چطور و با چه کیفیتی باید بچهها را پرورش داد تا شانس آنها در برخورداری از یک زندگی معنیدار و رضایتمندانه افزایش پیدا کند؟ اگرچه جواب این سوال بینهایت و بدون پایان بهنظر میرسد ولی بسیاری از متخصصان میگویند بزرگترین و بهترین هدیه ایجاد نگرش «من میتوانم» در فرزند خواهد بود...
حقیقت این است که احتمالا هیچ عاملی نمیتواند نقشی قویتر از عامل «خودباوری» در تعیین خودکارآمدی، هویت فردی، خودارزشمندی و مهارت برقراری روابط بین فردی داشته باشد. و البته خبر خوب این است که همیشه لحظات پایانناپذیری برای والدین وجود دارد که آنها بتوانند این نوع مثبتاندیشی را در بچههایشان پرورش دهند.
۱) استعدادهای منحصر به فرد فرزندتان را کشف کنید
فرصتهای بیشماری وجود دارد تا شما بتوانید به فرزندتان کمک کنید که استعدادهای ویژهاش را کشف کند. شما میتوانید دفترچهای داشته باشید و علایق و نقاط قوت فرزندانتان را در آن یادداشت کنید. مثلا اینکه در چه ورزشی قوی هستند یا به چه نوع آلت موسیقی علاقه دارند و در رسیدن فرزندتان به استعداد خاصاش کمک کنید.
۲) دستاوردها و تلاشهای ویژهاش را جشن بگیرید
هیچچیز به اندازه موفقیت نمیتواند باعث به وجود آمدن باورهای مثبت در فرد شود. پس چنین دستاوردهایی سزاوار تشویق و جشن هستند.
یک راه این است که دفترچهای با عنوان «کارنامه پیروزیها» برای فرزندتان تهیه کنید و هر دفعه که او به هدفی خاص – مثل یادگیری دوچرخهسواری یا یادگیری مسایل ریاضی- رسید از او بخواهید دستاوردش را در دفترچه توصیف کند و تاریخ آن را یادداشت کند.
این کتابچه میتواند هدیهای بسیار ارزشمند از دستاوردهای فرزندتان بشود و او میتواند تا سالها این کار را ادامه دهد. برای فرزندتان که هنوز خواندن نمیداند، میتوانید عکسهایی از لحظات مهم تهیه کنید و در کتابچه بچسبانید. همچنین به فرزندتان یاد بدهید تا چگونگی موفقیتهایش را بررسی کند و بتواند در خودش ایجاد انگیزه کند برای رسیدن به موفقیت دیگر به جای اینکه همیشه منتظر شما باشد تا در عوض موفقیتهایش جایزه دریافت کند.
۳) روی فعالیتها و اعمال آنها تمرکز کنید به جای ظاهرشان
بررسیهای اخیر نشان داده اکثر دخترهای ما اصل اعتمادبهنفس و خودباوریشان را روی ظاهرشان بنا نهادهاند به جای کارهایی که میتوانند انجام دهند. این نوع نگرش برای خودباوری آنها بسیار خطرناک است. پس به دخترتان کمک کنید تا بیشتر روی فعالیتها و کمتر روی ظاهرش تمرکز کند و به جای اینکه بیشتر در مورد نوع ظاهر او صحبت کنید از فعالیتها و اهدافش صحبت کنید. برای او نقش الگو را داشته باشید و از دستاوردهایتان به عنوان افتخاراتتان در زندگی بگویید. اینگونه به دخترتان کمک خواهید کرد تا خودباوریاش را روی دستاوردها و فعالیتهایش پایهگذاری کند.
۴) از پاداشهای خاص برای پرورش باورهای مثبت درونی استفاده کنید
هر کسی پاداش گرفتن را دوست دارد و بچهها از این قاعده مستثنا نیستند ولی به خاطر داشته باشید گذشتن از هر سربالایی کوچکی منجر به رشد خودباوری نمیشود. دریافت پاداش برای کارهایی که باعث ایجاد خودباروری میشوند ۳ شرط دارد: اول اینکه دستاورد باید سزاوار پاداش باشد، دوم اینکه باید دستاوردی خاص باشد و سوم اینکه تکرار شدنی باشد.
و حالا چگونه از این رموز برای کمک به فرزندمان در پیدا کردن توانایی و استعداد خاصش استفاده کنیم:
- برای شروع در فرزندتان به دنبال استعداد، مهارت یا شور و عشقی خاص بگردید که سزاوار اذعان کردن باشد. مثلا ممکن است شما دریابید فرزندتان دارای مهارتهای هنری خاص است.
- سپس لحظهای را دریابید که فرزندتان واقعا استعدادش را بروز دهد. آن موقع است که میتوانید مهارت خاصش را تصدیق کنید.
- از کلماتی در صحبتهای تحسینآمیزتان استفاده کنید که فرزندتان دقیقا متوجه شود چرا فعالیتاش سزاوار پاداش است. مثلا اینکه «دخترم تو واقعا هنرمند هستی به خاطر اینکه از چنین رنگها و جزییات شگفتانگیزی در نقاشیات استفاده کردهای.» و همیشه کلماتی مانند «هنرمند، موسیقیدان، خوشقلب» را برای توصیف استعداد و مهارت خاص فرزندتان به کار ببرید.
- دلیل آوردن برای ستایش مهارت فرزندتان پاداشی که او دریافت میکند را همیشه خاص جلوه میدهد.
- پس به استعدادها و مهارتهای همانندش که در هفتهها و بارها تکرار میشوند پاداش اختصاص دهید تا فرزندتان به خوبی پیامتان را دریافت کند و این استعدادش را به عنوان باور جدیدی از خودش قبول کند.
- به خاطر داشته باشید این رفتار شما در برابر استعداد فرزندتان حداقل تا ۲۱ روز باید ادامه داشته باشد و برای بچهای که اعتماد به نفس کمتری دارد، باید بیشتر ادامه پیدا کند تا به عنوان باوری درونی در او پذیرفته شود. همچنین میتوانید عکسی از او تهیه کنید که در آن استعداد خاصش دیده شود. سپس عکس را جایی بگذارید که فرزندتان همیشه آن را ببیند و برایش یادآوری شود.
۵) روی مثبتها تاکید کنید تا منفیها از بین بروند
یک راه موثر برای اینکه خودباوری محکم و استواری در فرزندتان ایجاد کنید این است که به او یاد دهید تا با خودش صحبتهای مفیدی داشته باشد و بهترین راه برای آموزش، الگو قرار دادن است. مثلا وقتی کاری مثبت انجام میدهید با صدای بلند خودتان را تشویق کنید. نکته مثبتتان را تکرار کنید و به فعالیتتان افتخار کنید: «عاشق این هستم که اینقدر غذاهایم خوب از کار درمیآید» یا «به خودم افتخار میکنم که همیشه در انجام برنامه ورزشیام پشتکار دارم، تا به حال ۵۰۰ گرم وزن کم کردهام.» با این کار به فرزندتان یاد میدهید بیشتر تواناییهایش را ستایش و آنها را باور کند.
۶) «من میتوانم» را شعار خانوادگیتان قرار دهید
منفیگرایی به سرعت میتواند به یک عادت تبدیل و به مرگ نگرش «من میتوانم» منجر شود. پس هر نوع تفکر منفی را قبل از اینکه در فرزندتان شروع به رشد کند محو کنید. وقتی یکی از فرزندان میگوید که «نمیتواند» بقیه اعضای خانواده میتوانند به او بگویند که «موفقیت پشت سر توانستن میآید نه نتوانستن» یا اینکه «خواستن توانستن است» و این جملات را شعار خانوادگی خودتان قرار دهید. این راهی ساده ولی بسیار تاثیرگذار است که فرزندتان را تشویق میکند تا به خودش مثبتتر فکر کند.
۷) مثل یک شبکه امنیتی نباشید
هیچ پدر و مادری دوست ندارد فرزندش از ناامیدی رنج ببرد و اغلب اولین غریزه بزرگسالی ما این است که تلاش کنیم و مشکل آنها را برایشان حل کنیم. ولی توجه کنید: اینطور عمل کردن مثل دزدیدن فرصتهای آنها برای فکر کردن و پیدا کردن راهحلهایشان است و این دقیقا باعث میشود آنها همیشه محتاج باشند حتی وقتی مستقل شدهاند. پس به جای آنکه راهحل برایشان پیدا کنید وقتی واقعا به شما نیاز دارند در کنارشان باشید و به آنها ثابت کنید که میدانید میتوانند و به آنها ایمان دارید تا خودباوری را در خودشان بسازند.
۸) به آنها کمک کنید از اشتباهاتشان بیاموزند
بچهها باید بیاموزند که اشتباه کردن به معنی شکست خوردن نیست و این مهمترین درسی است که باعث توسعه نگرش «من میتوانم» میشود. وقتی فرزندتان اشتباهی مرتکب شد او را قضاوت نکنید. فقط به او کمک کنید تا بتواند روی چیزی که میخواهد به آن برسد تمرکز کند. میتوانید از او بپرسید: «چطور میخواستی به نتیجه برسی؟» یا اینکه با آرامی بپرسید «چه کاری میخواهی انجام دهی که دفعه بعد به نتیجه متفاوتی برسی؟» و بالاتر از همه اینها به او کمک کنید تا باور کند که با تلاش کردن میتواند به موفقیت برسد. «من میدانم تو میتوانی آن را انجام بدهی. قطعا به نتیجه خواهی رسید.»
