برقراری ارتباطات اجتماعی با دیگران و دوری از انزوا، از جمله مشخصات انسان سالم است. «اریک فرم» روانشناس آلمانی میگوید: «انسان از زمان تولد تا هنگام مرگ، هر کاری که انجام میدهد، برای رفع احساس تنهایی است. وقتی این تنهایی بیشتر احساس شود، تلاش انسان نیز برای برقراری ارتباط با دیگر افراد بیشتر میشود.»
تشکیل خانواده و انتخاب جفت، منحصر به انسان نیست و حیوانات با برگزیدن جفت در تلاش هستند تا غریزه سیر طبیعی خود را بپیماید و تداوم نسل برقرار بماند.
انتخاب همسر، بنابر دلایل متعدد باید آگاهانه صورت گیرد و تمام جوانب آن سنجیده شود. بهگفته دکتر حسین ابراهیمی مقدم، روانشناس و مشاور خانواده، ازدواج تأثیرات متعددی بر جنبههای مختلف زندگی دوطرف دارد. همچنین ازدواج پاسخگوی بسیاری از نیازهای زن و مرد است.
● ازدواج و سلامت روانی
پژوهشها نشان داده است ازدواج و انتخاب همسر بطور مستقیم با سلامت زوجها در ارتباط است.
دکتر محمد وجگانی، رئیس انجمن ایمونولوژی و مدیر گروه ایمونولوژی دانشکده پزشکی تهران در این زمینه میگوید: « ازدواج بهعنوان یکی از مهمترین پدیدههای زندگی، به منظور کاهش استرس ایفای نقش میکند. درواقع ازدواج ضرورت و نیازی است که در مرحله خاصی از زندگی با تأثیرات روحی و روانی و فیزیو پاتوبیولوژیک همراه است.
محققان نیز در این خصوص تحقیقات بسیاری انجام داده و تأثیر ازدواج بر برآیند فعالیتهای فیزیولوژیک یعنی سلامت را بررسی کردهاند.
بطور کلی، سلامت عبارت است از وضعیت مناسب روحی، روانی و جسمی در افراد و ازدواج یکی از عوامل مهم تأثیرگذار بر این مقوله است.
تحقیقات روانشناسان و روانپزشکان نشان داده است، افراد متأهل فشار روانی و اضطراب کمتری نسبت به افراد مجرد تجربه میکنند.»
دکتر ابراهیمی مقدم در این زمینه معتقد است، به رغم آنکه افراد متأهل ظاهراً استرس بیشتری دارند اما تحقیقات نشان میدهد سازگاری آنها در محیط کار بیشتر از افراد مجرد بوده و خشنودی شغلی بالاتری دارند. همچنین از نظر اقتصادی، موقعیت اجتماعی و جایگاههای بین فردی نیز در موقعیت بهتری قرار دارند و به نظر میرسد مقبولیت اجتماعی افراد متأهل از افراد مجرد بیشتر است.
علاوه بر این پژوهشهای انجام شده نشاندهنده افزایش احساس شادکامی در بین افراد متأهل نسبت به افراد مجرد است. همچنین افراد متأهل به میزان کمتری دچار افسردگی و اضطراب میشوند در حالیکه این علائم در بین افراد مجرد بیشتر است.به گفته دکتر وجگانی، اگرچه متأهلها با مسائل و مشکلات اجتماعی و اقتصادی بیشتری دست و پنجه نرم میکنند، اما سلامت روانی بیشتری دارند و این به دلیل آن است که ازدواج تکیهگاهی برای تحمل سختیها بوده و درواقع آستانه تحمل استرس را در افراد بالا میبرد. همچنین افراد متأهل از اعتماد به نفس بیشتری برخوردارند و از این رو آثار روحی و روانی و جسمی ناشی از استرس در آنها کاهش پیدا میکند.
● ازدواج و سلامت فیزیکی
ازدواج با سلامت فیزیکی ارتباط مستقیم دارد و بر بهبود شرایط سلامت تأثیرگذار است. به گفته دکتر وجگانی از آنجایی که اضطراب، استرس و فشار روانی از عوامل مؤثر بر عملکرد سیستم ایمنی به شمار رفته و هر عاملی که از شدت این تنشها کم کند بر سیستم ایمنی تأثیرگذار است بنابراین ازدواج از عوامل مؤثر بر سیستم ایمنی به شمار میرود. همچنین تحقیقات انجام گرفته روی ۲۰ هزار زن در رده سنی بین ۱۸ تا ۵۰ سال نشان داده است زنان مجرد بیشتر از زنان متأهل مستعد ابتلا به بیماری هستند.علاوه بر این محققان دریافتهاند نقش ازدواج و تأهل در سلامت فردی بیش از تأثیر وضعیت جسمانی یا مسائل اقتصادی است. افزون بر اینکه پژوهشها نشان داده است زنان مجردی که تنها زندگی میکنند بیشتر دچار بیماریهای قلبی و عروقی میشوند اما نکته مهمی که باید به آن توجه داشت این است که ازدواج باید موفق و در سطح مطلوب باشد، زیرا افرادی که از ازدواج خود ناراضی هستند، از درجه سلامت پائینتری برخوردار هستند و در دستهبندیها، عملکرد سیستم ایمنی این افراد در مقایسه با افراد مجرد کمتر است.
دکتر ابراهیمی مقدم در این زمینه معتقد است ازدواج حتی بر وضعیت جسمانی افراد نیز تأثیرگذار است. آمارهای به دست آمده نشان میدهد افراد متأهل و جوان نسبت به جوانان مجرد از وضعیت جسمانی، تغذیهای و آرامش بیشتری برخوردار هستند.
برای نمونه این افراد کمتر دچار سرماخوردگی و آنفلوآنزا میشوند. همچنین مراحل درمان در آنها بهتر طی میشود، حتی در مراجعه به مراکز مشاوره و روانشناسی، پاسخ مثبت به متأهل بودن، این احتمال را در ذهن روانشناس به وجود میآورد که اختلال از درجه خفیفتری برخوردار بوده و احتمال بهبودی نیز بالاتر است.
امید به زندگی، انگیزه و طول عمر در افراد متأهل بطور معناداری بیشتر از افراد مجرد است. این مسئله به دلیل حمایت روانی اجتماعی، پالایش روانی، نگهداری و مراقبت زوجین از یکدیگر و وضعیت تغذیهای مناسبتر افراد متأهل است. از طرفی احتمال استعمال موادمخدر و ارتکاب جرم نیز در افراد مجرد بیشتر است. حال آنکه ارتباطات معنوی و عرفانی، ارتباطات روحی و روانی و عبادت در بین افراد متأهل عمیقتر است، شاید به همین دلیل است که حس امیدواری و تلاش در متأهلین بیشتر است.
● تأثیر طلاق و مرگ همسر بر سلامت
همانگونه که ازدواج تأثیر مثبتی بر سلامت روحی و جسمی دارد، ابعاد منفی ازدواج نیز سلامت افراد را تحت تأثیر قرار داده و منجر به بروز افسردگی، بیماریهای قلبی و عروقی، بیماری سیستم ایمنی و ... میشوند.
دکتر وجگانی میگوید: تحقیقاتی که در دهه ۹۰ توسط محققان کشورهای اروپایی انجام گرفته نشان میدهد طلاق احتمال فشارهای روانی را افزایش داده و سلامت فرد را تحت تأثیر قرار میدهد و از این رو از طلاق به عنوان پراسترسترین واقعه زندگی نام میبرند.
گفته میشود بروز عفونتهای ویروسی نهفته مانند تبخال در مردانی که بر اثر اختلاف خانوادگی از همسر خود جدا شدهاند افزایش و همچنین طلاق احتمال بروز سرطانها را نیز افزایش میدهد. محققان انگلیسی روی مردانی که همسران خود را در اثر سرطان از دست داده بودند، بررسیهایی انجام داده و دریافتهاند از دست دادن همسر تأثیر مستقیمی بر ضعیف شدن سیستم ایمنی در مردان داشته و سلولهای ایمنی آنها دچار ضعف و سرکوب شدید میشود. این موارد نشاندهنده تضعیف سیستم ایمنی بر اثر طلاق یا مرگ همسر است.
● توصیه
برای داشتن ازدواجی سالم و حداکثر بهرهگیری از آن به منظور ارتقای سلامت، توصیههایی توسط متخصصان ارائه شده است.
▪ گفتوگوی روزانه
زن و شوهر هر روز باید با هم به گفتوگو بنشینند و درخصوص اتفاقات روزانه با هم صحبت کنند.
▪ ابراز محبت با کلام زیبا
زوجها همواره باید به یکدیگر توجه داشته و حتی در صورت مشغله زیاد از توجه به یکدیگر غفلت نورزند.
باید توجه داشت حتی مسائل کوچک مانند توجه به علایق شخصی، طریقه سخن گفتن و برگزاری و شرکت در مراسم و میهمانیها با هم باعث ایجاد رشتههای عاطفی محکم و دقایقی فراموشنشدنی برای آنان خواهد شد.
