در آستانه بهار و تعطیلات نوروز قرار داریم. شمار زیادی از هموطنان ارجمندمان برای تهیه بلیت سفر از هماکنون خود را آماده کردهاند.عدهای هم که از وسیله نقلیه شخصی استفاده میکنند، در تدارک تهیه بیمهنامه و برگه معاینه فنی برای خودروهای خود هستند.
خبرنگاران ما هم همراه شما عزیزان از این شماره معرفی استانها و نقاط دیدنی میهن اسلامیمان را آغاز کردهاند تا با آگاهی کامل از وضع شهرها و نقاطی که برای انتخاب گذران تعطیلات هنوز دودل هستید، محل اقامت خود را برگزینید.
امید اینکه در این سفرها به شما خوش بگذرد و سالم به خانه و کاشانه خود بازگردید.
خراسان جنوبی، شرقیترین استان ایران، دارای ۸۲ هزار و ۸۶۴ کیلومتر مربع مساحت است و با کشور افغانستان ۴۳۰ کیلومتر مرز مشترک دارد.
خراسان جنوبی از شمال به استان خراسان رضوی، از غرب به استانهای یزد و کرمان پیوسته و از جنوب با استان سیستان و بلوچستان همسایه است.
این استان با چشماندازهای طبیعی زیبا، آثار تاریخی و گردشگری فراوان جایگاه ویژهای در بخش گردشگری کشور دارد.
مردم میهماننواز خراسان جنوبی دارای فرهنگی غنی همراه آداب و رسوم جذاب و متنوع هستند. مدرسه شوکتیه که در سال ۱۲۸۵ در بیرجند تاسیس شد، سومین مدرسه نوین آموزشی در ایران پس از دارالفنون در تهران و رشدیه در تبریز است.
انتشار دو روزنامه «آزادی قائنات» و «حقیقت قائنات» در سال ۱۳۳۱ در بیرجند و تأسیس نخستین مرکز آموزش عالی منطقه در سال ۱۳۵۵ نشانگر گذشته پر افتخار این دیار است.
در زمینه فرهنگ و علم وادب، مشاهیر و نامآوران بزرگی چون حکیم سعید الدین نزاری، ابن حسام خوسفی، علامه عبدالعلی بیرجندی، شیخ محمد باقر آیتی، آیتالله شیخ جواد عارفی، دکتر شکوهی و دکتر گنجی از دل این سرزمین جوشیدهاند.استان خراسان جنوبی جاذبههای گردشگری، طبیعی و جاذبههای بکری را در دل خود جا داده و وجود مناطق نمونه و روستاهای هدف گردشگری، گردشگران بسیاری را به این مناطق جذب کرده است.
از جمله مناطق گردشگری، سیاحتی و زیارتی خراسان جنوبی میتوان به قلعه فورگ در درمیان، مدرسه اولیا در فردوس، باغ اکبریه، قلعه پایین شهر، بند دره و ارگ کلاه فرنگی در بیرجند، مسجد جامع و آرامگاه بوذرجمهر در قاین، آب انبار سرایان و روستای خورشهر خوسف اشاره کرد.
● طبیعت بکر
طبیعت خاص استان خراسان جنوبی، دشت بزرگ لوت و چشماندازهای زیبای آن در جنوب استان خراسان جنوبی همراه اشکال ژئومورفولوژی موجود در این استان در کنار ییلاقهای کوهستانهای شمال خاوری استان خراسان جنوبی از جمله مهمترین جاذبههای توریستی – طبیعی این خطه است.
بیرجند، خوسف، سربیشه، نهبندان، قاین فردوس و سایر شهرستانهای استان خراسان جنوبی هر یک دربرگیرنده جاذبههای تاریخی و معماری با اهمیتی هستند که به لحاظ معماری وتاریخی استان خراسان جنوبی را غنی و پربار ساختهاند.
از نظر تاریخی «خوسف» یکی از کهنترین و قدیمیترین شهرهای خراسان جنوبی به شمار میرود که وجود بافت قدیمی با آثار تاریخی ارزشمند، از ویژگیهای شاخص این شهر محسوب میشود.
این بافت که به لحاظ موقعیت طبیعی و واقع شدن بر روی هسته مقاوم، از زمینلرزه در امان مانده یکی از سالمترین بافتهای تاریخی کشور است.
بناهای تاریخی سربیشه به دوره پیش از اسلام میرسد و آثار تاریخی آن نشاندهنده غنای فرهنگی و سابقه تمدن این منطقه است.
آثاری از قبیل محوطههای باستانی، قلعه و خانههای قدیمی، غارها و روستاهای شگفتانگیز در این منطقه دیده میشوند.
شرایط دشوار طبیعی مناطق کویری و بیابانی ایران سبب شده است تا مردم کویرنشین از ابتکار و خلاقیت خود استفاده کنند و با بیشترین بهرهگیری از عوامل، شرایط طبیعی را در تسلط خود درآورند.آسبادهای نهبندان از جمله این خلاقیتها هستند که در این منطقه دیده میشوند.
منطقه نهبندان به دلیل گسترش دامنه بادهای ۱۲۰ روزه سیستان تا این منطقه؛ امتیاز ویژهای دارد و به همین سبب آسبادهایی در این منطقه دیده میشوند که برخی از آنها قدیمی هستند. قلعه بزرگ نهبندان که از خشت و چینه ساخته شده است، در داخل شهر نهبندان قرار دارد و سابقه آن به دوران اشکانیان و ساسانیان میرسد.
● دیدنیهای بیرجند
بیرجند از تاریخیترین ومهمترین مناطق استان خراسان جنوبی است. این منطقه دربرگیرنده شاخصترین بناهای معماری، باغهای قدیمی و حمامهای تاریخی است که قدمت بیشتر آنها به دوره قاجاریه و زندیه میرسد.
از شاخصترین بناهای تاریخی بیرجند، ارگ کلاه فرنگی در حاشیه خیابان شهید مطهری را میتوان نام برد که در شش طبقه و به سبک زیگورات ساخته شده است. یکی دیگر از مهمترین جاذبههای شهر تاریخی بیرجند، محور فرهنگی تاریخی چهار درخت است که از مدرسه شوکتیه آغاز و به مسجد جامع عاشورا ختم میشود و تنها در حاشیه همین کوچه بیش از بیست اثر تاریخی ثبت شده در فهرست آثار تاریخی قرار دارد که هر یک دارای ویژگیهای خاص معماری است. این مسیر چندین مدرسه، خانه، حسینیه، مسجد و آب انبار را در خود جا داده است.
مارکوپولو در سفرنامه خود از شهر قاین به نام تون و کاین نام برده است که این نام از نام دو شهر بزرگ آن ایالت که تون (فردوس کنونی) و قاین باشد، گرفته شده است. همچنین در سال ۴۴۴ هـ. ق ناصرخسرو قبادیانی از این شهر دیدن کرده و از استحکامات شهر و مسجد جمعه آن یاد کرده است. یکی از مهمترین آثار تاریخی قاین، مسجد جامع است که از بناهای قرن هشتم هجری است.
پس از سیر وسیاحت در استان خراسان جنوبی میتوان سوغات این منطقه شامل زرشک، زعفران، عناب، کشک زیرهای، آلو خشک و برگه هلو را رهاورد سفر کرد.
لازم به توضیح است که جلسههای منظمی برای ساماندهی امور مربوط به سفرهای نوروزی از طرف مسئولان استانی برگزار شده و برنامهریزیهای مناسب در این خصوص صورت گرفته است.
چهار هتل و بیش از ۱۰ مهمانسرای مجهز به همراه بیش از ۲۰ رستوران و تالار پذیرایی فقط در شهر بیرجند مرکز استان خراسان جنوبی آماده سرویسدهی به مسافران و گردشگران نوروزی است.
مراکز درمانی و اورژانسی بیرجند نیز به طور مداوم و مستمر در این ایام پاسخگوی مراجعین خواهد بود.
پایگاههای جمعیت هلال احمر با همکاری اورژانس در تمامی مسیرهای ارتباطی استان آماده ارائه هرگونه خدمات به مسافران است.
چندین مدرسه در شهرهای استان برای اسکان فرهنگیان و سایر مراجعین تعیین شده است که در ایام نوروز به مسافرین گذری وکسانی که قصد اقامت دارند، سرویس خواهند داد.
● آداب و رسوم نوروزی مردم
نوروز باستانی و آغاز سال نو نزد ایرانیان جلوه ویژهای دارد و مردمان هر منطقه قرنها است که با آداب و رسوم خاص خود آن را جشن میگیرند و در شهر بیرجند نیز با کاشت سرسوزی مردمان به استقبال عید میروند.
مردمان قدیم برخلاف جوانان امروز این آداب و رسوم کهن را گرامی داشته و در حفظ وبهتر برگزار کردن آن تلاش فراوان داشتند. اهالی با صفای دیار بیرجند به فروردین، ماه نوروز میگویند.
شـیرینــیپـزان، نـانپـزان، کدورت زدایی، پرداخت دین، فاتحهخوانی، خانه تکانی سال نو و آماده کردن آجیل شب عید مانند کشمش، عناب، نقل، پخته و تفت دادن یا شور کردن تخمه و پسته و دید و بازدید بزرگان فامیل و اقوام از مراسم مرسوم در این ایام است که با شور خاصی انجام میشود.
کاشتن سرسبزی یا به قول بیرجندیها سرسوزی (sar suzi) یکی از آیینهای پابرجا در ایام عید است که حدود یک ماه مانده به عید در ظرفهای کوچک یا بزرگ مقداری جو، گندم، عدس یا ماش میکارند تا روز عید سرسبز باشد. برخی نیز روی جدارههای کوزههای سفالی سرسبزیهای بسیار زیبایی به وجود میآورند.
در بعضی از خانوادهها هم به نیت سلامتی افراد خانواده برای هر یک از آنها یک سرسبزی میکارند. پاکیزه بودن در هنگام ورود سال نو نیز از آدابی است که اهالی بیرجند مقید به انجام آن هستند و اعتقاد دارند که سال نو را باید با تنی پاک آغاز کرد.
● حنابندان
حنابندان یکی دیگر از مراسم مردم این سرزمین است که در گذشته و در مواقع مختلف از جمله نوروز انجام میشده است. هنوز هم گروهی از مردم به ویژه بزرگسالان با آمدن عید نوروز با رنگ کردن موهای سر و انگشتان خود با حنا به استقبال نوروز میروند. یکی دیگر از مراسم نوروزی در استان خراسان جنوبی، رسم شاه مولایی است که در مناطق شهری و روستایی خراسان جنوبی مرسوم است و انجام آن بدین ترتیب است که چند روز مانده به نوروز افراد خیر و معتمدان محل با مراجعه به ثروتمندان اقدام به تهیه اجناس مورد نیاز نیازمندان کرده و آنها را بین افراد نیازمند تقسیم میکنند. اهالی بیرجند قدیم اعتقاد داشتند که شام شب عید به هر قیمت که شده باید پلو باشد. فقیر و ثروتمند خود را مقید به تهیه و پختن پلو در شب عید میدانستند.
این هم از رسومی است که امروزیها شاید با شنیدنش به تعجب وخنده درآیند چرا که بسیاری در ایام قدیم استطاعت تهیه پلو وحتی نان گندم را برای یک هفته هم نداشتهاند چه رسد برای همه سال و تنها نوروز به نوروز، آن هم با کلی سختی و مشتقت چشمشان به پلو میافتاده است.
● سمنوپزان
سمنوپزان یکی دیگر از مراسم پررنج و زحمت، پرطرفدار و تشریفاتی نوروز است که برای انجام آن ۴۰ تا ۵۰ روز مانده به نوروز خانمها ظرفهایی وسط حیاط یا پشت بام میگذاشتند تا از آب باران پر شود همزمان نیز مقداری گندم در پارچههای سفید و نازک به نام صافی میریختند تا در آب خیس شود یا اینکه روی تگیجه (تشت مانندی پهن و بافته شده از ساقههای گز) میگذاشتند و پیوسته آن را با آب نگه میداشتند تا گندمها جوانه بزنند.
پس از این کار آنها را در جایی پهن میکردند تا خشک شود و برای آسیاب کردن یا (دستاس) آماده شود پس از الک کردن آردها آن را با مقداری آرد معمولی مخلوط میکردند.
نزدیکیهای عید آردها را خمیر و با انواع ادویه مثل زردچوبه، دارچین و سیاه دانه و کراویه مخلوط میکردند. با آماده شدن آرد آن را به صورت گردههای کوچک یا بزرگ درآورده، در دیگچههای مسی به نام (قلیف) گذاشته روی اجاق پر از آتش میگذاشتند و روی قلیفها را نیز با آتش میپوشاندند و پس از آماده شدن آنها را به تکههای مناسب تقسیم و به همراه آجیل از میهمانان نوروزی پذیرایی میکردند.
● استقبال از نوروز
یکی دو ماه مانده به نوروز مردمان بیرجند به بازار میروند و لباس عیدشان را میخرند.
پارچههایی معمولاً خریداری میشود که دارای رنگ روشن و سرخ یا زرد باشد و معتقدند اگر لباس را خودشان بدوزند پارچه آن را روزهای دوشنبه یا جمعه قیچی کنند و نیز معتقد هستند که پنجشنبه ساعت سنگین است و لباس مدتی روی دست میماند تا دوخته شود.
سهشنبه اگر بریده شود نصیب دزد میشود و چهارشنبه میسوزد. وسایل خانه نیز باید عوض یا تمیز شود.
یکی دو هفته پیش از عید خانه تکانی یا رفت و روب انجام میگیرد و دوباره اثاثه را جابهجا و گردگیری میکنند و دوباره آنها را میچینند. سفره سفیدی به عنوان سفره هفت سین در صبح نخستین روز فصل بهار یعنی نوروز در خانه به سمت قبله پهن میشود، قرآن، آیینه و شمعدان، سرکه، سیر، سماق، سنجد، سیب، و سیاهدانه هفت سین انتخابی این سفره هستند.
همچنین اقلام دیگری همچون سرسبزی، کاسه آب، تخممرغهای رنگ کرده و پیاله ماست مشکی، سبزی تفت داده شده، انواع شیرینی، آجیل و تنقلات رنگارنگ، کاسه آش، نان خشک و میوههای خوش عطر و طعم نیز در سفره وجود دارد.
در لحظههای سال نو بزرگترهای خانواده قرآن و دعا میخوانند و کوچکترها نیز ضمن دعا منتظر لحظه تحویل سال نو میمانند. پس از تحویل سال کوچکترها دست بزرگترها و بزرگترها صورت آنها را میبوسند و با تبریک عید نوروز به یکدیگر، بزرگترها به دیگر افراد عیدی میدهند و برای سلامت حاضران و آمرزش رفتگان دعا میکنند و کام خود را با شیرینی شیرین میکنند.
یکی دیگر از اعتقادات مردم خراسان جنوبی این است که هنگام تحویل سال در مزار امامزادهها باشند که در آنجا شمع روشن میکنند و در دست میگیرند.
از بامداد نوروز دید و بازدیدها آغاز میشود. در همه خانوادهها رسم است که به دیدار کسی که از نظر سن و شخصیت بر دیگران مزیت دارد بروند و دست او را ببوسند و تبریک بگویند و او نیز عیدی که شامل سکه یا پول است به آنها بدهد.
بعضی نیز صبح عید نوروز یک بشقاب گندم برشته که شامل کنجد، گندم، شاهدانه، نخودچی و کشمش است به اضافه یک بشقاب نان شیرین به اضافه تخممرغ رنگی یا سکه به کوچکترها میدهند.
روز دوازده فروردین همه وسایل تهیه میشود و هر چه از شیرینیها و آجیلها باقی مانده به همراه سرکه و کاهو برای صبح سیزده آماده میشود.
صبح سیزده فروردین همه دسته دسته عازم کوه و باغهای اطراف منطقه خود میشوند، چرا که معتقدند در این روز نباید در خانه ماند زیرا این روز را خوش یمن نمی دانند.
عصر این روز ویژه سبزی گره زدن دخترها است که در واقع برای گشایش بخت خود این کار را میکنند و اشعاری میخوانند. چنانچه سیزده به ماه رمضان بیفتد، مراسم را بعد از تمام شدن ماه رمضان در نخستین جمعه یا نخستین عید انجام میدهند. و اما، حکایت نوروز حکایت چسبیدن متعصبانه به سنتها نیست، بلکه فراگیری و عمل به فلسفه نو کردن افکار و دلهایمان است و چه چیزی بهتر از آن که تمامی اشتباهات گذشته را به خداوند همواره بخشنده بسپاریم و با روحی آزاد و آزاده زندگی کنیم. انشاا...
