سومالی و سیاست خارجی ایالات متحده

دو، سه سالیت که مردم جهان در رسانه‎های مختلف خبرهایی از پدیده‎ای به نام دزدی و دزدان دریایی در سومالی می‎شنوند. گرچه قبلاً هم سابقه اینگونه اقدامات در نزدیکی سواحل این کشور وجود داشت اما در سالهای اخیر این وضعیت به گونه‎ای فزآینده تشدید شده است. جستجو در باب علت و چرایی این وضعیت به پاسخهای جالبی منتج خواهد شد که بسیار آموزنده خواهد بود. سومالی کشوریست در منطقه موسوم به شاخ آفریقا، این کشور در شمال به خلیج عدن در شرق به اقیانوس هند و در شمال غرب و غرب و جنوب غرب به جیبوتی، اتیوپی و کنیا محدود می‎شود. این کشور بیشترین خط ساحلی را در میان کشورهای آفریقایی داراست. موقعیت ژئوپلیتکی و ژئواستراتژیک این کشور باعث شده تا از لحاظ تاریخی بسیاری از استعمارگران به این کشور طمع‎ورزی و دست اندازی داشته باشند. کشور سومالی در سال ۱۹۶۰ و از اتحاد دو منطقه تحت استعمار ایتالیا و انگلیس به وجود آمد. در اواخر ۱۹۶۹ میلادی در جریان یک کودتای نظامی دولت وقت این کشور سرنگون و سرانجام ژنرال محمد زیاد باره ریاست جمهوری را بدست گرفت. شروع جنگ‎های داخلی این کشور را می‎توان از سال ۱۹۷۷ دانست. ریشة اولیه جنگ بیشتر در تنازعات ایجاد شده در دوران استعمار این کشور، قرار داشت. در دهه ۸۰ میلادی سروکله شرکتهای چند ملیتی و علی‎الخصوص آمریکایی در این کشور پیدا شد و نهایتاً مشخص شد که این کشور دارای منابع متنابهی از نفت و اورانیوم است. بسیاری از مردم این کشور ریشه مشکلات فعلیشان را همین موارد می‎دانند. امری که نهایتاً به سرنگونی خود ژنرال محمد زیاد باره در اوایل دهة ۹۰ انجامید. از آن سال تا کنون هر از گاهی، قسمتی از این کشور اعلام استقلال می‎کند امری که البته به تأیید جامعه بین‎المللی منجر نمی‎شود. بدین ترتیب این کشور از سال ۱۹۹۱ میلادی وارد یک نزاع داخلی تمام عیار و به ویژه در اطراف موگادیشو پایتخت شده است. دو عملیات بازگشت امید و سپر اتحاد که یکی توسط آمریکا و دیگری توسط سازمان ملل انجام شده است هر دو با شکست کامل مواجه شده‎اند. (بسیاری معتقدند علت اصلی رای نیاوردن جرج بوش پدر در انتخابات ریاست جمهوری و شکست وی از بیل کیلتتون بخاطر تصاویر سرباز کشته شده آمریکایی بود که توسط مردم سومالی به روی زمین کشیده می‎شد. این تصاویر بارها و بارها توسط رسانه‎های آمریکایی به نمایش درآمد و همین امر باعث ناکامی جرج بوش پدر شد.) عده ای هم معتقدند که دخالت نظامی آمریکا و بعدا سازمان ملل در آن سالها تحت تأثیر نفوذ و روابط ویژه شرکتهای نفتی نظیر کرنکو با جرج بوش پدر و دیک چینی وزیر دفاع وقت آمریکا در دولت بوش پدر اتفاق افتاد. ناگهان اما در میان چندین سال جنگ و شورش در سال ۲۰۰۶ میلادی اتحاد دادگاههای اسلامی به رهبری شیخ احمد شریف توانست به بی نظمی‎ها فائق آید و در بخش بخش کشور پیشرفت کند. برقراری امنیت و اجرای احکام اسلامی باعث محبوبیت شدید این گروه در میان مردم این کشور شد. متعاقبااین گروه توانست تسلط خود را بر موگادیشو هم تحکیم نماید. اما از همین جا دوباره مشکلات از جانب کشورهای استعمارگر برای این کشور ایجاد شدگویی این کشورها به هیچ وجه تمایلی به دیدن آرامش در این کشور نداشتند. ابتدا در رسانه‎های آمریکایی اتحادیه محاکم اسلامی به ارتباط با القاعده متهم شد و در جبهة سیاسی سعی شد با جمع کردن سران قبایل و مناطق مختلف، یک دولت جایگزین در این کشور تشکیل شود نهایتاً در اجلاس کینا عبدالهی یوسف به عنوان رئیس دولت موقت انتخاب شد. اما این پایان کار نبود. در همین سال، نیروهای نظامی اتیوپی به تحریک و کمک آشکار دولت آمریکا از خط مرزی گذشتند و توانستند ظرف چند روز دولت شیخ احمد شریف را سرنگون کنند و موگادشیو را هم به تصرف خود در بیاورند. حضور چند ماهه معاون آفریقایی تبار وزیر خارجه آمریکا در منطقه خود بیانگر نقش آمریکا در حوادث این کشور بود. پس از سرنگونی اتحادیة دادگاههای اسلامی، ناامنی و هرج و مرج به این کشور بازگشت. بزودی مردم فقیر که در کنار سواحل این کشور قرار داشتند و حرکت میلیاردها دلارها کالا را به صورت روزانه از نزدیک سواحل کشورشان مشاهده می‎کردند درک کردند که خود این کشتی‎ها و کالاهایشان می‎توانند منبعی خوب برای امرار معاش آنها و خانواده‎هایشان باشند. البته نمی‎توان کتمان کرد که رگه‎هایی از سازماندهی این جریان هم بوضوح قابل پیگیری بود. و بدین ترتیب پدیده دزدی دریایی کلید خورد. مخالفتهای بین المللی و مردم این کشور با حضور نظامیان اتیوپیایی پس از یک سال منجر به خروج کامل آنها از سومالی ‎شد. آمریکا پس از آن دوباره به جمع کردن سران قبایل و مناطق مختلف این کشور تحت همان عنوان قبلی و الگویی شبیه لویی جرگه افغانستان پرداخت با این هدف که بتواند رئیس دولت انتقالی این کشور را که مورد تأیید همگان باشد انتخاب کند. در این جلسه شیخ احمد شریف که با توطئه دولت آمریکا از مقام خود خلع شده بود دوباره به سمت رئیس جمهور و رئیس دولت قانونی این کشور انتخاب شد. امری که بیشتر به یک جک شبیه بود وچنانچه مورد توجه رسانه های امریکایی واقع می شد به تمسخر دولت امریکا می انجامید . اما حتی با استقرار شیخ احمد شریف در مقر ریاست جمهوری ، امنیت به این کشور بازنگشت زیرا که اساساً گروه تحت رهبری وی از آن قدرت قبلی برخوردار نبودند و از دید مردم این کشور هم این گروه بر خلاف گذشته نماینده کشورهای خارجی انگاشته می‎شد. انچه که امروز به وضوح از روند حوادث سومالی به نظر می‎رسد انست که با وجود حضور ناوگان نظامی چندین کشور جهان در نزدیک سواحل سومالی دزدان دریایی توانسته‎اند به مرور زمان و همزمان با تقویت بنیه مالی شان به خوبی امکانات خود را بازسازی کنند. به گونه‎ای که هر روز خبرهای جدیدتری از افزایش برد عملیاتی آنها می‎رسد در صورتی که در ابتدای امر حرکت آنها بیشتر در نزدیک سواحل این کشور محدود می‎شد. در این میان سیر حرکت رسانه‎های آمریکایی از نامیدن گروه اتحادیه دادگاههای اسلامی به اسامی نظیر اتحاد محاکم شرعی، اتحاد دادگاههای اسلامی تا گروه «یو، آی، سی» هم می‎تواند جالب توجه باشد شاید در پایان در یک جمله به طور خلاصه بتوان سومالی را نماد حماقت در سیاست خارجی آمریکا نامید.