ابتدای ماه اکتبر مقامات رسمی جزیره «تاوولا» در اقیانوس آرام جنوبی با مشکلی مهلک روبهرو شدند: منابع آب آنها در حال تمام شدن بود. منابع آب این کشور یازدههزارنفره به دلیل یک خشکسالی شدید و دیرپا به حدی کاهش یافتند که تنها کفاف چند روز میداد. تغییرات آب و هوا نیز در این اتفاق بیتاثیرنبوده است.
با افزایش سطح آب دریا، آبهای زیرزمینی تاوولا شدیدا شور و غیرقابل آشامیدن شد و از آن پس، منابع آب جزیره تنها از راه باران تامین میشد. اما اکنون خشکسالی به وجود آمده بر اثر پدیده آب و هوایی «النینو» [۱]، این جزیره را از باران هم محروم کرده است و حالا تاوولا مثل یک تکه استخوان خشک خشک است. دبیر دائمی امور داخلی تاوولا، پوسینلی لافائی، اوایل این ماه به آسوشیتدپرس گفته بود: «اوضاع بد است. واقعا بد است.»
مدت زیادی است که تاوولا تحت حمایت همسایگان خود، استرالیا و نیوزیلند، به سر میبرد. این دو کشور به تاوولا بستههای تجهیزات نمکزدایی و نیز تصفیه آب اعطا کردهاند. اما مشکلات مربوط به آب آشامیدنی، تازه دارد شروع میشود. تاوولا تنها جای این سیاره نیست که به مشکل آب برخورده است. آب زیرزمینی دیگر کشورهای جزیرهای همچون مالدیو نیز، بر اثر بالا آمدن سطح آب دریا، بلااستفاده خواهد شد. تگزاس و اغلب مناطق جنوب غربی آمریکا با یک خشکسالی بیسابقه دست به گریبان هستند. برای مثال مجموع بارش باران ایالت هیوستون در سال ۲۰۱۱، حتی پس از روزها رگبار بیوقفه در ماههای گذشته، ۶۰ سانتیمتر نسبت به متوسط هرساله خود کاهش داشته است. همچنین مدت زمان زیادی است که بخشهای مختلفی از کشور استرالیا آب و هوای شدیدا خشکی را تجربه میکند؛ حتی معلوم نیست استرالیا در وضعیت خشکسالی موقتی به سر میبرد یا قرار است برای همیشه آب و هوای آن با همین شدت خشک باقی بماند؛ در صورتی که دومی صادق باشد، بسیار نگرانکنندهتر است و میتواند حیات طبیعی استرالیا را برای همیشه تغییر دهد. پیتر گلایک، یکی از مهمترین متخصصان آب در ایالاتمتحده و رییس موسسه پاسیفیک است؛ یک سازمان غیردولتی (NGO) در اوکلند که بر موضوعات مربوط به آب در سطح جهان توجه دارد. وی معتقد است «تاثیر تغییرات آب و هوا بر منابع آب را میتوان در تاثیر فزاینده آن بر شدت و عمق رویدادهایی دید که به خودی خود شدید و عمیق هستند. خشکسالی شدید استرالیا در ماههای اخیر باید بتواند چشم بقیه را بر این حقیقت باز کند.»
جلد هفتم از گزارش مرتب موسسه پاسیفیک درباره مصرف جهانی آب، ۱۸ اکتبر منتشر شد. انتشار این گزارش با عنوان آب در جهان درست به موقع بود، زیرا میتواند فشار بیحد و حصر خشکسالیها، تاثیر رو به افزایش تغییرات آب و هوا و خطرات رویاروی منابع نسبتا اندک آب شیرین را مورد اشاره قرار دهد. این گزارش یادآور میشود که آب سالم و تمیز برای ادامه زندگی ما در این سیاره حیاتی است ــ همانطور که گلایک میگوید، سالانه دو میلیون نفر بر اثر بیماریهای مرتبط با آب ناسالم و آلوده جان میدهند ــ و نیز خاطرنشان میسازد که ما به طور کلی مدیریت مناسبی بر منابع نداشتهایم. در حال حاضر حتی بخشهایی از ایالات متحده، بهخصوص مناطق کمآب غربی این کشور، در معرض خطر عبور از نقطه «اوج آب» قرار دارند. این نقطه نشانگر وضعیتی است که پس از آن دیگر افزایش منابع آب میسر نخواهد بود.
بحران بالقوه کمبود آب، که از نتایج پدیده «گرمایش جهانی» (Global Warming) محسوب میشود، انگیزه دیگری است تا برای کاهش تولید گازهای گلخانهای تلاش کنیم و وخیمترین اثرات تغییرات آب و هوا را تخفیف دهیم. جهان گرمتر یعنی خشکتر شدن مناطق کمآب، در کنار شدتگرفتن بارشها در مناطق پرآب. اما هر چقدر تاثیر این تغییرات شدیدتر شود، نیاز ما به استفاده بهینهتر از منابع آب (نسبت به شیوه کنونی استفاده از آنها) بیشتر خواهد شد: در پایان اکتبر ۲۰۱۱، جمعیت جهان از مرز هفت میلیارد نفر عبور کرد و افراد بیشتری به آب احتیاج دارند. گلایک در کتاب «آب در جهان» مینویسد: «ما به همه موارد روبهرو نیاز داریم: بازاندیشی درباره راهحلها و برنامهریزی و مدیریت منابع پایدار آب، دادههای بهتر در رابطه با آب، بررسی نمونههای مشخص و تلاش برای افزایش آگاهی»
سیاست هوشمندانهتر راجع به آب به معنای بازاندیشی در استفاده از دیگر منابع نیز است. برای مثال، حفاری منابع گاز طبیعی را در نظر بگیرید. تکنولوژی حفاری هیدرولیکی به طور گستردهای منابع گاز طبیعی آمریکا را افزایش داده است. این اتفاق برای کمپانیهای گازی مطلوب است و از آنجا که گاز طبیعی عموما سوخت سازگارتری با محیط زیست است، برای کل محیط زیست نیز میتواند خوب باشد. اما تکنولوژی حفاری هیدرولیکی نیازمند مقادیر زیادی آب ــ تا ۵ میلیون بشکه برای هر چاه ــ است. این مساله شاید برای ایالت پرآبی همچون پنسیلوانیا مشکلی جدی نباشد، اما در ایالات خشکتری همچون تگزاس حفاری با استفاده از آب پرفشار مشکلزا خواهد بود. گلایک میگوید: «استفاده مکرر از تکنولوژی حفاری هیدرولیک عواقب بالقوه جدی و خطرناکی برای منابع آب محلی به همراه خواهد داشت. بنابراین اهمیت بسیار زیادی دارد که پیش از آنکه برنامههای پرشتابِ تولید گاز طبیعی را پیش ببریم، برای فهمیدن ریسکهای واقعی و حفاظت از منابع آب تلاش بیشتری به خرج دهیم.»
بیش از هر چیز باید در شیوه برخورد خود با منابع آب بازاندیشی کنیم. باید دریابیم که این منابع تا چه اندازه اهمیت دارند (آن هم در جهانی که به تدریج گرمتر میشود). این همه یعنی باید همان قدر بر تعدیل تقاضا تمرکز داشته باشیم که بر افزایش عرضه. حکومتها اغلب در قرن بیستم به فکر ساخت و ساز پروژههایی بودند که تقاضا را گسترش دهد و تنظیم کند ــ کافی است به سد «هوور» نزدیک لاس وگاس یا سدِ «تری گورجز» در چین فکر کنید. اما دوران آن پروژههای عظیم به سر آمده است. زیرا امروز میدانیم که سدهای بزرگ چه مشکلات عدیدهای را در محیط زیست به وجود میآورند (برای مثال، نابودی حیات وحش آبی و جابهجایی جمعیتهای محلی). دولت نظامی برمه در ماه پیش پروژه ۶/۳ میلیارد دلاری ساخت سد هیدروالکتریک را که قرار بود توسط شرکتهای چینی به اجرا در آید، لغو کرد؛ آن هم دولتی که معمولا به افکار عمومی سرزمین خویش بهای چندانی نمیدهد. این اتفاق از آن رو رخ داد که ساخت سد مزبور به جابهجایی هزاران روستایی میانجامید. ما فهمیدهایم که استفاده بهینه از انرژی سریعترین و ارزانترین راه برای کاهش تولید گازهای گلخانهای است؛ درست به همین ترتیب باید اهمیتِ جلوگیری از هدررفت آب را نیز دریابیم. همان طور که گلایک میگوید «ما به استراتژیهای قرن بیست و یکمی نیاز داریم تا منابع ماندگار آب ایجاد کنیم، در تقاضای آب و بهینهکردن مصرف آن بازاندیشی کنیم و استفاده هوشمندانه از قیمتگذاری و اقتصاد را در مورد آب به کار بندیم.» در غیر این صورت، تنها گزینه جایگزین همان سرنوشتی است که بر سر «تاوولا»ی بیچاره آمد: خشکِ خشک، بدون حتی یک قطره آب!
