«یونان و شکل گیری معماری، فلسفه و ادبیاتش در دوران باستان» موضوع هشتمین نشست عصر کتاب بود که بعد از ظهر سه شنبه ۱۶ شهریور ماه در ساختمان امور فرهنگی اداره ارشاد نیشابور برگزار شد.سخنران این نشست که به همت امور فرهنگی اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان نیشابور، انجمن سینمای جوانان ایران دفتر نیشابور و کلبه کتاب کلیدر شکل گرفته، آقای مجید نصرآبادی بود.
احمدرضا سالم، محقق در زمینه ادبیات و تاریخ ایران اداره این نشست را برعهده داشت که در معرفی سخنران گفت: آقای نصرآبادی قبل از اینکه اهل یونان باشد اهل نیشابور است و هر چند که شغلش یعنی ۱۶ سال دبیری حرفه و فن تناسبی با علاقه هایش ندارد، می توان وی را یکی از فرصت های مغتنم آموزش و پرورش نیشابور دانست.
به عقیده سخنران تاثیر یونان بر فرهنگ، فلسفه و ادبیات ما انکارناپذیر است و می توان نقش آن را در سرتاسر ادبیات و فلسفه ایران زمین و یا در معماری و طب قدیم ایران جستجو کرد و بنابراین مطالعه چنین فرهنگی با همه بنیان هایش برای همه علاقه مندان فرهنگ و هنر کشورمان ضرورت دارد.
نصرآبادی نیز در توضیح عجیب ترین ویژگی شاکله تمدن یونانی ها گفت: مهم ترین شاخصه این تمدن شعار بنیادی ملت یونان است که بر پرچم آنها نقش بسته است: یا مرگ یا آزادی!
وی در پاسخ به پرسشی با عنوان «چرا یونان؟» در خصوص بایستگی مطالعه فرهنگ و تمدن این کشور که مجری جلسه آن را طرح کرد، به سه دلیل اساسی در اینباره اشاره کرد: اول اینکه یونان دارای تمدنی کهن است که قابلیت شناخته شدن را داراست و دوم اینکه یونان از طریق کشور لیدی باستان یا همان ترکیه امروزی در سال های ۴۰۰ تا ۶۰۰ قبل از میلاد با ایران همسایگی داشته است.
به زعم وی، واژه یونان نشانگر مردمانی با نژاد اروپایی بوده که از شمال خزر به شبه جزیره بالکان مهاجرت می کنند و در شمال سرزمین کنونی یونان استقرار می یابند. قدیم ترین کانون تمدنی این کشور هم جزیره کرت می باشد. این کشور به عنوان مهد تمدن مغرب زمین و زادبوم دموکراسی، فلسفه غرب، بازیهای المپیک، علوم سیاسی، نمایشنامهنویسی (شامل هردو نوع کمدی و تراژدی) قابل توجه است.
به گفته آقای نصرآبادی، در تاریخ یونان دو باستان شناس نام آشنا حضوری غیرقابل انکار دارند؛ یکی آرتور اوانز و دیگری اشلیمان، که اولی کاخ کنوسوس را کشف و بازسازی نمود و دیگری هم بر اساس بازسازی روایت های تاریخی و افسانه ای ایلیاد و اودیسه هومر توانست شهر تروا را از زیر خاک برکشد.
وی همچنین معتقد است که ادوار تمدنی کشور مزبور به پنج دوره شاخص در عهد باستان قابل تعریف و تمایز است: یکم عصری که آخایی و یا اژه ای نامیده می شود و در سال های ۱۱۵۰ ـ ۱۴۵۰ ق.م دوران حکمرانی هلنی ها و آخایی ها (اقوام اصیل یونان) بر دریای اژه و روابط گسترده با فنیقیه و مصر بوده است. دوم عصر هومری است که از ۱۱۰۰ تا ۸۰۰ ق.م به درازا انجامیده و سپس عصر باستان از ۶۰۰ ـ ۸۰۰ ق.م است که هزیود و پیشا سقراطیان در آن دوره رشد نمودند و سپس عصر کلاسیک ( سلطه تب، اسپارت و آتن؛ که در این دوران آتن به صورت کانون فرهنگی دنیای مدیترانه درآمد:۴۰۰ تا ۵۰۰ ق.م) و عصر هلنی که دوران کشورگشایی اسکندر (استیلای مقدونیه و جهانگشایی اسکندر، اسکندریه جایگزین آتن گردید و یونان هلنی را رومیان تسخیر و تمدن آن را دگرگون کردند: ۱۰۰تا ۴۰۰ ق.م) و جانشینان وی می باشد.
آقای نصر آبادی در توضیح روابط تاریخی ایران و یونان می گوید: در عصر کوروش بزرگ که دوران اعتلای تمدن هخامنشی در جهان بود رفت و آمدهای فرهنگی و اقتصادی بین دو ملت وجود داشته و به خصوص از یونان در ایران مردان زیادی به کارهای معماری، پزشکی و حتا مزدوری مشغول بودند که یکی از شواهد تاریخی این موضوع حضور گزنفون در ایران است. (گزنفون یا زنفون فیلسوف و مورخ یونانی است که سالیان دراز از زندگی خود را در آسیا گذراند دوران زندگی او بین سالهای ۴۳۰ تا ۳۴۵ پیش از میلاد بود.)
سخنران همچنین با اذعان به این واقعیت که یونان خاستگاه فلسفه، ادبیات، تئاتر و دانش در شاخه های مختلف آن است و بسیاری از بنیان های فرهنگ غرب بر آن استوار شده است و متون کهنی از ادب باستان این کشور به دست ما رسیده درباره میراث تاریخی تمدن ایرانی یادآور شد: در کشور ما اثری قابل توجه از ادبیات دوران هخامنشی و اشکانی به دنبال ویران شدن بسیاری از این آثار در هجوم اقوام مهاجم در طول تاریخ باقی نمانده است. ایشان تصریح کرد: اگر یونانی ها نبودند ما از تاریخ ایران اطلاعات بسیار اندکی داشتیم و همین روایت های همراه با اغراق و دروغ گویی هرودوت یکی از معدود اسناد تاریخی موجود از تاریخ گذشته کشور ماست که به وسیله یونانی ها برای ما به میراث رسیده است.
وی با انتقاد از ایده مقابله با تهاجم فرهنگی غرب که میراث سنت فکری احمد فردید برای جلال آل احمد و علاقه مندانش در تاریخ معاصر کشورمان است، می گوید: لازمه ستیزه و یا همکاری ما با جهان غرب این است که بدون پیش داوری به شناخت غرب مبادرت ورزیم و به علت اینکه یونان مبدا شکل گیری دموکراسی غربی و تمدن جدید غرب بوده شناخت غرب مستلزم شناخت یونان است.
وی شکل گیری فلسفه را مدیون یونان دانسته و به نقش اولین فیلسوف این سرزمین، تالس اشاره کرده و با تایید تاثیر هرودوت و هومر بر ادبیات و تاریخ جهان می گوید: به جرات می توان گفت که در قلمرو فلسفه امروزی نیز بسیاری همچون هایدگر، بودریار و گادامر نیز وامدار فلسفه یونان باستان اند.
در ادامه این نشست یکی از حاضران در سوالی از دلیل اینکه چرا سرزمین یونان مستعد ظهور هیچ پیامبری برای ارشاد مردم نبوده است، از سخنران پاسخ شنید: شرایط زیست بوم یونان و رشد فلسفه و ریاضی و طب و نجوم در آن موجب شده بود که مردم این کشور استعداد قبول مساله نبوت را نداشته باشند چندان که می بینید در طول تاریخ نامی از هیچ پیامبری که خود را مبعوث در میان این قوم اعلام کرده باشد به دست نمی آید و این موضوع با بررسی اساطیر و نمادهای تاریخ این کشور که روایتی انسان گرایانه و اومانیستی از فکر یونانی را ارائه می دهد قابل تحقیق و تدبر بیشتر است.
همچنین سخنران در پاسخ به پرسش طرح شده توسط مجری درباره نقش اسکندر در نظم و نثر فارسی و سلطه سنگین وی بر ادبیات کشورمان به رغم اینکه وی نیز مهاجم بوده ولی همانند چنگیزخان مغول و یا برخی مهاجمان دیگر بدنام نشده گفت: البته نمی توان اسکندر را در مقابل دیگر مهاجمان به ایران سفیر صلح و دوستی تلقی کرد چون او برای اینکه ایران را در ظرف چندین سال به زیر سلطه خود درآورد در هر شهر و آبادانی که وارد می شد به تیغ و شمشیر متوسل می شده و خون بسیاری می ریخته و از تاراج دارایی مردمان کشورمان دریغ نمی ورزیده است اما نقش اسکندر و دیگر مهاجمان که نام و نشان ایشان بر صحیفه هستی این ملت باقی مانده را باید تحلیل و ارزیابی علمی تری کرد.
گفتنی است در ابتدای این نشست فیلمی با نام «عجایب هفتگانه یونان» از سری برنامه های چهار سوی علم در شبکه چهار سیما پخش شد که به بررسی آمیخته شدن معنویت مردم با معماری و هنر و ثروت و قدرت در تاریخ این کشور می پرداخت.
▪ در حاشیه:
ـ اظهار نظر مجید نصرآبادی درباره ماجرای جانشینی گئومات یا بردیای دروغین به جای کوروش بزرگ و برکناری وی توسط داریوش با استناد به تاریخ هرودوت واکنش احمدرضا سالم را در پی داشت که مخاطبان را برای بررسی روایت ایرانی این ظهور و سقوط تاریخی به ترجمه های نقش تاریخی طاق بستان ارجاع می داد.
ـ نصرآبادی علاقه مندان به پیگیری موضوع تعامل و یا تقابل دو تمدن ایران و یونان را به مطالعه کتاب پانزده جلدی یونانیان و بربرها اثر "امیر مهدی بدیع" ارجاع داد.
ـ وی در بخشی از سخنانش با شبیه سازی کشورگشایی اسکندر با کشورگشایی کوروش در تاریخ، یونانی ها را علاقه مند به تقلید از برخی مظاهر تمدن ایران معرفی کرد و از ضرورت طرح موضوع اساطیر و نیز نمایش و تئاتر یونان در نشست های جداگانه که توسط حاضران مطرح شد استقبال کرد.
