همه ما در زندگی در معرض صداهای گوناگون قرار میگیریم. صدا در زندگی روزمره انسانها، ضروری است اما سروصدا نه! سروصدا، صداهای ناخواستهای هستند که ما میشنویم اما معمولا دلمان نمیخواهد که آنها را بشنویم...
سروصدا، منبع ایجاد استرس و تحریکات مختلف روی افراد است و باعث ایجاد ناراحتیهای زیادی میشود. در بحث امروز در مورد آلودگی صوتی و آثار آن بر روان انسان، سوالاتی را از آقای دکتر محمدرضا خدایی، روانپزشک و عضو هیات علمی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی پرسیدهایم.
▪ آقای دکتر! لطفا در ابتدا در مورد عوامل استرسزا و آثار آن روی افراد توضیح دهید.
- دنیای ماشینی امروز از استرس به دور نیست. ما نه میتوانیم و نه باید استرسها را کم کنیم. فقط باید آنها را مدیریت کنیم. استرس را میتوان از دونظر بررسی کرد:
الف) شدت استرس و مدت آن
ب) چگونگی واکنش به استرس یا به عبارتی مکانیسمهای فردی در مقابله با آن
اگر استرس فرد زیاد شود یا مهارت?های مقابلهای او کم شود باعث بروز مشکلاتی در وی میشود. البته افراد خصوصیات متفاوتی دارند. اگر فردی عجول باشد یا ضعف شخصیتی داشته باشد، استرس، بیشتر روی او اثر میگذارد. از طرف دیگر اگر استرسها بیشتر و متعدد باشند، فرد را دچار اختلال میکنند.
▪ آیا اینکه عامل ایجاد صدا چه چیزی باشد اثری روی افراد دارد؟
- بله. آلودگی صوتی (سروصدا) از عواملی است که استرسزای بیرونی تلقی میشود. عوامل ایجاد آلودگی صوتی دو دسته هستند:
۱) دستساز بشر
۲) مربوط به طبیعت که غیرقابل اجتناب هستند.
در نوع اول، مثل بوق و ترافیک فشار بیشتری به فرد وارد میشود چون فرد حس میکند این صداها نباید وجود داشته باشند. اما نوع دوم مثل سروصدای باران یا رعد و برق آثار روانی کمتری دارد. البته شدت و مدت این صداها مهم هستند. مثلا اگر صدایی با فرکانس بالا ایجاد شود مثل صدای بلندشدن هواپیما یا اگر مدت زمان آن طولانی باشد آثار بیشتری روی فرد ایجاد میکند. به علاوه از نظر شخصیتی هم هر چه فرد تحریکپذیرتر باشد و روحیه افسرده یا متزلزلی داشته باشد سروصدا آثار شدیدتری بر وی ایجاد میکند.
▪ آلودگی صوتی چه خطراتی را متوجه فرد میکند؟
- همانطور که قبلا اشاره شد، آلودگی صوتی باتوجه به شدت و مدت آن میتواند آثار زیادی روی افراد بگذارد. هرچه این صداها بیشتر باشند آثار روانی بیشتری روی افراد ایجاد میکنند بهعلاوه اگر به صورت مداوم و مستمر ادامه داشته باشند باعث میشوند که قدرت دفاعی بدن کم شود مثلا زندگیکردن نزدیک فرودگاهها یا ایستگاههای مترو باعث میشود دفاع روانی فرد بشکند و او مستعد بیماریهای روانتنی شود به علاوه مشکلات مختلف و زیادی در افراد ایجاد میکند مانند سردردهای تنشی و میگرنی، ناراحتیهای گوارشی مانند زخممعده و اثنیعشر، تنگینفس، سرگیجه، زودرنجی، عصبانیت، افسردگی، پرخاشگری، تیرکشیدن قفسهسینه بدون علامت قبلی، مختلشدن تمرکز و توجه افراد و حواسپرتی. همچنین روی سیستم شنوایی فرد اثر میگذارد و باعث سرگیجه و وزوز مداوم گوش میشود که همین امر هم باعث به هم ریختن اعصاب فرد میشود.
▪ در فردی که بیماری اعصاب و روان دارد این آثار چگونه خواهد بود؟ آیا تشدید میشوند؟
- بله. در این افراد مکانیسمهای تطابقی تضعیف شده است و با اضافهشدن عوامل استرسزای بیرونی بر شدت بیماریشان افزوده خواهد شد. گاهی هم این امر باعث به تاخیرافتادن درمان آنها میشود. در بعضی مواقع هم بیماری روانی دیگری به بیماری قبلی فرد اضافه میشود. مثلا فردی که قبلا اضطراب داشته حالا بعد از تماس مداوم با آلودگیهای صوتی، حملات پانیک یا ترس به آن اضافه میشود یا دچار افسردگی هم میشود که همین امر باعث عقبافتادن درمان او میشود و مشکلاتش را تشدید میکند.
▪ راهحل چیست؟ چگونه به خودمان و اطرافیانمان کمک کنیم که کمتر آسیب ببینیم؟
- ما باید خودمان شرایط را مدیریت کنیم و مکانیسمهای انطباقی ?مان را افزایش دهیم. بعضی از این صداها یا آلودگیهای صوتی غیرقابلاجتناب هستند که گریزی از آنها نداریم، پس ما باید خودمان میزان استرسهای وارده را تنظیم کنیم.
▪ آیا با انجام عمل جراحی، فرد بهطور کامل بهبود مییابد یا محدودیتهای حرکتیاش باقی میماند؟
- ما عمل جراحی را برای جلوگیری از تشدید انحناها انجام میدهیم ولی اگر انتخاب بیمار درست باشد و از تکنیک مناسبی هم برای جراحی استفاده شود، معمولا انحناها اصلاح هم میشوند. چهبسا بیمارانی داشتهایم که بعد از عمل، ۱۰ تا ۱۲ سانتیمتر افزایش قد داشتهاند چون کجی مهره صاف شده است. به هر حال محدودیت حرکتی اتفاق میافتد و باید ببینیم چه چیزی را از دست میدهیم و چه چیزی به دست میآوریم. هدف جلوگیری از عوارضی است که این انحناها در آینده در ساختار بدنی فرد ایجاد میکنند. این افراد میتوانند با وجود محدودیت حرکتی هم زندگی عادی داشته باشند، ازدواج کنند، حتی خانمها میتوانند زایمان طبیعی داشته باشند و.... تنها توصیهای که ما به افراد کاندید برای عمل جراحی میکنیم، این است که هر کاری که در حال حاضر و قبل از عمل نباید انجام میدادند، بعد از عمل هم انجام ندهند.
▪ اما خیلیها از انجام اعمال جراحی ستون فقرات واهمه دارند و از فلج شدن بعد از آن میترسند.
- هر کاری به زمان انجام آن بستگی دارد. مثالی که ما برای بیمارانمان میزنیم، میوه است. وقتی یک میوه کال است، چیدن آن هیچ فایدهای ندارد همانطور که اگر خیلی رسیده باشد باز هم به درد نمیخورد. میوه باید در زمان مناسب خودش چیده شود. اگر جراحی هم در زمان خودش انجام شود، معمولا نتیجه رضایتبخشی خواهد داشت و فرد میتواند از آن بهترین بهره را ببرد. ضمن اینکه باید یادمان باشد جراحی را برای کمک به بیمار توصیه میکنیم. اگر قرار باشد بیمار فلج شود، هرگز این کار را انجام نخواهیم داد.
▪ کیف و کولهپشتیهای سنگین دانشآموزان، چه تاثیری روی انحنای ستون فقراتشان دارد؟
- کیفها در ایجاد این عارضه مؤثرند اما علت اصلی نیستند. آنها در افرادی که زمینه انحنا دارند، تاثیر میگذارند و باعث بروز یا تشدید آن میشوند. بهخصوص روی قوز کمر تاثیر زیادی دارند. بهتر است مدارس فضایی را تعبیه کنند که دانشآموزان کتابهایشان را آنجا بگذارند تا مجبور نباشند هر روز آنها را ببرند و بیاورند.
▪ چطور میتوان از این انحرافات و بروز کمردرد پیشگیری کرد یا آنها را درمان کرد؟
- اولین نکته داشتن وزن مناسب است. افزایش یا حتی کاهش وزن باعث ایجاد درد در ناحیه کمر خواهد شد. توصیه دیگر به کارمندان و افراد پشت میزنشین است؛ این افراد باید به ازای هر ۴۵ تا ۵۰ دقیقهای که مینشینند ۱۰ تا ۱۵ دقیقه بایستند یا راه بروند. صندلی استاندارد نیز اهمیت زیادی دارد. صندلی استاندارد باید سفت باشد و فرد هنگام نشستن در آن فرو نرود. پشتی بلندی داشته باشد تا فرد بتواند شانههایش را به پشتی صندلی بچسباند. این باعث میشود قوز پشت و گودی کمر افزایش پیدا نکند. قد صندلی باید طوری باشد که پای فرد به زمین برسد. توصیه دیگر انجام ورزشهای روزانه است تا سلامت مفاصل حفظ شود. یکی از بهترین ورزشها این است که فرد بخوابد و سپس سر و سینه را به اندازه ۳۰ درجه بالا بیاورد و ۱۰ ثانیه نگه دارد و مجددا پایین برود. ورزشهای دیگر شامل ورزشهای کششی و شنا بسیار موثر هستند. علاوه بر اینها، نحوه راه رفتن نیز باید کاملا صاف و بدون قوز باشد؛ شانهها را به سمت عقب و شکم را به داخل ببرید و کاملا صاف راه بروید.
