شکست روایت و گسست معنا

چوپان کلمات است. رمه های شعر را صبورانه به اینجا آورده... بگذارید عرقش را پاک کند و گلویی تازه کند، بگذارید از ماژلان و کوچک خان بگوید، بانوی بهار در صدای غمگینش می رقصد. موج های دریا در چشم هایش خشکیده و این دانه های شن تحفه دریاست. کتاب چوپان کلمات بالاخره بعد از انتظاری طولانی منتشر شد. تعجب نکنید ما به انتظار عادت کرده ایم وگرنه شاعر پیشه یی دیگر اختیار می کرد و حسب حال نمی نوشت. این کتاب تجربه های مزدک پنجه یی است که بیانگر سال های فعالیتش در حوزه روزنامه نگاری و شعر است. چیزی که در نگاه اول ساده به نظر می رسد نگاه شاعر به جهان پیرامون و نگارش صریح آنهاست اما در قرائت این شعرها چیزی که ذهن را به شکلی درگیر می کند دعوت مخاطب به جهانی ساده است. شاعر کنش های ساده یی را به اجرا می گذارد که در نوع خود کاملاً ملموس اند. انگار شاعر به نمایندگی از تمام زمینی ها سخن می گوید و در برابر دغدغه هایی چون جنگ و زندگی مدرن به راحتی تسلیم می شود و این رویکرد جالب را با طنز و کنایه یی نیش دار، مصلحت آمیز تعبیر می کند و مخاطب را مجاب می کند که انسان امروز چقدر غم نان دارد. آهای آدم های مریخی/ سنگ نیندازید/ نمی بینید مگر دستمال تکان می دهیم / نتوانیم اگر باد تکان می دهد / ما که دعوا نداریم/ انسان های بسیار به دیدارتان می آیند/ آب دارید اگر کنار بگذارید/ ما نان می آوریم. (ص ۱۰) شاعر سعی می کند با منقطع کردن کلام و با تقطیع های مختلف تفکر خود را از وضعیت موجود به اشتراک بگذارد در صورتی که در شعر «سنگ پشت» ورودی اثر بسیار شاعرانه است و با تعلیق و محوریت معنا پیش می رود اما در نهایت باز شدن مشت شاعر از ظرافت و زیبایی انگاره ها چنان می کاهد که گویی شاعر قصد دارد نتیجه گیری کند و دست کم گرفتن مخاطب و غالب شدن ابژه ها بر تمام عناصر می چربد. پرواز می کنی در آسمان ما / با بال های ما / خانه به دوش/ بیچاره من در دهان تو / بیچاره بال های تو / مرا زیر چنگال های تو / بالا/ بالای بالا/ ... فراموش کن /مردمان زمین/ لب نـ.... ـه / زدی در اوج این.../ لعنت به دهانی که بی موقع باز... (ص۱۴) چوپان کلمات مشتمل بر دو دفتر است. در دفتر اول (سنگ پشت) شاهد نوسان های عاطفی هستیم. به عبارتی لحن اغلب شعرها تخاطبی هستند. شاعر درصدد آن است که رفتار تازه یی را در بافت شعر به اجرا بگذارد به همین دلیل آنیت های شاعرانه بسیار ساده و ظریف هستند کما اینکه زبان یکدست شعرها و عینی گرایی در موقعیت های خاص جزء نقاط قوت دفتر اول به شمار می رود، و این کنش لزوماً مبتنی بر دغدغه های شاعر است و چالش های رمانتیسمی با آغشته شدن به رگه های زندگی مدرن نگاه نافذ و بی پیرایه شاعر را به شکل قابل قبولی به نمایش می گذارد. زبان مو درمی آورد / از بس از تو سخن می گوید / هر بار می گویم دوستت دارم /بیش از پیش / یاد پدر می افتم / آب / برق/ گاز / سررسید اجاره یی که همه چیز از خاطرش برده است. (معاشقه، ص ۱۸) در دفتر دوم (چوپان کلمات) شاعر با تمهیداتی نظیر سپیدخوانی و لحن گردانی موقعیت های شاعرانه یی را به وجود می آورد کما اینکه اکثر شعرهای این دفتر به لحاظ مضمونی بسیار بکرند اما نیاز مبرمی به پرداخت دارند. راوی شعرها با شکست روایت و گسست معنا تا حدود زیادی توانسته است مخاطب را به دنبال خود بکشاند. روزی روزگاری پسرک چوپانی گوسفندانی را به چرا برد نقطه / سرخط بنویسید/ گرگی به گله زد نقطه / - خانم اجازه / نوک مداد ما شکسته / - از بغل دستی ات بگیر / - از ما خانوم؟ / - آره شما / روزی روزگاری / مرد جوانی / شعرهایی برای گفتن / نقطه نقطه نقطه / - آقا اجازه گرگی به شعرهایم... (ص ۳۹) رولان بارت در کتاب «لذت متن» متنی را لذت بخش توصیف می کند که از دل فرهنگ بیرون بیاید و رابطه مخاطب را با زبان به بحران بکشاند. او همچنین به سلایق و ارزش ها نیز اشاره می کند. با این توصیف زیرکانه، می توان با جرات اذعان کرد مخاطب شعر امروز با هر متنی بسیار سلیقه یی و شخصی برخورد می کند چنانچه منجر به تداعی خاطرات ایشان شود و این حس زیباشناختی کماکان در شعر ما رایج است، و نفس هنر نیز چیزی جز این نیست. در چشم های تو پروانه یی می چرخد / گاهی که خودمانی شدیم / پرده ها کنار می افتند / ملحفه ها راز سپیدبختی را می دانند / گمراهی عجیبی ست زندگی / همیشه آشوب به پا می کند/ وقتی به پا شدی / چه طبیعت بی جانی است / مفهومی که به سراب باران می رسد / چه کویرهایی/ چه کویرهایی / با لکنت باران سوختند... (ص ۶۲ ) راوی چوپان کلمات با خصوصی کردن شعر و گشودن افق های نزدیک در پیش روی ما می خواهد به لحاظ عاطفی به شعری چندلایه برسد که این برآیند سیال با به کارگیری تناسب ها ساختار مناسبی در روند شعر ایجاد می کند که می توان به شعرهای سیگار ص ۶۰، نامه ص ۵۷ و شعر مادر ص ۴۱، اشاره کرد. در این مقطع زمانی نمی توان تجربه های مزدک پنجه یی را به خصوص در دفتر دوم ارزیابی کرد. باید به گذر زمان چشم دوخت زیرا بر مبنای چنین رویکردی سوال های بسیاری مطرح خواهد شد که آیا شاعر توانسته به ارتقای شعر امروز کمک کند؟ آیا این تجربه ها صرفاً در حد یک تجربه باقی می ماند یا حوزه وسیع تری را دربرخواهد گرفت؟