بی تردید جنبش دانشجویی به دلیل برخورداری از شاخص های ذاتی و ممتاز خود (جوانی، برآمدن از حوزه های علمی و آکادمیک و استقلال از جریانات حزبی و جناحی)، گسترده ترین و اثرگذارترین جریان اجتماعی یک کشور است.
از همین رو است که همواره در تشکیل، تحول یا تغییر گفتمان های اجتماعی یا پارامترهای ساختاری و ارزشی یک کشور، نقش دانشجو و دانشگاه نسبت به دیگر گروه ها و جریانات اجتماعی و سیاسی یک کشور پررنگ تر و ملموس تر بوده است.
به همین دلیل است که همه رهبران عالم جدای از ایدئولوژی حاکم بر جامعه، همواره نگاه ویژه ای را نسبت به دانشجو و محافل علمی و نخبگانی خود داشته اند. از این رو در سالروز شهادت ۳ تن از دانشجویان مسلمان (واقعه ۱۶ آذر۱۳۳۲) بررسی تاریخی و تحلیلی جنبش دانشجویی در کشور ایران و شاخص های آن در دهه عدالت و پیشرفت قابل تامل به نظر می رسد.
● جنبش دانشجویی ایران، پرسابقه ترین جریان دانشجویی جهان
گرچه به زعم مورخان، نخستین دانشگاه جهان، دانشگاه جندی شاپور بوده که در ایران و در دوران ساسانی (۵۷۹ م) تاسیس شده و از مهم ترین مراکز آموزشی و تحقیقی دنیای آن زمان بوده اما محافل آکادمیک و دانشگاهی غربی دارای سابقه و تشکیلات بیشتری بوده و در ایران هم تاسیس دانشگاه در ابتدا محدود و دارای بستری سکولاریستی و لیبرالی بوده است.جدای از تقدم و تاخر تاریخی غرب و ایران در تاسیس دانشگاه، به جرات می توان گفت جنبش دانشجویی کشور ایران یکی از پرسابقه ترین جریانات دانشجویی جهان بوده است چه آنکه اصولا دانشجویان دانشگاه های غرب بر اساس آموزه های غلط مدرنیسم و بروکراسی، دانشگاه را تنها برای آموختن تکنیک های مادی و مالی (امرار معاش شخصی و پیشرفت های مبتنی بر صنعت و ماشین) به عنوان دوره ای فراتر از دوران آموزش ابتدایی خود می دانستند و با پز و تز روشنفکری در قالب «شهروند خوب درس خوانده»، کاری با تحولات داخلی و خارجی و فراز و نشیب های اجتماعی کشورشان نداشتند. ناگفته نماند در طول ۲ سده گذشته، دانشگاه های غربی تنها برای تحقق اهداف نظام سلطه غربی پدید آمدند که تاسیس دانشگاه «ژیلام» و«مدرسه افلاطونی ها» با انگاره های لیبرالیستی در فرانسه و انگلیس و تکثر و انتقال آن به دیگر کشورهای غربی آن هم علیه گفتمان مسیحی حاکم بر غرب مصادیقی از این ادعاست.
در ایران نیز چنین طرز تفکری، پیش فرض و مقدمه تاسیس دانشگاه تهران شد. حکومت پهلوی در سال ۱۳۱۳ سنگ بنای دانشگاهی را بنا نهاد تا مقدمات انتقال پیشرفت های غربی برآمده از مفروضات و انگاره های تمدن غربی به ایران فراهم شود تا شاید ملت ایران در سایه سار آموزه های غربی به مرحله ای از پیشرفت و ترقی در فرهنگ، تمدن و صنعت برسد!
در تاریخ معاصر ایران (در کتاب تاریخ ۲۰ ساله ایران، نوشته سیدحسین مکی) آمده است که هنگام تاسیس دانشگاه تهران در سال ۱۳۱۳ یکی از روشنفکرنماهای رژیم منحوس پهلوی عنوان کرده که تاسیس دانشگاه تهران برای صیقل دادن عقل و روح ایرانیان است و بس! غافل از آنکه ۳ سال بعد از تاسیس دانشگاه تهران، جمعی از دانشجویان مسلمان برآمده از خانواده های مذهبی جامعه سنتی ایران به دلیل باورداشت هنجارهای مکتبی جامعه اسلامی و ایرانی و جهت گیری های نظری و عملی مبتنی بر اسلامخواهی، در برابر هزینه کرد هنگفت مسئولان وقت دانشگاه تهران برای حضور ولیعهد وقت در دانشگاه اعتراض کرده، دستگیر و اعدام خواهند شد! و نطفه بیش از ۷۰ سال مبارزه علیه زور، بی منطقی و بی عدالتی را در جهان شکل می دهند.
● بازگشت به گذشته، بازتعریف و حرکت رو به جلو
جنبش دانشجویی مسلمان از سال ۱۳۲۱ به بعد با تاسیس انجمن های اسلامی به انسجام استراتژیک رسید، ۱۶ آذر ۳۲، استکبارستیزی دانشجویی را به اوج رساند و در سال های۴۱ و ۴۲ با همراهی نهضت اسلامی پیشگام حرکت های ضداستبدادی رژیم خارجی و داخلی شد، در۱۳ آبان ۵۸ حماسه ساز انقلاب دوم شد و در سال ۵۹ به بعد با حضور در جبهه های حق علیه باطل، به استقبال جهاد، ایثار و شهادت رفت و در سال های پس از تثبیت جمهوری اسلامی با تکثر تشکیلاتی و انسجام تئوریک حول محور اسلامخواهی و ولایتمداری در سپهر سیاسی و اجتماعی کشور ادامه حیات داد و با پرچم دانشجوی مسلمان در دهه پیشرفت و عدالت، هویت دیده بانی جامعه اسلامی و افسران جنگ نرم علیه دشمن را معنا بخشید.
نگاهی کوتاه به فراز و نشیب های تاریخ معاصر جریان دانشجویی گویای این واقعیت است که فصل مشترک اثربخشی جریانات دانشجویی، انتقاد، استقلال، آرمانخواهی و پیگیری گفتمان عدالتخواهی بوده است. بنابراین جنبش دانشجویی مسلمان باید در فضای کنونی به بازتعریف و بازخوانی حرکت های اجتماعی گذشته خود پرداخته و با بازگشت به اصول و تعریف چشم انداز مبتنی بر آنها، استراتژی رو به جلو را تعریف کرده و آن را در اولویت برنامه های خویش قرار دهد .چه؛ حرکت دانشجویان مسلمان در ۱۶، ۱۷ و ۱۸ آذر سال گذشته در مواجهه با فتنه داخلی و خارجی مدلولی بر این ادعاست.
● استقلال، آرمانخواهی و دوری از افراط و تفریط
واکاوی حرکت های دانشجویی در یک دهه اخیر نشان می دهد که هرگاه جریان دانشجویی مولفه استقلال را از کف داده و از آرمان های اولیه اش جدا شده و به افراط و تفریط دچار شده، راه اصلی حرکت های دانشگاهی را معطوف انحراف و استحاله کرده است و حرکتی را که روزی برای برپایی نماز (جهت اصلی تاسیس انجمن های اسلامی در دهه ۲۰) منعقد شده بود تحت تاثیر اندیشه های سکولاریستی و لیبرالی قرار داده و به طور دینامیک در صف مخالفان جنبش دانشجویی مسلمان قرار داده است. به دلیل همین افراط گری ها و تمسک به کانون های قدرت و ثروت، امثالی چون طبرزدی که هر روز در نماز جماعت دانشگاه شرکت می کردند سرانجام در جهت مخالفت با ساختارهای قانونی و شرعی نظام اسلامی، هویت خود را در تابعیت رژیم هایی چون اسرائیل دیدند. باطبی و عطری که لیدر های اصلی انجمن های اسلامی دفتر تحکیم وحدت وقت بودند سرانجام لحاف خود را در رسانه های خارجی چون VOA پهن کردند. «حمزه- غ» عضو شورای مرکزی انجمن اسلامی دانشگاه تربیت مدرس به دلیل مبتلا شدن به همین استراتژی های رادیکال، مسئول شاخه جوانان ستاد انتخاباتی فلان کاندیدا در انتخابات اخیر ریاست جمهوری شد و در نهایت چندی پیش از کشور گریخت.
مجید توکلی که لیدر طیف مدرن دانشجویی در دانشگاه تهران بود، در غائله فتنه ۸۸، پس از ایجاد اغتشاشات سازماندهی شده، حین فرار از دانشگاه امیرکبیر در حالی که لباس زنانه به تن داشت، دستگیر شد. ناگفته پیداست بازخوانی علل و عوامل غائله ۱۸ تیر ۷۸ که عده ای دانشجونمای وابسته به حلقه کیان، جریان موسوی خوئینی ها و روزنامه سلام آن را به راه انداختند و در برابر آرمان هایشان طغیان کرده بودند از همین دست است. از این رو، آرمانخواهی و دوری از افراط و تفریط باید در مانیفست جنبش دانشجویی مسلمان بازتعریف شود تا در پیکره تئوریک و تشکیلاتی جریانات دانشجویی این گونه انحرافات تاسف برانگیز تکرار نشود.
● پیگیری گفتمان انتقادی، عدالتخواهی و مراقبت از گفتمان عدالت
انتقاد و پیگیری مساله مدیریت دانشگاه آزاد از سوی دانشجویان و موج بیانیه ها و تجمعات دانشجویی در پیرامون این مساله که از سوی انجمن های اسلامی دانشجویان مستقل کلید خورد و حتی اخیرا موج اعتراضات دانشجویان پیرامون پولشویی و... نمونه هایی بر طول و عرض گفتمان انتقادی و عدالتخواهی جریان دانشجویی در کشور است که باید همچنان پیگیری و تقویت شود اما نکته مهم تر از آن، نگهداری و مراقبت از گفتمان عدالت است چه آنکه عده ای از جریانات فتنه جوی داخلی و خارجی درصدد آنند تا عدالت برآمده از رهنمودهای رهبری، مطالبات دانشجویی و شعارها و طرح های عدالتخواهانه جاری در امور کشور و برنامه هایی از قبیل هدفمندی یارانه ها و... را تحت تاثیر اهداف معاندانه و غرض ورزانه قرار داده و حتی با رسوخ در بدنه های اجرایی کشور، عدالت را به مسلخ خودخواهی های خود ببرند!
از این رو دهه چهارم حیات انقلاب اسلامی که از سوی مقام معظم رهبری به نام دهه عدالت و پیشرفت نامگذاری شده است، عرصه مغتنمی برای ظهور و بروز جنبش دانشجویی مسلمان و گفتمان عدالتخواهی در مسیر پیشرفت کشور است. این جنبش به دلیل برخورداری از مولفه های خاص خود می تواند به عنوان بهترین پیشتاز و پرچمدار گفتمان عدالتخواهی و مراقبت از آن باشد. به هر حال مساله عدالتخواهی امروز به عنوان گفتمان حاکم بر بخش های جامعه اسلامی است و مسؤولیت جریانات دانشجویی خطیرتر از گذشته به نظر می رسد و دانشجویان باید با دقت و بصیرت و توجه به رهنمودهای رهبری از این مساله به خوبی عبور کرده و جنبش دانشجویی را به سرمنزل مقصود برسانند.
● بصیرت و مبارزه با جنگ نرم دشمن
اگر ۱۶ آذر ۳۲، دانشجویان با مجهز شدن به سلاح بصیرت، در برابر آمریکایی ها و عوامل کودتای ۲۸ مرداد ۳۲ سینه سپر کردند و شهادت را لبیک گفتند، امروز شاهد آن هستیم که همان دانشجویان مسلمان نیز با تمام ظرفیت کمی و کیفی خود در برابر همان امپریالیسم آمریکایی و پیاده نظام های داخلی و فتنه گران قدعلم کرده و نقشه های شوم آنان را نقش بر آب کرده اند.فتنه ۸۸ و نقش دانشجویان به عنوان «افسران جنگ نرم» در مقابله تئوریک و تشکیلاتی با کودتای مخملی غرب و جریان اپوزیسیون و حضور دانشجویان آگاه در گردهمایی روزهای ۱۶، ۱۷ و ۱۸ آذر سال پیش و نیز حماسه ۹ دی و ۲۲ بهمن مصادیق روشنی از این ادعاست.رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار استادان و دانشجویان در دانشگاه علم و صنعت در ۲۴آذر۸۷ با اشاره به واقعه ۱۶ آذر فرمودند: «جالب است توجه کنید که ۱۶ آذر در سال ۳۲ که در آن ۳ نفر دانشجو به خاک و خون غلتیدند، تقریبا ۴ ماه بعد از ۲۸ مرداد اتفاق افتاده، یعنی بعد از کودتای ۲۸ مرداد و آن اختناق عجیب- سرکوب عجیب همه نیروها و سکوت همه- ناگهان به وسیله دانشجویان در دانشگاه تهران یک انفجار در فضا و در محیط به وجود می آید، چرا؟ چون نیکسون که آن وقت معاون رئیس جمهور آمریکا بود، آمد ایران. به عنوان اعتراض به آمریکا، به عنوان اعتراض به نیکسون که عامل کودتای ۲۸ مرداد بود، این دانشجوها در محیط دانشگاه اعتصاب و تظاهرات می کنند که البته با سرکوب مواجه می شوند و ۳نفرشان هم کشته می شوند.حالا ۱۶ آذر در همه سال ها، با این مختصات باید شناخته شود. ۱۶ آذر مال دانشجوی ضدنیکسون است، دانشجوی ضدآمریکاست، دانشجوی ضدسلطه است.»
بررسی فراز و نشیب های سیاسی و اجتماعی کشور و بازخوانی حرکات جنبش دانشجویی پس از گذشت ۵۷ سال از رخداد ۱۶ آذر ۳۲، گویای این واقعیت انکارناپذیر است که همچنان دانشجویان این مرز و بوم در برابر ظلم و بی عدالتی قیام می کنند و تاب تحمل، تساهل و تسامح در برابر هیچ گونه زورگویی و بی منطقی خارجی و داخلی را ندارند چه آنکه همین دانشجویان مسلمان یک دهه پس از حماسه ۱۶ آذر، هویت واقعی و اسلامی خویش را با همراهی حضرت امام(ره) و نهضت اسلامی بازتعریف کردند و در ابتدایی ترین سال های پیروزی انقلاب اسلامی با تسخیر لانه جاسوسی و سردادن شعار «لبیک یا خمینی» و بعدها با شعار «لبیک یا خامنه ای» عمق استراتژیک خود را نسبت به آرمان های میهن اسلامی و جمهوری اسلامی ایران اثبات کردند.امروز دانشجویان باید با تمسک به قطب نما و چراغ راه که همان «بصیرت» است مانند ۱۶ آذر ۳۲ مبارزه با دشمن را (با تکنیک مبارزه نرم) در شاکله فکری و عملی جریان دانشجویی صورت بندی و تعریف کنند تا ادامه دهنده بیش از نیم قرن مبارزه و تحقق بخش رسالت های اسلامی خویش باشند.
