ظرفیت فراملی مطبوعات

آنچه لوازم رشد و بالندگی فضای مطبوعات کشور را موجب می شود یا در مقابل در روند توسعه رسانه ها و افزایش سرانه مطالعه روزنامه ها مانع ایجاد خواهد کرد، نوع نگرش اصحاب مطبوعات و دیدگاه مسوولان دولتی به عرصه رسانه یی و مطبوعاتی است. اساساً اگر معتقد به نوعی از انحصار رسانه یی باشیم در رقابتی نابرابر مغلوب رسانه های خارجی خواهیم شد. اما اگر مرادمان برداشتن موانع گردش آزاد اطلاعات در جهت تسریع رسیدن به جایگاه مطلوب مطبوعات باشد نتیجه این رقابت به گونه یی دیگر رقم خواهد خورد. این پیش فرض که رسانه ها به صورتی تمام و کمال و به طور صد درصدی باید در چارچوب و قواعد از پیش تعیین شده یی حرکت کنند نتیجه اش این می شود که علاوه بر تضعیف رسانه ها موجی از انتقاد و اتهام به سوی رسانه هایی که تنها قصدشان حرکت در چارچوب های حرفه یی فعالیت رسانه یی است به راه افتد. نمی توان انتظار داشت اخبار و تحلیل های رسانه یی تنها بر اساس موازین و مولفه هایی از پیش تعیین شده باشد. چه آنکه ذات فعالیت رسانه یی و تلاش برای گردش آزاد اخبار و اطلاعات چنین قواعد سخت و غیرقابل انعطافی را برنمی تابد. اگر اتهاماتی را که بعضاً به سوی مطبوعات روانه می شود تحلیل محتوا کنیم درمی یابیم بخش عمده آنها بر پایه درست و صحیحی قرار ندارند. رسانه هایی که بر اساس یک منطق روشن فعالیت شان را بر مبنای رسالت اطلاع رسانی و کوشش به منظور گردش آزاد اطلاعات قرار می دهند، بر پایه منطقی غیر از این از سوی دیگران متهم می شوند. این یک اصل است که رسانه ها مجموعه یی از رویدادها را در میان مردم بازتاب دهند و در کنارش به ارائه تحلیل و تفسیر موضوعات بپردازند. همواره نیاز جامعه بر همین اساس تعریف شده و انتظار اجتماعی از مطبوعات نیز همین است که رسانه ها عطش و نیاز آنها را با اخبار و تحلیل سیراب کنند. این دو شاخصه اما بعضاً مورد بی مهری قرار می گیرد. یک نمونه روشن و اخیرش واکنش برخی جریان ها به بازتاب اظهارات و مواضع آقای علی مطهری در مطبوعات است. مسلم است که آقای مطهری به عنوان نماینده و وکیل ملت در مجلس باید بتواند نظرات خود و دیدگاه های مردم را ابراز کند و به تبع آن نیز رسانه ها باید مواضع وی را انتشار دهند. نمی توان تنها به سخنان نماینده یی پرداخت که مورد تایید یک جریان است و نماینده دیگری که لزوماً در راستای منافع آن جریان نیست و از موضعی دیگر سخن می گوید را بازتاب نداد. گزینش های اینچنینی ماهیت فعالیت مطبوعاتی را دچار خدشه خواهد کرد چراکه رسانه ها باید بازتاب دهنده تمامی نظرات باشند تا رسالت شان محقق شود. به این ترتیب اگر اصل این ماجرا کالبدشکافی شود، اتهام زنی ها و دیدگاه های محدودنگر و تحدیدکننده در راستای گردش آزاد اطلاعات تعریف نمی شود و تنها درصدد ایجاد یک انحصار رسانه یی با مولفه های مدنظر خود است که مطمئناً نمی تواند به بالندگی رسانه ها کمکی کند. با این وجود اما بدنه مطبوعاتی ایران توان آن را دارد که از درونش یک رسانه فراملی زاده شود تا بتواند در رقابت رسانه یی و حداقل در حوزه رسانه های مکتوب گوی سبقت را از دیگران برباید و در مدار مبادلات رسانه یی بین المللی قرار گیرد. مطبوعات ایران برای دستیابی به این امر با مانع داخلی و مشکل ساختاری در داخل بدنه خود مواجه نیستند بلکه آنچه باید مورد توجه قرار گیرد نوع نگاه مسوولان است. بنده در زمان آقای خاتمی در بدنه مطبوعات حضور داشتم و با اطمینان تاکید می کنم که نیروهایی که در اثنای دوران اصلاحات در روزنامه ها آموزش دیدند و تربیت شدند نیروهایی زبده اند که توانایی لازم برای شکل دادن به یک مجموعه رسانه یی قدرتمند را دارند. اگر حداقل این توان را هم در نظر بگیریم روزنامه نگاران جوان ایرانی می توانند با مطبوعاتی های خارجی رقابت کنند. روزنامه نگاران ایرانی در برهه های مختلف نشان داده اند می توانند از خلاقیت شان در جهت عرضه محصولی غنی به جامعه بهره گیرند. نمونه آن را می توان در روزنامه نگارانی سراغ گرفت که مهاجرت کردند و در دیگر رسانه ها مشغول فعالیت شدند. بنابراین باید با پاسداشت پتانسیل مطبوعاتی کشور و حمایت از صنف روزنامه نگاران فضایی را برای شکوفایی استعدادها و شکل گیری روزنامه فراملی مهیا ساخت. این امر اما نیازمند پیش شرطی است که عمل به آن می تواند بسترساز ایجاد چنین مجموعه یی باشد. نباید فشارها روی رسانه ها و به ویژه مطبوعات به شکلی باشد که بدنه مطبوعات کشور نتواند از ظرفیت و توانش در جهت توسعه مطبوعات بهره گیرد که در این صورت شاهد پژمردگی و ایستایی این رکن دموکراسی خواهیم بود. بضاعت روزنامه نگاری ما در حدی است که اگر چنین تحولی رخ بدهد بی تردید شاهد یک انفجار رسانه یی خواهیم بود و به راحتی می توانیم در حوزه تمدن ایران زمین رسانه هایی داشته باشیم که با توجه به موقعیت خاصی که ایران دارد حوزه اثرگذاری اش به بیرون از این مرزها نیز سرایت کند.