری پیدا می‌کند. بنابراین اگر بخواهیم با همان معیارهای آرمانی و همیشگی دوره‌های دیگر به سراغ این دوره‌ها برویم چه بسا که دست خالی بر گردیم و گمان کنیم که خبری از هنر و ادبیات نبوده است. در حالی که در بررسی چنین دوره‌هایی بهتر است که به جای نقد ایده‌آل به نقد رئال بیشتر بپردازیم. یعنی واقعگرایانه‌تر نگاه کنیم نه صرفاً آرمانی و ایده‌آل.امین‌پور که تجربه تدریس و مقطع راهنمایی را در فاصله سال‌های ۶۰ تا ۶۲ در کارنامه خود دارد، از سال ۶۷ نیز به تدریس در دانشگاه الزهرا پرداخت، اما شروع تدریس او در دانشگاه تهران به سال ۱۳۷۰ بر می‌گردد که تا آخرین روزهای حیاتش ادامه داشت.فعالیت‌های قیصر امین‌پور در سالهای آخر زندگی‌اش از فعالیت‌های مطبوعاتی اش فاصله گرفت و از مهرماه ۱۳۸۴ به همراه کامران فانی، حسن انوری، محمد‌علی موحد، یدالله ثمره، سلیم نیساری و هوشنگ مرادی کرمانی، به عضویت فرهنگستان زبان و ادب فارسی در آمد.قیصر امین پور و اشعارش هر چه که باشند، نمونه کامل زبان نسل دوم انقلاب است. نسلی که از آرمان گرایی رفته رفته به واقع‌گرایی رخ پوشانده و همین واقع گرایی موجبات نوشدن افکار و آرای آنها را داشته است. وی پس از تصادفی در سال ۱۳۷۸ همواره از بیماری‌های مختلف رنج می‌برد و حتی دست کم دو عمل جراحی قلب و پیوند کلیه را پشت سر گذاشته بود و در نهایت حدود ساعت ۳ بامداد سه‌شنبه ۸ آبان ۱۳۸۶ در بیمارستان دی درگذشت. پیکر این شاعر در زادگاهش گتوند و در کنار مزار شهدای گمنام این شهرستان به خاک سپرده شد. سراپا اگر زرد وپژمرده‌ایم ولی دل به پاییز نسپرده‌ایم چوگلدان خالی لب پنجره پر از خاطرات ترک خورده‌ایم دلی سربلند و سری سربه زیر از این دست عمری به سر برده‌ایم