امروزه غربالگری شنوایی نوزادان در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه ( با استانداردهای بالای بهداشتی ) به عنوان بخشی از خدمات پایه بهداشتی قلمداد شده و از ارکان خدمات سلامتی نوزادان وکودکان محسوب می شود. از آنجا که نقص شنوایی شایع ترین اختلال مادرزادی در بدو تولد می باشد و عوارض گسترده آن ( اختلالات گفتاری، زبانی، روانی، اجتماعی، شغلی و ... ) بار بسیار زیادی را بر خانواده و جامعه تحمیل می کند، ضرورت پرداختن به این خدمت بهداشتی از نیمه ها ی قرن بیستم در کشورهای گوناگون احساس گردید و در دهه های ۸۰ و۹۰ میلادی با توجه به تحولاتی که درحوزه های مختلف از جمله تکنولوژیهای مربوطه، افزایش آمار طرح های موفق ودر نهایت رشد تقاضا از سوی مردم و همراهی و موافقت تصمیم گیرندگان بهداشتی موجب شد تا غربالگری شنوایی نوزادان امری در دسترس و قابل اجرا گردد.
پس از بررسیهای اولیه که شامل محاسبات اقتصادی و اجتماعی اجرای طرح بود این کشورها تصمیم به اجرای ملی این برنامه نمودند، بطوریکه اکنون در اکثر کشورهای عضو اتحادیه اروپا ونیز کشورهای آمریکای شمالی ونیز کشورهای توسعه یافته شرق دور(از جمله ژاپن، مالزی سنگاپورو ..) این خدمت در حال ارائه می باشد.در کشورهای همسایه ما نظیر ترکیه و کشورهای حوزه خلیج فارس ( نظیر امارات متحده عربی، عمان و ... ) نیز در طی چند ساله اخیر طرح های مرتبط با موضوع به اجرا در آمده ونتایج مطلوب آن باعث گردیده در برخی کشورها این طرح به صورت ملی به اجرا درآید. این برنامه شامل: سه جز ء غربال، تشخیص و مداخله می باشد که هر بخش دارای جدول زمانی و اقدامات اجرایی خاص خود است. درصورت به اجرا در آمدن هر بخش با توجه به شواهد در هر سال می توان حداقل موفق به کشف ۳ تا ۵ هزار شیرخوار ناشنوا در کشور در زمان مناسب گردید که هزینه سرباری آنها در مقایسه با هزینه های لازم جهت غربال، تشخیص ومداخله حداقل ۸-۷ به یک ( محاسبات هزینه اثر بخشی CBA) ملاک بوده است.
با توجه به آنکه در حال حاضر این خدمت در برخی کشورها با پوشش کامل بیمه ودر برخی کشورها بصورت توام با خدمات اجتماعی صورت می گیرد، در کشور ما لازم است تا نسبت به این امر مهم تصمیم گیری صورت پذیرد. برای نمونه بایداشاره کرد که در کشور ایالات متحده تمام خدمات مربوطه بر اساس قوانین مالی و بهداشتی در زیر شاخه خدمات به معلولان و کم توانان تامین بودجه می گردد و به نوعی تمام خدمات از نوع خدمات بدون هزینه برای مراجعین است ولیکن در کشور انگلستان این هزینه ها در برخی قسمتها با کمک مردم و اجتماعات انجام می شود . در کشورهای اروپایی وضعیت تا حدودی مشابه انگلستان و لی در کشورهای همسایه و شرق دور بصورت تمام دولتی است.
● ذینفعان اصلی
شاید بتوان گفت ذینفعان در صورت تحقق پوشش این برنامه بخش عظیمی از افراد ودستگاه های دولتی وغیر دولتی جامعه باشند؛ چرا که درصورت اجرای برنامه گروهی از افراد که می توانند به سادگی با تشخیص ومداخله بهنگام از رنج معلولیت در حد فردی و خانوادگی دور بمانند و نیز نظام های آموزشی از هزینه جهت آموزش استثنایی و پرخرج آنها مصون خواهند بود. به علاوه این گروه قادر خواهند بود تا بدون هیچ محدودیتی جذب بازار کار شوند، لذا عملا افراد ودستگاه های مختلف بهره مند خواهند بود ولی به طور خاص اشاره میشود که در صورت اجرای این برنامه بطور مشخص فرد وخانواده معلول، نظام آموزش و پرورش، وزارت کار و اموراجتماعی و سازمان بهزیستی و کلیه حوزه هایی که وظیفه ارائه خدمات به معلولین را دارند، ذینفع خواهند بود.
● اهداف و وظایف سازمان ها و ارگانها
الف) وزارت آموزش و پرورش در حال حاضر در زیر مجموعه خود سازمان اموزش استثنایی حداقل سالانه ۳ تا ۵ برابر یک دانش آموز عادی برای یک کودک کم شنوا هزینه
می کند که این امر نتایج مطلوبی که درحدود یک دانش آموز عادی را دارد نیز در پی ندارد.
ب) سازمان کارو امور اجتماعی جهت کاریابی و ارائه شغل به این گروه تعهداتی دارد که با توجه به محدودیت قدرت ارتباطی ( عمدتاً کلامی ) در کاریابی جهت این گروه با مشکلات بسیاری مواجه است.
ج) سازمان بهزیستی کشور که در حال حاضر زیرمجموعه وزارت رفاه می باشد و وظیفه آن ارائه خدمات( نظیر سمعک، کمک هزینه کاشت حلزون و ...) به این گروه می باشد که درصورت پیشگیری از این معلولیت که در حوزه وظایف دفتر پیشگیری از معلولیتهای معاونت امور فرهنگی و پیشگیری این سازمان می باشد، علاوه بر کاهش بار روحی روانی بر خانواده و فرد از بار اقتصادی سنگین وارده بر این سازمان به میزان زیادی کاسته خواهد شد.
● نقش پیشگیری در سلامت عمومی
پیشگیری نقش عمده ای در جهت ارتقاء سلامت عمومی جامعه و کاهش هزینه های بهداشتی دارد. یکی از ابعاد مهم این مسئله که در طی سالهای اخیر روزبه روز توجه بیشتری به آن معطوف گردیده، غربالگری در دوره نوزادی است که از موارد مهم آن، غربالگری شنوایی می باشد.
پیش بینی می شود که سالانه ۶۰۰۰ نوزاد دارای اختلالات شنوایی در کشور متولد شوند و این امر به معنای شیوع چشمگیر این معلولیت در کشوراست( در حدود ۱ تا ۶ نوزاد متولد شده از هر ۱۰۰۰ تولد زنده دچار اختلالات شنوایی مادرزادی یا اکتسابی ، می باشند ). در حال حاضر سن تشخیص ناشنوایی در کشور بین ۵/۲ تا ۳ سالگی است. متأسفانه در این سن اقدامات طبی و توانبخشی نتایج چندان مثبتی به همراه ندارد و فرد دچار مشکلات زبانی، ارتباطی، تجربی، تحصیلی، اجتماعی، روانی، شغلی، فرهنگی و اقتصادی می گردد و بالطبع بار سنگین اقتصادی - اجتماعی بر جامعه وارد می گردد.
با تشخیص زودرس اختلالات شنوایی در زیر ۳ ماهگی و شروع اقدامات طبی و توانبخشی زیر ۶ ماهگی از بسیاری از مشکلات یاد شده می توان پیشگیری نمود و فرد کم شنوا همانند افراد غیرمعلول زندگی نموده و از بار اقتصادی - اجتماعی وارد شده بر جامعه کاسته می شود.
برنامه غربالگری، تشخیص و مداخله بهنگام شنوایی نوزادان و شیرخواران دارای ۳ سطح غربال، تشخیص و مداخله می باشد که هریک می بایست به ترتیب در زمان های پیش از یک ماهگی، ۳ ماهگی و ۶ ماهگی انجام شود دراین برنامه نوزاد در بدو تولد در واحدهای غربالگری شنوایی که عمدتاً در زایشگاه ها مستقر می باشند، تحت آزمون TEOAE قرار گرفته و در صورت مشکوک بودن و یا داشتن فاکتورهای خطر ( بستری بودن بیش از ۴۸ ساعت در NICU ، سابقه خانوادگی کم شنوایی ، سابقه ابتلاء به مننژیت و ... ) ظرف مدت ۲ تا ۴ هفته این آزمون با دستگاه AABR مجدداً تکرار می گردد . سپس موارد مشکوک برای ارزیابی های تشخیصی به سطح دوم برنامه یعنی مراکز شنوایی سنجی ارجاع داده می شوند . درصورت تایید تشخیص شیرخوار با برگه ارجاع به سطح سوم برنامه جهت انجام مداخلات طبی و توانبخشی به مراکز مربوطه هدایت می شود.
گفتنی است این برنامه از سال ۱۳۷۸ با استفاده از آزمونهای ساده رفتاری در شهرستان ورامین آغاز گردید و از سال ۱۳۸۰ برنامه مجدداً بصورت آزمایشی در همین شهرستان با استفاده از آزمونهای الکتروفیزیولوژیک ادامه یافت اجرای کشوری برنامه از سال ۸۴ در مراکز ۲۶ استان آغاز و سپس در سال ۸۶ به ۳۰ استان گسترش پیدا نمود.
