طبل فصل در موسم وصل

مجموعه تلویزیونی «جراحت» را از دو زاویه می توان مورد بررسی قرار داد. نخست، به عنوان یک اثر هنری مستقل از شرایط و موقعیتی که در آن قرار دارد و دوم، به عنوان یک عنصر رسانه ای، باتوجه به کارکرد آن در جامعه. از نگاه اول، «جراحت» تمام لوازم و وسائل شکل گیری یک درام تراژیک و تلخ را فراهم آورده است. جذابیت این اثر، از طریق درشت کردن آسیب و بازنمایی هرچه پررنگ تر عداوت و خصامت انسانی است. حجم روابط قهرآمیز و کشمکش میان آدم ها در این سریال به حدی است که مخاطب محو تماشای آن می شود و از این همه رنج و عذاب و کدورت میان انسان ها شگفت زده می شود. نویسنده و کارگردان «جراحت» در خلق چنین فضایی موفق هستند. هرچند این نقد هم وارد است؛ کاراکترهای این درام با این که آدم هایی باکلاس معرفی می شوند و از خانواده ای اصیل و با فرهنگ هستند و حداقل ظاهرشان نشان می دهد که فهم بسیاری از مطالب را دارند، اما درعین حال به شکل بی حد و حصری در مواجهه با بحران های فردی و خانوادگی بی شعور می نمایند! این بی شعوری، در این کاراکترها جا نیفتاده و گویی نویسنده و کارگردان نهایت سعی خود را کرده اند که این مسئله را به آن ها تحمیل کنند. در مجموع، «جراحت» روایت تراژیک گرم و گیرایی دارد. اما اگر به این اثر از جنبه کارکرد فرهنگی بنگریم، نتیجه چیز دیگری است. به خصوص با درنظر گرفتن زمانی که این کار به مناسبت آن نمایش داده می شود این نقص بیشتر خودنمایی می کند. ماه مبارک رمضان، موسم «وصل» است، اما جراحت بر طبل «فصل» می کوبد! به این معنی که بینندگان تلویزیون که از آزمون روزه داری در یک روز طولانی تابستانی سربلند بیرون آمده و با رسیدن به مرحله افطار، به نوعی رقت روحی و اخلاقی رسیده اند، ناگهان با حجم وسیعی از تجلی کینه و عداوت روبه رو می شوند. تراژدی و آثار غمناک و حزن انگیز و تلخ، در جای خود و به نوبه خود ارزشمند هستند و نمی توان و نباید رسانه ملی را از پخش چنین آثاری به طور مطلق منع کرد. اما هر سخن جایی و هر نکته مکانی دارد. جای جراحت این جا نبود. سال هاست که جای خالی یک سریال که در لحظات پس از افطار، مکمل روزه داری مردم باشد خالی است. سال های پیش، معمولاً طنزهایی نه چندان سطح بالا همراه سفره های افطار می شدند و امسال مجموعه ای مملو از توهین کردن آدم ها به نزدیک ترین عضو خانواده خویش. به این می گویند از این طرف بام سقوط کردن. آسیب شناسی، معنویت و زیبایی، در زیر این همه سیاهی خنثی شده است. به هرحال این بار هم با «جراحت» گذشت. تا سال آینده! ٰ● زیر تیغ شیوا شریفی «جراحت» ساخته محمد مهدی عسگرپور یک ملودرام خانوادگی داغ وجذاب شده و بازی بسیار خوب و توجه برانگیز آتنه فقیه نصیری (که بی تردید این نقش بهترین بازی سریالی او و بهترین بازیگر این سریال است) و امین تارخ و ثریا قاسمی و... براین داغی وجذابیت افزوده است. جراحت، سریال ارزشمندی است چون: ۱) مبتذل نیست و ابداً از مولفه های باسمه ای و سطحی و فریبنده و مالوف این روزها و به اصطلاح عشق دختر و پسری مبتذل و مضحک و نخ نما استفاده نمی کند. ۲) ملتهب است. به این معنا که برای اولین بار به یک سوژه کمتر کار شده و غریب افتاده توجه کرده و عشق را درون یک خانواده و در لحظات حساس و اوج زندگی یک زوج جوان یعنی در دوران عقد و عروسی آنها طرح و پیگیری کرده و به تصویر کشانده است. ۳) میزانسن سریال متناسب و قابل قبول است و از جهت ساختار، سر و شکل درستی دارد و قابل پیگیری و به دور از عصبیت تزریقی از سوی سریال های آبگوشتی و صد تا یک غاز دیگر که در سیما در گذشته و حال و- احتمالاً -آینده پخش شده و می شود و خواهد شد. سریال «جراحت» از جذابیت حرکت دوربین و میزانسن قابل قبولی درحد یک سریال مناسبتی- با ویژگی های خاصش- و توقعاتی که آثار پیشین در مخاطب ایجاد کرده اند، داراست. ۴) فیلمنامه «جراحت» خوب اما دارای ایرادهایی است که یکی از آنها کم حجم بودن وقایع و پرتابی بودن حوادث هر قسمت است به نوعی که اثری از داستانها و شخصیت های فرعی که می توانند کاتالیزورهای خوبی برای ارتقای سطح کیفی داستان و نحوه روایت و نیز جذابتر وغنی تر شدن درام باشند در آن کمتراست. با این حال دیالوگ های فیلمنامه به ویژه برای نقش «انسی» مادر امیر حافظ که آتنه فقیه نصیری به زیبایی آن را به تصویر درآورده، لذت و زیبایی شنیداری قابل توجهی را به مخاطب می دهد گرچه این روند بایستی در طول فیلمنامه و فراز وفرود درام، کارکرد منسجم و درستی بیاید و شکل صحیحی بپذیرد. ۵) و بالاخره اینکه «داستان» جراحت خوب پیش می رود و هم مخاطبین را با خود همراه کرده و هم نیم نگاهی به استاندارد های کیفی سریال سازی دارد و اگراین امر بیشتر و بهتر مورد توجه سازنده قرارمی گرفت و بگیرد می توانست و می تواند استاندارد سریال سازی درسیما را به ویژه در نوع مناسبتی اش، بالا برد.