ما گل‌های خندانیم؟

روز جهانی کودک می‌تواند برای خانواده‌ها و جوامع بهانه‌ای باشد برای نزدیک شدن به دنیای کودکان و شناخت نیاز‌های آنها و فرصتی برای یافتن جواب پرسش‌هایی در مورد حقوق کودکانی که علاوه بر برخی حقوق اصلی مثل داشتن سرپناه، بهداشت کافی، غذای خوب و وسایل مناسب، حقوق دیگری نیز دارند. داشتن والدینی که از نظر روانی در سلامت کامل باشند، پیش‌شرط زندگی شاد و آرام برای بچه‌هاست و این خوشبختی حق بزرگ آنهاست؛ و اما بعد: حقوق عاطفی-هیجانی: از حقوق اولیه کودک این است که والدینش ارتباط هیجانی و عاطفی خوبی با او برقرار کنند. خیلی از والدین با تحکم با کودکان خود صحبت می‌کنند و به جای او جواب می‌دهند. چنین والدینی روش‌های فرزندپروری را خوب نمی‌دانند. این نحوه تربیت شرایط و مشکلاتی را به وجود می‌آورد که بچه‌ها را به تدریج سرخورده می‌کند. بچه‌ها در چنین شرایطی آن‌گونه که لازم است، قاطع بار نمی‌آیند و نمی‌توانند به خوبی از خود دفاع کنند. آنها به همه جواب مثبت می‌دهند و مجبورند همیشه با دیگران همکاری داشته باشند در حالی که باید «نه» گفتن را هم یاد بگیرند تا در شرایط لازم بتوانند مقاومت کنند. زندگی در محیطی امن: بچه‌ها حق دارند در محیطی امن و بدون خطر زندگی کنند. والدین نباید از کودکان غفلت کنند چون این بی‌توجهی به حقوق آنهاست. حتی اسباب‌بازی‌هایی که بچه‌ها با آنها سرگرم می‌شوند، باید استانداردهای لازم را داشته باشند، به‌خصوص در مورد کودکان زیر ۳ سال که اسباب‌بازی‌ها را در دهان خود می‌گذارند، باید خطر مسمومیت با سرب یا کنده شدن قطعات و احتمال خفگی را جدی گرفت. داشتن حریم خصوصی: بچه‌ها از کودکی حق دارند برای خودشان حریم داشته باشند؛ درست مثل ما بزرگ‌ترها که برای خودمان حق و حقوقی داریم و دلمان می‌خواهد مرزهایی برای خودمان داشته‌باشیم و دیگران هم به آنها احترام بگذارند. از آنجا که انسان‌های سالم، فردیت خود را حفظ می‌کنند، باید برای بچه‌ها هم همین حق را قائل شویم بنابراین اگر دلمان می‌خواهد کسی بدون اجازه به کیف ما دست نزند یا فرزندمان قبل از اینکه وارد اتاق ما شود، در بزند، ما هم باید وقتی می‌خواهیم به حریم بچه‌ها وارد شویم، حقوق آنها را رعایت کنیم. با این روش، به بچه‌ها می‌گوییم ما هم برای همین حقوق ارزش قائلیم. برخورداری از حمایت والدین: اینکه فکر کنیم بچه‌ها آدم‌های کوچکی هستند که حقوق کمتری دارند، تفکر درستی نیست. باید بپذیریم بچه‌ها آدم‌های کاملی هستند و حتی حقوق ویژه‌ای هم دارند زیرا هنوز کاملا رشد نکرده‌اند و توانایی‌های کمتری دارند. ما بزرگ‌ترها موظفیم علاوه بر احترام گذاشتن به حقوق کودکان، از آنها حمایت کنیم. بچه‌هایی را در نظر بگیرید که در مدرسه تنبیه می‌شوند و مورد تهدید و ارعاب معلم قرار می‌گیرند؛ والدین باید از آنها حمایت کنند زیرا در غیر این صورت ترس از مدرسه آثار سوئی در بهترین سال‌های رشد آنها می‌گذارد. در چنین شرایطی والدین باید وارد جریان شوند و در برابر مشکلاتی که برای کودک ایجاد شده، از او حمایت کنند و به کمک اولیای مدرسه، مشکل را حل کنند تا تاثیر منفی‌ای در کودک نگذارد. احترام: همانگونه که ما به‌عنوان بزرگ‌تر احترام را دوست داریم، بچه‌ها هم به احترام نیاز دارند؛ وقتی از اعتمادبه‌نفس در کودکان صحبت می‌کنیم، خانواده‌ها فکر می‌کنند با یک دارو یا به‌طور آنی و سریع می‌توانند اعتمادبه‌نفس را در کودکان ایجاد کنند. در حالی که اعتماد‌به‌نفس طی زمان به وجود می‌آید و افزایش می‌یابد. تصویری که بچه‌ها از خودشان دارند، چیزی است که ما به آنها ارائه می‌دهیم. وقتی به آنها احترام می‌گذاریم، کمک می‌کنیم خودشان را به‌عنوان یک فرد موفق با توانایی‌های ویژه بپذیرند. باید واقع‌بینانه با کودک برخورد ‌کنیم تا با توانایی‌های خود اغراق‌آمیز مواجه نشود و بتواند ناتوانی خود را هم ببیند. ناتوانی را بهتر است در قالب محدودیت برای کودک تشریح کنیم تا این حس در او ایجاد شود که مثلا با یک پای غیرسالم هم می‌تواند زندگی کند، آن را به‌عنوان بخشی از زندگی بپذیرد و خودش را با دیگران مقایسه نکند. وقتی این حقوق کودکان رعایت می‌شود که بزرگ‌ترها درست با بچه‌ها رفتار کنند و آنها را به عنوان فردی مستقل در نظر بگیرند. تهیه امکانات موردنیاز و مناسب: برخی خانواده‌ها امکانات زیادی را بدون احساس نیاز در اختیار بچه‌ها می‌گذارند و معتقدند نمی‌خواهند فرزندشان عقده‌ای باشد. بچه‌ها در چنین شرایطی احساس می‌کنند باید هر چیزی که در دنیا وجود دارد، داشته باشند. ممکن است تا زمانی که نزد پدر و مادر هستند، مشکلی به وجود نیاید، ولی وقتی وارد جامعه می‌شوند و درمی‌یابند که هر چیزی را نمی‌توانند داشته باشند، تازه مشکلاتشان شروع خواهد شد. بهتر است به کودکان یاد دهیم برای رسیدن به خواسته‌شان لازم است مدتی منتظر بمانند. این تمرین را مادران می‌توانند هنگام اجابت درخواست‌های کودکان انجام دهند تا بچه‌ها زمانی را که برای رسیدن به نیازها لازم است، درک کنند. خریدن چند مدل از هر چیزی، دور نگه داشتن بچه‌ها از تجربه احساس ناکامی ‌است که می‌تواند به ضررشان تمام شود. تغذیه غیراجباری: تغذیه اجباری، برخلاف حقوق کودکان است و باعث می‌شود رشد هیجانی آنها به نوعی مختل شود. مادرانی که به زور کتک و خشونت به بچه‌ها غذا می‌دهند یا با سرگرم کردن او مدام غذاهای مختلف را در دهانش می‌چپانند، این حق کودک را نادیده می‌گیرند. محیط دور از تنش: حل مشکلات ارتباطی والدین از این جهت اهمیت دارد که بچه‌ها آینه‌ای از خانواده‌ها هستند و بازتاب رفتار والدین را می‌توان در سلامت روان بچه‌ها دید. بچه‌ها حق دارند در محیطی امن و آرام پرورش یابند. آنها باید خارج از درگیری‌های مداوم پدر و مادر و تضاد‌های آنها رشد کنند. اگر کودک ببیند والدینش با مذاکره می‌توانند مشکلاتشان را حل کنند، یاد می‌گیرد از زبان و فکرش برای حل و فصل مشکلات استفاده کند. بازی، تفریح، آموزش: هر کودکی حق بازی و تفریح دارد و همچنین آموزش حق همه کودکان است. باید با توجه به شرایط هر کودک، زمینه آموزش او را فراهم کرد. اگر کودک در یادگیری ضعیف است، هیچ‌کس حق ندارد او را تحقیر یا تنبیه کند. همه کودکان حق دارند آنچه مهم است بیاموزند. نیاز به توجه و محبت: همان‌طور که پدر و مادرها حقی بر فرزندان خود دارند، فرزندان هم حقوقی بر والدین دارند. بر والدین است که نام زیبا بر کودک بگذارند و او را با نام‌های زیبا صدا کنند تا زمینه رشد شخصیت و عاطفه او فراهم شود. استفاده از الفاظ نازیبا حتی به شوخی برای بچه?ها دور از حقوق آنهاست. پیامبر(ص) برای مردم عامی آن دوران به سادگی این حق کودک را در مورد نیاز به توجه و محبت، توصیف کرده‌اند: «فرزندان خود را زیاد ببوسید زیرا با هر بوسه، مقام و مرتبتی در بهشت برایتان فراهم می‌شود.» با هیچ کودکی نباید بدرفتاری شود. هیچ‌کس حق ندارد کودک را مورد بهره‌کشی قرار دهد یا به او بی‌اعتنایی کند.