ضرورت اپوزیسیون در نظام پارلمانی

در معنای وسیع کلمه اپوزیسیون عبارتست از کوشش و فعالیتی که اتحادیه ها، احزاب، اصناف و گروه ها به منظور دستیابی به اهدافی که غایت اندیشه های بوجودآورنده شان است در جهت مخالف هدف های دارندگان معاصر قدرت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی انجام می دهند که در معنای محدود و ویژه آن واژه ای است برای احزاب و گروه هایی که در نظام حکومت پارلمانی –نظامی که پارلمان در راس آن است- به موجب قانون و تنها قانون به رسمیت شناخته شده و در آن پارلمان گروهی را تشکیل می دهند که به حکومت پیوسته نیست و از آن حمایت نمی کند اما آنچه این دو را –دولت و اپوزیسیون- در یک مسیر قرار می دهد لزوم پیروی از قانون و حرکت در چارچوب آن است که در حقیقت خود را به یک قانون اساسی وفادار می دانند. لیکن یکی از کارکردهای مهم اپوزیسیون حقیقت پروری است. زیرا با شرکت در گفت و شنودهای مجلس تحت شرایط معین شده قانونی در کار حکومت نظارت مستقیم داشته و افکار عمومی را در جریان می گذارد. لذا آنچه مهم می نماید وظیفه خظیر اپوزیسیون است که به انتخاب کنندگان در هر عرصه ای امکان انتخاب دیگری را نشان دهد و از این راه امکان انتخاب صحیح تری را فراهم نماید. به همین سبب اپوزیسیون را مظهر حکومت احتمالی آینده می دانند. لذا به منظور تثبیت موقعیت خویش می بایست حامل یکسری اندیشه های ایده آلیسمی باشند و از سویی لازم است با نگاهی رئالیسمی به گونه ای منتقد شرایط حاضر باشند که بتواند مسیر و راه دستیابی به آن ایده آلیسم موجود در اندیشه خویش را از رئالیسم حاضر راهیابی کرده و در حال گذار از آن شود. مشروط بر آنکه نه صرفاً حامل پیام ها و اندیشه های ایده آلیمی شود زیرا ممکن است آن را نسبت به آنچه همسو و هم جهت با آرمان هایش بوده کم توجه کندو راه نقد و بازنگی بر خویش را ببندد و نه مطلقاً منتقد گردد، چرا که حالت مخرب و یکسویه به خود می گیرد. با این احتصاب اپوزیسیون مدافع حرکت های اصلاحی است زیرا خود را از یک سو وفادار به یک قانون اساسی دانسته و از سوی دیگر با رویکردی واقع بینانه به منظور دست یابی به آینده ای آرمانی تلاش می کند. پس برای رسیدن به آن اوتوپیا، به هر چیزی، حتی اندیشه و ساختار خویش واقعی و نقادانه می نگرد و در مسیر حرکت خود هر آنچه را که اصلاح می گرداند به فراخور ظرفیتش در مقام اصلاحگر قرار می دهد. به طوریکه می توان از این طریق به نقش اپوزیسیون در ایجاد یک جامعه پویا پی برد. در نظامی که حکومت کاملا پارلمانی است و یا همانطور که گفتیم پارلمان در راس قدرت و حاکمیت است اپوزیسیون وظایفی را انجام می دهد که در نظریه «اصل تفکیک قوا» -اصلی که نگهبان و حامی حکومت قانونمند و دموکراتیک شمرده می شود- برای پارلمان در نظر گرفته شده است. زیرا از زمانی که نظام پارلمانی شکل گرفت، همواره رئیس دولت و رهبر اکثریت پارلمانی یا یکی بوده اند و یا با یکدیگر متحد بوده که این یگانگی و یا همسویی می تواند نقش پارلمان را که نظارت بر اجرای قانون و وضع قوانین مطابق با قانون اساسی است را تخریب کند؛ از این رو وسیله ای موثر برای نظارت بر قوه مجریه به شمار می آید، که ضرورت وجود آنرا بیش از پیش نمایان می سازد. لازم به ذکر است که در نظام های تک حزبی و یا نظام هایی که احزاب هنوز جایگاه اصلی و واقعی خویش را حاصل نکرده اند، اپوزیسیون به صورت رسمی و قانونی وجود ندارد. به گونه ای که در این نظامها، هر گونه مخالفت با حزب و دولت حاکم، مخالفت با نظم عمومی و قانون اساسی و حتی خیانت به عنوان اقدام علیه نظام و امنیت عمومی تلقی می شود. به همین دلیل است که اپوزیسیون به عنوان زیرمجموعه ای از لازمه های دموکراسی شناختته شده و فقدان آن نیل به سوی دیکتاتوری و رکود سیاسی است. به گونه ای که وجودش، گذاری است به سوی دموکراسی.از طرفی چون تمام حرکت ها و اقدامات خود را در چارچوب قانون انجام می دهد، خود نیز خواهان اجرای کامل قانون است و با نظارتی که انجام می دهد از تحریف و انحطاط احتمالی در اجرای آن نیز جلوگیری می کند. ضمناً از تمامی ظرفیت های قانونی در جهت اقدامات و مطالبات اصلاحی خود استفاده کرده و می تواند نوید جامعه ای چویا را در تمامی عرصه های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی بدهد که این خود موجب توسعه سیاسی –اجتماعی است که در ابعاد اقتصادی و فرهنگی نیز ریشه می دواند. لذا می توان اپوزیسیون را به عنوان مظهری بر توسعه های سیاسی و اجتماعی شناخت که بدون آن تحقق چنین آرمانی، سخت و غیر ممکن می نمایاند.به همین دلایل و بسیاری براهین دیگر است که اپوزیسیون در نظام پارلمانی که منادی نظام دموکراتیک است به عنوان یکی از ضروری ترین ابزارها و دست آوردها شناخته شده و سعی در دستیابی به آن است که از انحطاط و دیکتاتوری آن نظام جلوگیری می کند.