فریماه فرجامی چهره ای که مصداق ندارد

«فریماه فرجامی» سال ۱۳۵۵ و پس از دریافت لیسانس ادبیات نمایشی از دانشکده هنرهای دراماتیک با بازی در نمایش تلویزیونی «آدمک مومی» پا به عرصه بازیگری می گذارد. به نمایش در نیامدن «گفت هر سه نفرشان» ساخته غلامعلی عرفان باعث می شود تا بازی در «خط قرمز» را اولین حضور جدی فرجامی در سینمای ایران بدانیم. حضور او در سینمای پس از انقلاب، با آن چشم هایی که انگار همیشه نگرانند، مانند بسیاری از زنان سینمای ایران در سال های ابتدایی دهه ۱۳۶۰ همراه با فراز و نشیب هایی است، نگرانی هایی که به تحولات موجود در سینما مربوط بود. اما اگر در بازی فرجامی فراز و فرودی به چشم می خورد به نوعی گریز او از کلیشه شدن های معمولی است. حضور کوتاهش در اجاره نشین ها و بازی در سریال «بخش چهار جراحی» (هنگامی که بازیگران سینما چندان رغبتی برای کار در تلویزیون نداشتند) از اقدام های نامتعارف اوست و نشان داد فرجامی یک نقش را به خاطر طولانی بودنش، بازی نمی کند، نقش او در «سرب» نیز یک نقش اصلی نیست. با این حال فرجامی آن نقش را به یکی از معدود شخصیت های زن در سینمای مردانه بدل می کند که حرفی برای گفتن دارد. برای درآوردن این نقش ابایی ندارد که به تغییر اساسی در ظاهر خود تن دهد و چهره اش به کلی در هم ریخته شود. در جایی که بسیاری از مردان بازیگر از تغییرات حتی اندک در ظاهر خود پرهیز می کنند، فرجامی(به عنوان یکی از زنان سرشناس سینمای این دوران در آن سال ها) می پذیرد که برای جا دادن به نقشی هر چند فرعی، این چنین از خود مایه بگذارد. هر چند که پاداش او در هفتمین جشنواره فیلم فجر، فقط یک دیپلم افتخار بود.(!!!) نکته جالب این جاست که او سابقه گویندگی نمایش های رادیویی در اواسط دهه ۱۳۵۰ را هم داشته است، اما در «سرب» زهره شکوفنده که نزدیک ترین صدا به چهره فرجامی را دارد، به جای او حرف زده و در چند اثر دیگر از جمله «مادر، بی پناه و تیغ ابریشم» نیز همین تجربه را تکرار کرده است. هر چند که بازی خوب او در فیلم داوودنژاد کیمیایی، هم چنان و با عبور از زیر تیغ دوبله نیز به چشم می آید، اما شنیدن صدای واقعی فرجامی در «اجاره نشین ها»، «نرگس» و بعدها «پرده آخر» وجه واقعی تری از بازی او را به نمایش گذاشت. صدای پر آب و تاب خانم مهندس افجه ای که آمده بود خانه عباس آقا سوپر گوشت را بخرد و دنبال متر می گشت تا مساحت خانه را حساب کند، ولی سرانجام با آن بلبشو روبه رو می شد (اشاره به فیلم اجاره نشین ها) همان قدر اجرای واقع گرای فرجامی را به نمایش می گذاشت که صدای غم گرفته او در نرگس اندوه فرو خورده آفاق را در جیغ ها و فریادهایش بر سر عادل نشان می داد. حضور او در فیلم بنی اعتماد، سیمای دگر گونه ای را از او به نمایش می گذارد و هم چنان نکته ای نامتعارف در فیزیک و بازی فرجامی است. رخشان بنی اعتماد در خصوص بازی فرجامی در گفت وگویی با مجله فیلم گفته است: برای بازی در نقش آفاق که آن را بسیار دوست داشتم، به یکی از بازیگران پیش از انقلاب فکر کرده بودم، اما مهم ترین انتخابم فریماه بود، او هم این نقش را خیلی دوست داشت، برای آن که فریماه از چهره واقعی خود و آن چشمان روشن و شاد فاصله بگیرد و به آفاقی که در ذهن داشتم نزدیک تر شود، باید از لنزهایی استفاده می کردیم که با ترکیب چهره اش خوانایی داشته باشد، در آن دوران هنوز استفاده از لنز، همه گیر نشده بود. یکی از بهترین دکترها چندین لنز را روی چشمان او آزمایش کرد تا به آن چه از نگاه چهره چنین شخصیتی در ذهن داشتم نزدیک شود.(سینمایی نرگس از کارهای معروف رخشان بنی اعتماد است که دیدنش خالی از لطف نیست) در دهمین جشنواره فیلم فجر از فریماه فرجامی برای بازی در فیلم نرگس تقدیر شد. پرده آخر، درامی است که واروژ کریم مسیحی بر بستری از تاریخ و با اتکا به داستانی دلهره آور آن را ساخت و نقش اول زن داستان را به فرجامی سپرد که سرانجام همین نقش سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش نخست زن را برای او به ارمغان آورد. آن چه که در بازی فرجامی در این فیلم قابل تامل است، احتمالا پیش درآمدی است بر منحنی پایین رونده حضور او در دنیای بازیگری. هر چند که شباهت ها و هم خوانی های شخصیتی فرجامی با فروغ الزمان(نقش او در پرده آخر) کم نیست، اما می توان نکته هایی را در بازی او مشاهده کرد که او را از روزهای اوج و برجستگی دور کرده است. «پرده آخر» پس از «نرگس» ساخته شد و فرجامی به تدریج در آثاری حضور پیدا کرد که تا حد زیادی از اوج کارهایش دور است. حتی نقشی که در «آب و آتش» بازی می کند، به هر دلیل او را به نقطه اوج روزهای گذشته باز نمی گرداند. آخرین نقش اولی که بازی کرد در «ساغر»، سال ۱۳۷۶ بود. پس از آن خود ویران گری های حرفه ای و شخصی او وارد مرحله ای حاد شد به طوری که فقط موفق شد دو نقش فرعی بازی کند. او چند سال پیش در بستر بیماری افتاد و حتی چند روز در اغما بود و این طور که شنیده ایم هم اکنون نیز حال و روز خوبی ندارد. از آن پس متاسفانه «فریماه فرجامی» با تمام استطاعتش، خیلی زودتر از انتظار از عرصه بازیگری دور و به یادی در خاطرات مبدل شد. علاوه بر تمام مشکلات شخصی، بعضی انسان ها ترجیح می دهند در اوج کنار روند و دوست ندارند نقش هایی به آن ها پیشنهاد شود که دیگر نقش قابل تاملی نیست. آن ها نمی توانند فضای سنگین سیمای سطحی را قبول کنند و با آن کنار بیایند به همین دلیل سینما را ترک و خود را ماندگارتر می کنند. فریماه فرجامی، یکی از زنان بازیگر سینمای ایران است که نامش در کنار بزرگان این عرصه در خاطره خواهد ماند.