سیستم مکانیزه گمرک

● نظام گمرکی آسان رایانه‌ای گستردگی عرصه بهره برداری از فن‌آوریهای ارتباطات در امور بازرگانی ، تحولات و تغییرات پی در پی به انضمام پیچیدگیهای خاص قوانین و مقررات مربوط به صادرات و واردات کالا و خدمات و حجم بسیار زیاد اطلاعات جاری و در گردش در گمرک،همگی دست به دست یکدیگر داده و در مجموع بهره برداری از سیستمهای رایانه‌ای در این موسسه اقتصادی را امری گریزناپذیر نموده است . از این رو ، به منظور رفع معضلات و تنگناهای مترتب بر بکارگیری شیوه‌های سنتی دستی و نیز مبادلات اسناد کاغذی و همچنین حذف تشریفات و رویه‌های ناهمگون و ناهماهنگ اداری ، اعمال سرعت لازم در عملیات گمرکی ، دستیابی به گزارشهای آماری و تحلیلهای اطلاعاتی بهنگام جهت اخذ تصمیم درسطوح کارشناسی ، مدیریتی و نتیجتا تامین رضایت صادرکنندگان و واردکنندگان کالا و خدمات ، سیستم رایانه‌ای با همت کارشناسان فنی و حرفه‌ای گمرک ایران با برخورداری از مساعدت و مشورت کنفرانس توسعه و تجارت ملل متحد (آنکتاد) طراحی و راه اندازی شده است . در این راستا ، گمرک جمهوری اسلامی ایران پس از انجام بررسیهای کارشناسی لازم و تقبل مطالعات امکان سنجی ، با امعان نظر به اولویتها و شرایط ویژه کنون سازمان گمرک و نظام تجارت خارجی کشور به طراحی ، نصب و راه‌اندازی سیستم خودکار فوق الذکر مبادرت ورزیده است . همراه با اقدامات مربوط به فراهم‌آوری امکانات فنی موردنیاز سیستم و تغذیه اطلاعات آن ، آموزش کاربران و کارشناسان ذیصلاح مورد توجه مدیریت این پروژه بوده است و با نصب و راه اندازی واحد نمونه و آزمایشی این سیستم رایانه‌ای در ستاد گمرک جمهوری اسلامی ایران ، امکان تجربه عملیات سیستم مذکور در اختیار کاربران قرارداده شد . در مرحله بعد ، در پی دستیابی به تجربیات لازم ، شناسائی و رفع مشکلات عدیده مربوط در روند اجرایی ساختن این سیستم رایانه‌ای ، بخش صادرات گمرک تجاری مهرآباد بصورت عملی تحت پوشش سیستم مزبور قرار گرفت و عملیات روزمره مربوط به ترخیص کالاهای صادراتی از طریق آن انجام پذیرفت . به علاوه ، با تکیه بر موفقیتها و تجارب عملی ذیقیمت حاصله در زمینه اخیرالذکر و با توجه به توانائیها و قابلیتهای گوناگون این سیستم ، اقدامات مربوط به طراحی و راه اندازی این سیستم رایانه‌ای در بستر تشریفات گمرکی مربوط به ترخیص کالاهای وارداتی در گمرک تجاری مهرآباد با توفیقات چشمگیر جریان یافته و به رغم پیچیدگیهای خاص این فرآیند ، در مقایسه با تشریفات صدور کالا ، این بخش نیز با یاری خداوند متعال در تاریخ اواسط شهریور ماه سال ۷۷ راه‌اندازی گردید .در این خصوص ، بغیر از فعالیتها و توانائیهای فنی این سیستم رایانه‌ای ویژگیها و مزایای گمرکی ذیل قابل توجه می‌باشند . ۱) حذف ایستگاههای کاری زائد ۲) حذف نسخه‌های اضافی اظهارنامه . ۳) تحقق سرعت لازم در تشریفات ترخیص کالا . ۴) تسویه دفاتر گمرکی با بهره گیری از استعدادهای رایانه . ۵) صدور پروانه گمرکی با استفاده از رایانه . ۶) بهره‌ گیری از یک فرم نمونه و واحد به منظور اظهار کالا و صدور پروانه . ۷) تهیه ، تنظیم و ارائه گزارشهای آماری بهنگام و قابل اتکاء در کوتاهترین زمان ممکن . ۸) محاسبه سریع و دقیق درآمدهای گمرک جمهوری اسلامی ایران در کمترین فاصله زمانی و با استفاده از استعدادهای موجود در رایانه . ۹) امکان برقراری ارتباط با سایر سازمانهای تجارت خارجی . ۱۰) امکان ایجاد تسهیلات مناسب جهت واردکنندگان وصادرکنندگان معتمد . در پی عملیاتی شدن بخشهای صادرات و واردات در گمرک اجرایی مهرآباد و تجربه ملموس از آثار مثبت بکارگیری پروژه نگار در عرصه‌های یاد شده ، از جمله کاهش چشمگیر زمان موردنیاز برای طی مراحل و تشریفات ترخیص صدور و ورود کالا و همچنین صحت ، دقت و سرعت بسیار قابل توجه اطلاعات و گزارشهای تهیه شده . ● قابلیتهای گمرکی سیستم مکانیزه گمرکی نگار (آسیکودا) ۱) پشتیبانی کلیه روشهای ترخیص و رژیمهای گمرکی : با توجه به گستردگی سیستم می‌توان تشریفات ترخیص کالا و کلیه روشها و رژیمهای گمرکی اعم ازواردات ، صادرات ، ترانزیت ، و غیره را پشتیبانی نمود. این سیستم از دقت فوق‌العاده‌ای برخوردار بوده و احتمال اشتباهات را بسیار کاهش می‌دهد . ۲) کنترل ترانزیت کالا در مبدا و مقصد : با استفاده از این سیستم اطلاعات کالای ترانزیتی در گمرک مبدا جمع‌آوری و از طریق خطوط مخابراتی به گمرک مقصد جهت بازرسی و کنترل ارسال می‌گردد به این ترتیب در کوتاهترین زمان ممکن امور ترانزیت کالا انجام شده ، پروانه‌ها تسویه می‌شوند که در نهایت صرفه‌جویی در زمان و هزینه‌ها را به دنبال خواهد داشت . ۳) استفاده از اظهارنامهS.A.D S.A.D که مخفف عبارت Single Administrative Document و به معنی سند واحد اداری می‌باشد یک فرم اظهارنامه گمرکی است که می‌تواند تمامی رویه‌های اظهار کالا را با ذکر کد مخصوص به آن رویه بپذیرد . این موضوع باعث می‌شود که به جای استفاده از اظهارنامه‌های متفاوت گمرکی تنها از یک فرم واحد که با کدهای مخصوص جدا می‌شود استفاده نمود . ۴) چاپ اظهارنامه و کلیه گزارشات : در این سیستم کلیه امور باستثناء اقداماتی که باید توسط اشخاص انجام پذیرد و نیاز به تصمیم گیری دارد مانند ارزیابی ، تعیین تعرفه و غیره به وسیله رایانه انجام می‌شود .اطلاعات اظهارنامه ، کلیه گزارشات ، قبض رسید و دفتر ژورنال ، به وسیله چاپگر ، چاپ و نیز اختصاص شماره کوتاژ و شماره ارزیابی توسط رایانه می‌شود . ۵) استفاده از کدهای بین‌المللی : در روابط بین‌الملل و تجارت جهانی ، علائم اختصاری و کدهایی موجود است که برای تمامی کشورهای جهان شناخته شده ویکسان می‌باشد . مانند HS ، کد کشورها ، کد ارزها ، غیره که در این سیستم تمامی این کدها تعریف شده و به راحتی قابل دسترسی می‌باشد . ۶) استفاده از کدهای محلی : به غیر از کدهای بین‌المللی ، کدهای دیگری نیز وجود دارند که در سطح یک کشور شناخته شده و کاربرد محلی دارند مانند : کد بانکها ، کد گمرکات ، کد کارت بازرگانی و غیره که تمامی اینها نیز برای سیستم قابل تعریف بوده و باعث شناسایی اشخاص و سازمانها می‌شود . ۷) امکان کدگذاری مجوزها به روزنگاه داشتن آنها : وجود مجوزهای گوناگون با توجه به تعداد ، اهمیت و مدت زمان اعتبار آنها موجب بروز مشکلاتی برای گمرک می‌باشد که با استفاده از این سیستم پس از کدینگ مجوزها از طریق شماره تعرفه ، کد مجوزهای مربوط به آن تعرفه در اظهارنامه چاپ و صاحب کالا یا حق‌العملکار ملزم به ارائه آن مجوز یا مجوزها می‌باشد . علاوه بر این تغییرات احتمالی مجوزها را می‌توان به راحتی به روز درآورده و همواره آخرین اطلاعات را در اختیار داشت . ۸) امکان پرداخت حقوق و عوارض گمرکی از طریق سیستم الکترونیکی بانکی: با استفاده از قابلیتهای سیستم آسیکودا ، پس از محاسبه حقوق و عوارض گمرکی اظهارنامه ، در صورت وجود ارتباط الکترونیکی با بانک ، وجوه محاسبه شده به طورخودکار از حساب بانکی صاحب کالا کسر و به حساب گمرک واریز می‌شود. به این ترتیب مراجعه صاحب کالا به بانک و نقل و انتقال وجوه مربوطه از جریان تشٍریفات ترخیص کالا حذف می‌گردد . ۹) امکان اظهار کالا از راه دور : وجود یک رایانه و یک خط ارتباطی این امکان را بوجود می‌آورد که حق‌العملکار بتواند از دفترکار خود در کوتاهترین زمان ممکن کالای خود را به گمرک اظهار و سپس جهت ترخیص آن اقدام نماید که این کار نیز از مراجعه بی‌مورد حق‌العلکاران به اداره گمرک جلوگیری می‌کند . ۱۰) تعیین شماره کوتاژ و شماره ارزیابی و حذف دفتر کوتاژ : این سیستم به صورت خودکار برای هر اظهارنامه‌ای که از طرف اظهارکننده ارائه می‌شود شماره کوتاژ و شماره ارزیابی تعیین می کند و تمامی این اطلاعات را نیز به صورت گزارش چاپ و در اختیار قرار می‌دهد . به این ترتیب دفتر کوتاژ حذف و نیازی به آن نمی‌باشد . ۱۱) ارائه گزارش دفتر ژورنال : در این سیستم می‌توان در پایان وقت اداری ویا هر شیفت کاری ، گزارشات امور مالی انجام شده در آن روز و یا آن شیفت کاری را دریافت نمود . علاوه بر آن می‌توان دفتر ژورنال را به وسیله رایانه چاپ و در اختیار امور مالی قرارداد . ۱۲) حسابداری درآمدهای گمرکی و صدور قبض رسید به طور خودکار : در این سیستم کلیه دریافتها به صورت دقیق محاسبه شده و قبض رسید به طور خودکار به وسیله رایانه چاپ می‌شود و دیگر نیازی به نوشتن یا حساب کردن و کارهای مربوط به حسابها به وسیله شخص نخواهد بود . ۱۳) امکان نگهداری حساب اعتباری و کسر خودکار حقوق و عوارض از آن : حق‌العملکاران می‌توانند با سپردن مبلغی به عنوان تضمین در حساب بانکی گمرکی و ایجاد اعتبار برای کارهای گمرکی خود اقدام نمایند در این صورت سیستم بانکی به طور خودکار به هنگام اظهار کالا از حساب آنان مبالغ مربوطه را برداشت و از موجودی آنان کسر می‌کند . ۱۴) استفاده از روش گزینشی (selectivity) و کانالهای سبز و زرد و قرمز : در این سیستم می‌توان کالاها یا سازمانهایی که معافیت و یا تسهیلاتی در مورد آنان اعمال می‌شود را تعریف نمود که رایانه به طور خودکار این قبیل اظهارنامه‌ها را کنترل و به کانالهای مربوطه ارسال می‌نماید . چنانچه اظهارنامه‌ای در کانال سبز قرار گیرد ، احتیاجی به بازرسی نمی‌باشد . در مورد کانال زرد فقط مدارک و اسناد مورد بازرسی قرار می‌‌گیرند . اظهارنامه‌هائیکه برای آنها کانال قرمز انتخاب می‌شود به طورکامل مورد ارزیابی فیزیکی قرار می‌گیرد . ۱۵) امکان در اختیار داشتن کلیه اطلاعات و اقداماتی که در مورد اظهارنامه انجام شده : در این سیستم در هر مرحله‌ای که کارشناس و یا رئیس گمرک مربوطه بخواهد از چگونگی انجام کارها اطلاع حاصل نماید می‌تواند از طریق صفحه نمایش رایانه اقدامات انجام شده را مشاهده نماید . مثلا اظهارنامه‌ای که در حال ارزیابی می‌باشد تا چه مراحلی پیشرفت کرده و در چه موقعیتی قرار دارد . ۱۶) کنترل ارزش کالا : با استفاده از این سیستم می‌توان ارزش کالاها را نیز کنترل نمود . بدین ترتیب که با هشت رقمی کردن کدهای تعرفه‌ ، کالاها را با نام و ارزش مربوطه در رایانه تعریف و به عنوان سابقه نگاهداری نمود که پس از مواجه با کالایی با همان نام و تعرفه ، ارزش کالا به وسیله سیستم و با تعارف انجام شده کنترل می‌گردد . ۱۷) ارائه آمار صحیح و به موقع با واحدهای مختلف آماری : تمامی فعالیتهای انجام شده دریک گمرک را می‌توان به صورت آمار به طور دقیق در اختیار داشت و با این اطلاعات علاوه بر آمار صادرات و واردات که به شکل جداول مختلف تهیه می‌شود ، می‌توان آمار تعداد اظهارنامه یا اظهارنامه‌های کوتاژ شده و غیره را نیز تهیه نمود . ۱۸) تنظیم اظهارنامه متمم و حفظ ارتباط دو اظهارنامه : در این سیستم می‌توان چنانچه لازم باشد نسبت به تنظیم اظهارنامه متمم اقدام نمود که رایانه با دادن شماره عطف جدید و ذکر این جمله که اظهارنامه متمم مربوط به اظهارنامه شماره … می‌باشد . ارتباط اظهارنامه متمم را با اظهارنامه اولیه حفظ می‌کند . در این حالت اطلاعات هردو اظهارنامه در حافظه نگاهداری شده تا در صورت لزوم از آن استفاده شود . ۱۹) تبدیل اطلاعات اظهارنامه به کدهای EDI : EDI یکی از مهمترین شبکه‌های ارتباطی تبادل اطلاعات بوده که نیاز به آن روز به روز بیشتر احساس می‌شود . با استفاده از این سیستم می‌توان اطلاعات اظهارنامه را به کدهای EDI تبدیل و روابط تجارت بین‌الملل مورد استفاده قرار داد . ● اهداف پیاده سازی سیستم مکانیزه نگار (آسیکودا) : ۱) سرعت بیشتر در ترخیص کالا : در این سیستم می‌توان مدت زمان انجام امور گمرکی را به حداقل رسانده و از اتلاف وقت گمرک و ارباب رجوع به مقدار قابل ملاحظه‌ای صرفه‌جویی نمود . به طور مثال در کشور ژاپن مدت زمان ترخیص کالایی که مشکلی از جهت تشریفات گمرکی نداشته باشد حدود ۱۵ دقیقه به طول می‌انجامد . ۲) استفاده بهینه از انبارها : کنترل محل کالا و مکانهای آماده تخلیه انبارها به وسیله رایانه کنترل و حداکثر کارآیی ارائه می‌شود . همچنین نگهداری میزان کالاهای وارده و صادره و موجود درانبار نیز وسیله سیستم انجام می‌شود . ۳) استفاده بهینه از نیروی انسانی : استفاده بهینه از نیروی انسانی از جمله اهداف این پروژه ملی می باشد چرا که با استفاده از این سیستم کارآیی کارکنان افزوده شده و حداکثر بهره بری را خواهند داشت . ۴) ایجاد فرهنگ استفاده از سیستمهای مکانیزه : با راه اندازی این سیستم امید می‌رود که فرهنگ استفاده از سیستمهای مکانیزه و رایانه‌ای در بین افراد شاغل در گمرک بوجود آمده و کارآیی افراد نیز به دلیل آشنا شدن با کارهایی از این قبیل بیشتر شود . بکار بستن این قبیل سیستمها در دنیای امروز اجتناب ناپذیر بوده و برای خارج نشدن از گروه تجاری بین‌‌المللی باید همگام با سایر سیستمها پیشرفت داشته باشیم . ۵) کسب درآمد بیشتر : با راه اندازی این سیستم تا حد زیادی از سود جویی و سوء استفاده‌های مالی ارباب رجوع کاسته شده و کنترلهایی که باید انجام شود با دقت عمل بیشتری اعمال می‌گردد که این امرباعث اضافه شدن درآمد برای خزانه کشورخواهد شد . ۶) ارائه سریع و به موقع آمار دقیق تجارت خارجی : با راه اندازی این سیستم اطلاعات و آمار دقیق و به روز مربوط به تجارت خارجی را در اختیار خواهیم داشت . با توجه به اهمیت آمار و به روز بودن این اطلاعات مسئولان محترم گمرک می‌توانند با ابزار کار آمدتری درخصوص تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری اقدام نمایند .