سلامت معنوی و معنای سلامت

بحثی که امروزه در حوزه سلامت روان، داغ است و در حوزه سلامت نیز نقش پررنگی دارد، بحث «تأثیر معنویت بر سلامت» است. در گذشته سلامت را جسمانی و روانی و اجتماعی می‌دانستند ولی امروزه سلامت را گسترده‌تر تعریف می‌کنند و سلامت معنوی هم بخش مهمی از تعریف سلامت شده است... معنویت و بحث دینی اثر وضعی خاص خود را دارد که در جوهره دین و معرفت دینی گنجانده شده است که مربوط به معارف دینی است و ما در آن حوزه وارد نمی‌شویم اما حداقل اثر روانی معنویت، اثر تلقینی آن است که فرد احساس می‌کند به یک منبع لایتناهی وصل است و یک قدرت بی‌انتها حافظ اوست و هرچه فرد احساس کند که به این قدرت لایتناهی نزدیک می‌شود قاعدتا از موهبات بیشتری برخوردار خواهد شد. همین امر موجب احساس امید در فرد می‌شود و سبب می‌شود که او روحیه بهتری پیدا کند، به‌خصوص که فرد حس می‌کند در خانه خداوند حضور پیدا کرده است، خانه‌ای که خود خداوند دستور ساخت‌اش را صادر کرده و آداب و مناسب و اعمال‌اش توسط خود او تعیین شده است. این حس، حس غریبی است که ممکن است در بقیه اماکن مذهبی به انسان دست ندهد و مخصوص آنجا است و سبب ایجاد آرامش و یک حس معنوی خوب در انسان می‌شود اما یک سری عوامل این احساس خوب را تهدید می‌کنند. قاعدتا اگر فرد شرایط و آمادگی‌هایی که برای این سفر نیاز است را کسب نکند و مانند یک سفر عادی با آن برخورد ‌کند و آمادگی روانی را برای خود ایجاد نکند و صرفا شرایط آنجا را با دید یک سفر ساده نگاه کند، این حس معنوی خوب به او دست نخواهد داد ولی اگر آمادگی‌های معنوی، روحانی و حتی جسمی را در خود ایجاد کند، در آنجا نیز از سلامت بهتری برخودار خواهد شد و قطعا اعمال‌اش را بهتر انجام خواهد داد. عوامل تهدیدکننده سلامت روان در زایران ممکن است به علت مسافرت، دوری از خانواده، تغییرات غذایی و... باشد که البته آن‌قدر تاثیرگذار نیست که فرد نتواند در عرض تقریبا یک ماه با آن مقابله کند زیرا انسان در آنجا خودش را غرق در یک سری مسایل جدید می‌بیند و فارغ از خیلی از افکار به اعمال‌اش می‌پردازد. حتی خیلی از افراد ممکن است در اینجا دچار استرس‌های سنگین و مشکلات خاص خانوادگی باشند که رفتن از این محیط و ورود به یک محیط جدید استرس‌ها را کاهش داده و بالطبع در حالات روحی و روانی فرد تاثیرات خاص خودش را می‌گذارد. البته افراد خاص به خصوص سالمندانی هم هستند که با ورود به یک کشور دیگر و دیدن محیط متفاوت و شلوغی زیاد دچار استرس و اضطراب می‌شوند که این حالت بیمارگونه است و عموم مردم نباید در این شرایط دچار مشکل شوند. از طرفی در هر محیط جدیدی به خصوص اگر استرس هم وجود داشته باشد، ممکن است وسواس‌های قبلی یا زمینه‌های وسواسی در فرد بروز کند که می‌تواند وسواس فکری و یا وسواس شستشو باشد. این افراد، هم خود و هم دیگران را دچار مشکل می‌کنند. در صورتی که از نظر شرعی کارهایی که انجام می‌دهند کاملا درست و صحیح است اما فشار روانی حاصل از وسواسی که دارند، آنها را دچار مشکل می‌کند. در نتیجه در درجه اول به زایران توصیه می‌کنیم که اگر زایر بیماری‌ای مانند وسواس، استرس، اضطراب و ... دارد حتما بیماری خود را به پزشک کاروان اعلام کند زیرا قرار نیست که فرد در آنجا صرفا یک حضور فیزیکی داشته باشد. اگر فرد می‌خواهد اعمال‌اش را به طرز صحیح انجام بدهد باید ابتدا آمادگی روانی داشته باشد. اگر قرار باشد برود و در آنجا دچار اضطراب شود و یا زمینه‌ای که در وجودش هست ظهور پیدا کند و دچار مشکل شود، این هزینه رفت و آمد و سختی که می‌کشد عملا هیچ خاصیتی نخواهد داشت. اعتقاد من بر این است که اعمال زایر از همین حالا شروع شده است و ثواب خاص خودش را هم دارد. مطلب دیگر اینکه اگر زایران، دارویی مصرف می‌کنند حتما با پزشک خود مشورت کرده و کسب اجازه کنند و دارو به اندازه کافی همراه داشته باشند و هیچ تغییری را خودسرانه در داروهایشان ایجاد نکنند زیرا یکی از مشکلاتی که ما در آنجا می‌بینیم این است که خیلی از افراد وقتی حالت معنوی خاص به آنها دست می‌دهد فکر می‌کنند که شاید شفا گرفته‌اند و عنایت خاص خداوند نصیب‌شان شده و دیگر نیازی به مصرف دارو ندارند. در صورتی که بیماران مبتلا به مشکلات روانی مانند بیماران مبتلا به مشکلات قلبی باید داروهایشان را استفاده کنند و از نظر ما تفاوتی میان بیماری روحی و جسمی وجود ندارد و حتما باید در این زمینه با پزشک‌شان مشورت کنند. نکته مهم دیگر بحث ارتباط و هم‌سفر بودن زایران با هم است که مربوط به مهارت‌های فردی است. افراد باید قدرت سازش‌پذیری کنار یکدیگر، گذران کردن و مهارت کسب دوستی را داشته باشند وگرنه هم به خودشان سخت می‌گذرد، هم به دیگران. سفر نکات خاص خودش را دارد. دوست پیدا کردن و در کنار دوست زندگی کردن هم مهارت خاص خودش را دارد که قاعدتا باید از خیلی مسایل گذشت کرد و خیلی چیزها را نادیده گرفت تا افراد بتوانند در کنار هم به راحتی این دوران را بگذرانند، پس اگر فردی نتواند در طول این یک ماه با بقیه همسفران سازش پیدا کند، از نظر ما بهتر است مهارت‌هایش را در این زمینه تقویت کند و مهارت‌هایی کسب کند که قدرت سازش‌پذیری‌اش را بالا می‌برد. ● یادتان باشد که: ▪ هوای سالمندان را داشته باشید زیرا ممکن است در آنجا مبتلا به بیماری‌های شناختی، فراموشی، آلزایمر و... شوند. به همین دلیل بهتر است حتما قبل از سفر معاینات لازم روان‌پزشکی را انجام دهند. ▪ ممکن است افرادی دچار سوءمصرف مواد باشند که انشاا... حج زمینه‌ای ‌شود برای ترک این مواد. همان طور که می‌دانید در عربستان مجازات‌های سنگینی برای این مواد در نظر گرفته‌اند و به شدت با آن برخورد می‌شود. این افراد باید قبل از سفر حج اقدام به ترک کنند و با مصرف داروهایی که برایشان تجویز می‌کنیم این دوران را به راحتی بگذرانند.