عطایی که لقایش را نمی‌بخشد!

از همان ابتدای سریال می‌شد حدس زد که قصه و لحن و روایت کار به سیروس مقدم تعلق دارد.وی آن‌قدر سریال ساخته است که دیگر مخاطبان عادی نیز با جنس کارهای او آشنا شده و حتی شاید بتوانند فرایند این درام را نیز حدس بزنند.اگرچه کاراکترها تکراری نیستند اما آشنا به نظر می‌رسند و اگر مجموعه کارهای سیروس مقدم را دنبال کرده باشید با حال و هوای این آدمها و فضای قصه، احساس بیگانگی نخواهید کرد.اما همه این دلایل موجب نمی‌شود که زیر هشت،سریال ملال انگیز و کسل کننده باشد. مقدم می‌داند که قصه‌اش را چگونه تعریف کند و با ذائقه مخاطب ایرانی آشناست.او تقریبا همه ژانرها را در تلویزیون تجربه کرده و بین آخرین کار وی یعنی چاردیواری و زیر هشت،فاصله‌ای از کمدی تا تراژدی طی شده و البته این سریال،تلخ ترین اثری است که مقدم روی آنتن می‌برد.در زیر هشت تصویری از شهر و مناسبات انسانی در بستر آن روایت می‌شود که برساخته طمع ورزی آدمی و پلشتی‌های روزگار است.صحبت از نامردی و ناجوانمردی است.اینکه چگونه در پشت ظاهر زیبایی عشق و دلدادگی،انبوهی از نفرت و فریب و دوگانگی نهفته و زیر پوست این شهربی رحم،چه تلخی‌های گزنده‌ای پنهان است. عطاء درست از جای زخم می‌خورد و درد می‌کشد که گمان می‌کرد تنها دوای او همان است!شخصیت دوگانه وی در نسبت با مخاطبان و آدم‌های قصه، نوعی تعلیق احساسی درباره این کاراکتر ایجاده کرده که به جذابیت نقش کمک می‌کند. ازآن سو عطاء یک سارق زندانی و مجرمی طرد شده است که حتی خانواده‌اش نیز او را پس می‌زند و به حرفهایش اعتمادی ندارند و از این سو مخاطب می‌داند که عطاء قربانی یک توطئه و خباثت است اما هیچ مدرکی برای اثبات بی‌گناهی‌اش در دست نیست. حالا ستیز این دو موقعیت در کشمکش‌های عطاء و منیــــژه بازنمایی می‌شود و ازآنجا که مخاطب نیز با ذهنیت روشن و قضاوتی منطقی تر این رویارویی را نظاره می‌کند فرصتی فراهم می‌شود تا اولا همذات پنداری بیشتری بین بیننده و عطاء صورت بگیرد و او از سیمای یک ضد قهرمان به کسوت قهرمان،تغییر مسیر دهد و دوم همین تعلیق و ریتم مناسبی که به ساختار قصه تزریق شده تا هیجان و التهاب داستان بالا رفته و ضرباهنگ خوبی حاصل شود.سیروس مقدم برای تعمیق این شرایط از فرم و ساختار روایی سریال هم مایه می‌گذارد و با شیوه تصویربرداری و قاب بندیی که به مجموعه رستگاران شباهت دارد،التهاب و هیجان بیشتری به روایت بخشیده و با کمک تدوین و کاد خوردن سریال در یک نقطه تعلیق آفرین این موقعیت را تمدید می‌کند تا انگیزه مخاطب برای پیگیری ماجرا از دست نرود.صدای محمد اصفهانی در تیتراژ پایانی را هم نمی‌توان در این مسیر بی‌تاثیر دانست. زیر هشت از سه موقعیت متفاوت برای تعریف قصه خود بهره می‌گیرد که هر کدام واجد ظرفیت‌های درماتیکی ویژه‌ای است زندان، خانه و خیابان. پرسه زنی عطاء در این سه موقعیت او را به سه دسته از آدمها و شخصیت‌های متفاوت آشنا می‌کند که هرچه قصه جلوتر می‌رود این سه موقعیت به هم نزدیک تر شده و برهم تاثیر می‌گذارند. ضمن اینکه با سه خانواده هم در این داستان روبه‌رو هستیم که یکی خانواده عطاست و دیگری خانواده منیژه و سوم نیز خانواده رفیق هم سلول عطاء با بازی آتیلا پسیانی است که احتمالا در قسمت‌های بعدی موقعیت آنها با سرنوشت عطاء بیشتر گره می‌خورد.آنچه در اکثر کارهای سیروس مقدم دست کم در شخصیت پردازی قابل ردیابی است موقعیت‌های درهم تنیده‌ای است که قهرمان داستان در مرکزیت آن قرار گرفته و در یک فرایند پرفراز و نشیب به نقطه‌ای می‌رسد که پیام اخلاقی قصه در آن نهفته است. این سویه اخلاقی یک عنصر همیشگی در آثار سیروس مقدم است که علاوه بر ساختارقصه در دیالوگ پردازی‌های آن تعبیه شده است.هرچند که بسیاری از این دیالوگها زیبا و پرمعناست اما حجم زیاد آن در کل اثر و گاه تاکید‌های اضافه بر آنها از خاصیت تربیتی‌اش کم می‌کند و چه بسا به ضد خویش بدل می‌شود. مثلا دقت کنید به سکانس‌هایی که مادر عطاء در آن حضور داشت تمام این صحنه‌ها سرشار از کلمات قصار و اندرزگونه بود که ازتمام حجم و ظرفیت آن سکانس را پر می‌کرد و حاصل کار اما کلافگی مخاطب و گوش نداندن او به این نصیحتها بود. در عین حال زیرهشت از دیالوگ‌های زیباشناسانه و ظریفی برخوردار است که هرجا درست استفاده شده و در دهان شخصیت‌ها به درستی چرخیده است تاثیر خود را هم گذاشته است. زیر هشت مثل همه کارهای مقدم اگرچه دارای یک قصه پر بازیگر است در عین حال واجد یک شخصیت محوری است که به قهرمان اصلی داستان بدل شده و روایت زندگی او کلیت قصه را شکل می‌دهد. امیر جعفری به خوبی توانسته است از پس این نقش برآید و برگی دیگر از توانایی بازیگری خود را رو کرده که اتفاقا در قیاس با کار قبلی مقدم چاردیواری،تفاوت اساسی دارد. قابلیت‌های او را در جشنواره فیلم فجر به‌ویژه در نفوذی و کیفر دیده بودیم و در زیر هشت نیز با بازی تلخی که از خود به تصویر کشیده نشان داد که قابلیت‌های بالقوه‌ای در عرصه بازیگری دارد. زیر هشت در عین سویه خانوادگی واجد ابعاد اجتماعی پررنگی است و نسبت به آثار قبلی مقدم، بیشتر به مناسبات انسانی و پلشتی‌های اجتماعی پرداخته و موقعیت دشوار آدمی از جنس و طبقه عطاء را در این شرایط به تصویر کشیده استو تصویری مایوس کننده و تلخ که البته می‌توان به پایان روشن آن امیدوار بود. تلاش عطاء برای رسیدن به این روشنی و ناامید نشدن او در این تاریکی و ظلمت، جذاب و دوست داشتنی است.