سالمندی پویا و نیازهای زندگی امروز

شاید بتوان ادعا کرد ایرانیان (باستان) اولین اقوامی بودند که برای بزرگداشت و تکریم سالمندان اقدام نموده باشند و روز معینی را برای تجلیل از سالخوردگان تعیین کرده بودند . موضوع سلامتی و ارتباط آن با افزایش سال های زندگی در عصر حاضر چالش های فراوانی را به وجود آورده است. افزایش طول عمر انسان ها و اضافه شدن جمعیت سالمندان یکی از دستاوردهای قرن ۲۱ بوده، سالخوردگی جمعیت پدیده ای است که برخی از جوامع بشری با آن روبرو هستند و برخی دیگر در آینده ای نزدیک با آن روبرو خواهند شد. این پدیده ناشی از بهبود شرایط بهداشتی، اجتماعی و اقتصادی، کاهش مرگ و میر، افزایش امید به زندگی و اعمال سیاست کنترل موالید می باشد؛ لذا باید آن را به حق، یک موفقیت به حساب آورد. سالخوردگی جمعیت عبارت از مرحله ای است که طی آن افراد سالمند نسبت بیشتری از کل جمعیت را به خود اختصاص می دهند. طی نیم قرن گذشته میزان باروری کلی در جهان از ۵ به ۷/۲ کودک برای هر زن کاهش یافته است و انتظار می رود طی نیم قرن آینده به ۱/۲ برسد. امید به زندگی در سطح جهانی در این مدت تقریباً ۲۰سال افزایش یافته است. سالخوردگی جمعیت در کشورهای صنعتی تجربه شده، در بسیاری از کشورهای درحال توسعه نیز درحال ظهور است. در آینده نزدیک تمام کشورها با این پدیده روبرو خواهند شد. این تغییر در ساختار سنی جمعیت تأثیر عمیقی را در ابعاد اقتصادی و اجتماعی جوامع به دنبال خواهد داشت. بررسی آمار جمعیت جهان بیانگر سرعت پیر شدن جمعیت سالمند است، افزایش سالانه جمعیت جهان ۲/۱درصد بوده، درصورتی که نرخ افزایش جمعیت سالمندان ۹/۱درصد است. در کشور ایران در سال ۱۳۷۵ جمعیت بالای ۶۰سال ۶/۶درصد بوده است و در سال ۱۳۸۵ جمعیت سالمندان کشور ۲۶/۷درصد (۵۱۲۱۰۴۳نفر) بوده که از این تعداد ۰۵/۶۴درصد در شهر و ۹۵/۳۵درصد در روستا زندگی می کنند. پیش بینی می شود جمعیت سالمندان کشور در سال ۱۴۰۰ به ۱۰درصد کل جمعیت کشور برسد. رشد جمعیت سالمندی در جوامع یک افتخار بزرگ است؛ چراکه نشان از موفقیت در ارتقاء شاخص امید به زندگی و موفقیت برنامه کنترل موالید می باشد، اما درواقع چالش بزرگی نیز به شمار می رود و زمانی جامعه بشری قادر است از عهده این چالش برآید که از سیاستها و برنامه هایی جامع، کارشناسی شده و با ضمانت اجرایی در رابطه با سالمندی پویا داشته باشند. سالمندی پویا: فرآیند بهینه سازی فرصتها برای سلامتی، مشارکت و امنیت به منظور افزایش کیفیت زندگی افراد رو به سالمندی است. که دارای مولفه هایی به شرح ذیل است: ۱) بهداشت و خدمات اجتماعی ۲) مؤلفه های اقتصادی ۳) مؤلفه های رفتاری ۴) مؤلفه های اجتماعی ۵) مؤلفه های شخصیتی ۶) محیط فیزیکی ۷) مؤلفه های دینی و مذهبی سلامتی و تکریم، دو کلید اساسی در بهبود کیفیت زندگی سالمندان می باشد تا در پرتوی وجود ایشان، جامعه ای سالم و متعالی داشته باشیم (سلامتی به عنوان رفاه کامل جسمی، روحی، روانی و اجتماعی است، به نحوی که افراد جامعه توانائی ایجاد یک زندگی اجتماعی و اقتصادی مثمر را داشته باشند؛ و تکریم عبارت است از اینکه به کسی نفع خالص یا شیء شریفی را رساندن، لذا ارائه خدمات شایسته و مورد نیاز سالمندان، با رعایت عزت نفس و جایگاه خاص این عزیزان، تکریم واقعی ایشان محسوب می شود.) ● نیازهای اساسی سالمندان نیازهای سالمندان با توجه به جنسیت، وضعیت سلامتی، فرهنگ، اقلیم و... متفاوت می باشد و نمی توان یک نسخه برای تمام مشکلات آنان تجویز نمود. لذا در این مختصر کلیات و محورهای امور مرتبط با سالمندان مطرح می گردد و بایستی حول موارد مذکور به رفع نیازهای سالمندان پرداخت، بدیهی است نیازسنجی لازم بایستی صورت پذیرد. الف) نیازهای روحی و روانی (رفع مشکلات افسردگی، ذهنی و...) ۱) نیاز به توجه بیشتر از طرف جامعه (تبیین جایگاه واقعی سالمندان) ۲) نیاز به توجه بیشتر از طرف خانواده و فرزندان ۳) نیاز به مشاوره روانی ۴) نیاز به هم نشینی با گروه های هم سن ۵) نیاز به شرکت در فعالیت های اجتماعی ۶) نیاز به حمایت و احترام از جانب فرزندان ۸) نیاز به فعالیتهای عبادی و روحانی ۹) نیاز به همسر (ازدواج) ب) نیازهای اجتماعی و اقتصادی (رفع موانع مشارکتهای اجتماعی، کمکهای مالی و...) ۱) نیاز به تکریم و احترام ۲) نیاز به مسکن مناسب ۳) نیاز به اشتغال و سرگرمی ۴) نیاز به مستمری ماهیانه مناسب ۵) نیاز به تأمین هزینه های ازدواج فرزندان ۶) نیاز به پرداخت شهریه دانشگاه (فرزندان) ۷) نیاز حمایتهای لازم در خصوص اشتغال فرزندان ۸) نیاز به ایمنی ۹) نیاز به خودشکوفایی ج) نیازهای جسمی و بهداشتی (رفع مشکلات درمانی، توانبخشی، تغذیه ای و...) ۱) بهداشت و درمان متناسب ۲) بیمه های درمان و اجتماعی (بخصوص روستاها و شهرهای با جمعیت زیر ۲۰۰۰۰ نفر) ۳) تغذیه مناسب (پروتئین- ویتامین- سبزیجات) ۴) مشاوره های بهداشتی- درمانی و روحی ۵) نیاز به امور توانبخشی تمام سالمندان به توجه خاص نیازمندند ولی برخی آسیب پذیرتر بوده و مستلزم توجه ویژه می باشند که عبارتند از: زنان سالمند، کهنسالان (پیرترین پیران)، سالمندان روستایی، سالمندان حاشیه شهرها، سالمندانی که در موسسات نگهداری می شوند. قانون و برنامه کشور برای سالمندان: بند «ط» ماده ۹۷ قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی براساس آئین نامه اجرایی جزء ۵ بند «الف» ماده ۱۹۲ قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نحوه ساماندهی سالمندان در مورخ ۲۶/۱/۱۳۸۳ به تصویب هیئت وزیران رسید. منظور از ساماندهی سالمندان، بهبود روش زندگی و ارتقای کیفیت آن و ایجاد رضایت از زندگی از طریق ارائه خدمات رفاهی، بهداشتی، درمانی و توانبخشی با رعایت سیاست ها و خط مشی های ذیل می باشد: ▪ فراهم ساختن امکان تداوم حضور سالمند در جامعه ▪ تاکید بر حفظ موقعیت و جایگاه سالمند در خانواده ▪ تامین حداقل نیازهای اساسی سالمندان نیازمند در کشور ▪ تاکید بر حفظ احترام، شان و حرمت سالمند ▪ فراهم ساختن امکان مشارکت مردم، انجمنها و مؤسسات غیردولتی به منظور ساماندهی سلامت و رفاه سالمندان، شورای ملی سالمندان به ریاست وزیر رفاه و تامین اجتماعی و دبیری رئیس سازمان بهزیستی کشور و با حضور اعضاء زیر تشکیل گردید: وزارت بهداشت، وزارت فرهنگ و ارشاد، وزارت مسکن و شهرسازی، وزارت اقتصادی و دارایی، وزارت آموزش و پرورش، وزارت کشور، وزارت بازرگانی، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان صداو سیما، سازمان تربیت بدنی، سازمان بازنشستگی، سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلح، سازمان تأمین اجتماعی، کمیته امداد امام خمینی(ره)، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، سه نفر تخصص دانشگاهی صاحب نظر در امر سلامت سالمندان. ● وظایف شورای ملی سالمندان الف) سیاست گذاری در جهت تأمین سلامت و رفاه سالمندان. ب) تصویب برنامه های مربوط به سالمندان در دستگاه های اجرایی. ج) هماهنگی بین دستگاه های اجرایی برای ساماندهی امور سالمندان و اجرای برنامه های مصوب.