عروسک‌هایی که همیشه زنده هستند

برای ارزیابی برنامه‌های کودک تلویزیون باید این اجراها را با مجموعه‌های دهه ۶۰ مقایسه کرد و به نظر من در این مقایسه کارهای دهه ۶۰ نمره‌ای بالای یک‌میلیون می‌گیرند در حالی‌که مجموعه‌های کودک امروز تلویزیون نمره‌ای زیر صفر خواهند گرفت. متاسفانه برنامه‌های تلویزیونی کودکان این روزها به لحاظ بار اجتماعی، فرهنگی و تربیتی در سطح ضعیفی است. اگر سریال‌های عروسکی مناسب در تلویزیون ساخته نشود به مرور فرصت تربیت نسلی از کودکانمان که بعدها قرار است آینده جامعه را در دست بگیرند، از بین خواهد رفت. براساس ۴۰ سال تجربه متقن می‌گویم که مجموعه‌های عروسکی که درگذشته تولید می‌شد، کارهای گروهی بود که با یکدلی، ایثار و همدلی همراه بود. از نسلی که سال‌های اوایل دهه ۶۰ پای جعبه جادویی می‌نشست می‌توان پرسید این مجموعه‌ها چه تاثیری بر ذهن و اندیشه‌شان داشته است. این مجموعه‌ها پس از سال‌ها در ذهن و خاطره مردم باقی مانده؛ حتی هنگامی‌که مردم با من (به عنوان یک عضو کوچک از آن گروه بزرگ که در سال‌های گذشته برای کودکان فعالیت می‌کرد) برخورد می‌کنند، همیشه می‌پرسند که «شما چرا دیگر کار نمی‌کنید؟». ما آماده ساختن برنامه برای کودکان هستیم اما بحث بر سر این است که مدیران کلان تلویزیون در بخش کودک و نوجوان چه برنامه‌ریزی‌ای برای این کار دارند که پس از گذشت دو دهه از فعالیت در عرصه سینما، تلویزیون و تئاتر هنوز اندر خم یک کوچه هستیم؟ تلویزیون با یک برنامه می‌تواند چندین‌میلیون مخاطب را به خود جذب کند درحالی‌که قدرت لایزالی که در تاثیرگذاری تلویزیون است این روزها به هدر می‌رود. چرا افرادی مثل من که تجربه‌های زیادی در این حیطه داریم و آماده ساخت سریال‌های با کیفیت برای کودکان هستیم را کنار گذاشته‌اند و چرا نمی‌خواهند سراغ ما بیایند؟ این خلا را چه کسی باید برای کودکان پرکند؟ اگر مسوولان پاسخی به این سوالات داشته باشند ما هم قول می‌دهیم دیگر از این گلایه‌ها نکنیم و سرهایمان را پایین بیندازیم و زندگی خودمان را ادامه دهیم. باید از کسانی که جایگزین مدیران قبلی شده‌اند پرسید که چه تعریفی از سریال‌های عروسکی در ذهن دارند؟ چه تصوری از کار برای کودکان دارند؟ هیچ پاسخی به اینکه چرا سریال‌های عروسکی نمی‌سازید داده نمی‌شود، مسوولان نیاز به ساخت مجموعه‌های عروسکی را نه تایید می‌کنند و نه تکذیب. البته این کج‌دار و مریز رفتار کردن هم تبعاتی دارد و این تبعات را امروز ما باید در خانواده‌ها، رفتارها و کنش‌های کودکان تحمل کنیم. مدیران امروز حضور عروسک را جدی نگرفتند و اگر جدی می‌گرفتند، عروسک‌ها می‌توانستند شکوفا شوند. بزرگ‌ترین نمایشگران عروسکی دنیا در انگلیس و آمریکا هنوز با استفاده از عروسک‌ها دل کودکان و بزرگسالان را می‌برند و تکنولوژی‌های جدید نه تنها باعث نمی‌شود که عروسک‌ها از صفحه تلویزیون حذف شوند بلکه ابزارهای جدید به خدمت عروسک‌ها درآمدند و قدرت بیشتری به حضور عروسک‌ها در تلویزیون داده است. در کشور خودمان هم عروسک‌ها طرفداران زیادی دارند، شاهد مثال این حرف هم پر‌فروش‌ترین فیلم تاریخ سینمای ایران، یعنی کلاه قرمزی و پسرخاله است. عروسک‌ها قابلیت فرا زمینی دارند که مخاطب را مسخ یا حتی سحر و جادو می‌کنند. همذات‌پنداری بزرگسالان و کودکان با عروسک‌ها در درون انسان ریشه دارد و از سوی دیگر سادگی و مردمی بودن شخصیت‌های عروسکی باعث می‌شود که این عروسک‌ها از هنرپیشه‌های زنده پرفروغ‌تر ظاهر شوند. جاودانگی عروسک‌هایی مثل «مخمل»، «کلاه قرمزی» و «زی‌زی‌گولو» به خاطر عواملی است که در پشت این کارها هستند. کارگردانان و نویسندگان این آثار تجربیات روانشناختی و جامعه‌شناختی لازم را برای کار با کودکان داشتند. از سوی دیگر ظرف هر عروسک با عروسک دیگری متفاوت است؛ شما نمی‌توانید عروسکی که برای جُنگی ساخته شده است را با «کلاه قرمزی» مقایسه کنید زیرا ظرفیت این عروسک‌ها همین است که در یک برنامه با حضور خاله یا عمویی در حد یک شوی کم‌ظرفیت بدون ترسیم هیچ داستانی کودکان را سرگرم کنند. در حالی‌که ظرف و ظروف عروسک‌هایی که در گذشته ساخته می‌شد، بسیار متفاوت از عروسک‌های امروز است. برای ساخت عروسک‌ها چندین جلسه و حتی چند ماه صحبت و بحث‌های حرفه‌ای با کارگردان انجام می‌دادیم و نهایتا این فرآیند منجر به تراشیدن «مخمل» در پنج ساعت یا خلق «زی‌زی‌گولو» در یک شب می‌شد. بررسی و جایگاه فیلمنامه از دید نویسنده و کارگردان، تجزیه و تحلیل اجتماعی شخصیت عروسک در جلسات مختلف صورت می‌گرفت و در آخر این جسارت به من داده می‌شد که با تمرکز نمونه‌سازی کنم و در این نمونه‌سازی‌ها به خاستگاه منطقی شخصیت نزدیک شویم و در نهایت عروسک‌ها با نظر کارگردان تایید می‌شد. با وجود اینکه ممکن است خیال شود که پس از ۴۰ سال حضور در این حرفه باید بتوانم مثل آب خوردن عروسک بسازم اما شرایط این‌گونه نیست؛ اتفاقا سخت‌گیری من بیش از پیش است و با دقت بسیار و مطالعه سناریو و فیلمنامه تلاش می‌کنم به اندیشه و فکر کارگردان نزدیک شوم و شخصیت مورد نظر را خلق کنم. تمام عروسک‌هایی که خلق کردم از«مخمل» گرفته تا «زی‌زی‌گولو» یا حتی دو نوزادی که نزدیک به ۲۶ سال پیش ساخته‌ام را بسیار دوست دارم، اما عروسک‌هایی که تاثیر زیادی بر من و به اعتقادم بر جامعه گذاشته‌اند «مخمل» و «زی‌زی‌گولو» بوده است. نوع استفاده و داستان‌سرایی که برای این عروسک‌ها انجام گرفته شده بود، آنها را از سایر عروسک‌هایی که طراحی کرده بودم، محبوب‌ترکرد. اعتقاد دارم که عروسک‌های «خانه مادربزرگه» و «زی‌زی‌گولو» به‌خصوص خود «تابه تا»و قوم و خویش‌هایش پتانسیل بازگشت به تلویزیون یا حتی ورود به سینما را دارند، به دلیل اینکه هیچکدام از این شخصیت‌ها زمان مرگ نداشتند و همیشه زنده هستند.