حمام معمولاً مکانی تاریک است و بهدلیل آنکه اغلب قسمتی از ساختمان را به آن اختصاص میدهند که پنجره و نور کافی ندارد، بهراحتی به منطقهای امن برای رشد قارچها و میکربهای خطرناک تبدیل میشود.
رعایت نکات ساده هنگام استفاده از حمام نه تنها باعث حفظ بهداشت آن میشود بلکه از انتقال بیماری ها پیشگیری میکند.
● بهداشت حمام
رعایت اصول بهداشتی حمام مسئلهای است که باید از چندین بعد فیزیکی، شیمیایی و میکربی مورد توجه قرار گیرد.
باتوجه به اینکه اکثر حمامهای خانگی مکانی مشترک برای افراد خانواده است و حداقل یک روز در میان این مکان استفاده میشود بنابراین حفظ بهداشت حمام اهمیت بسزایی در سلامت تکتک افراد خانواده دارد.
تاریکی، رطوبت و تهویه نامناسب سه عامل مهم برای رشد باکتری و قارچ در حمام محسوب میشود. بهدلیل آنکه اغلب میکروارگانیسمهایی که در محیط تاریک و مرطوب حمام رشد میکنند، نسبت به حرارت مقاوم هستند به آنها گرماپای گفته میشود که دیرتر از سایر میکربها از بین میروند.
میترا غلامی، دکترای مهندسی بهداشت محیط، بهداشت ناکافی حمام را عامل انتقال بسیاری از بیماریهای قارچی مختلف میداند و میگوید: در صورتی که پس از هر استحمام، حمام خشک نشود و همچنان مرطوب بماند، قارچ و باکتریهای مختلفی بخصوص بین کاشیها رشد کرده و بسیاری بیماریهای قارچی، پوستی و حتی چشمی را به انسان منتقل میکنند.
اگرچه بیماریهای چشمی منتقل شده از حمام نادر هستند اما مشاهده علائمی مانند سوزش چشم و احساس وجود دانهای در آن باید جدی گرفته شود.
لک و زخم پوست یا مو از دیگر مشکلاتی است که از حمام غیربهداشتی منتقل میشود و ممکن است از عوارض آلودگی با قارچ باشد.
نور یکی از عوامل مهمی است که زمینه رشد بسیاری از میکربها را در حمام نامساعد میکند.
عضو هیأت علمی دانشگاه ایران در این خصوص توصیه میکند، پس از هر استحمام، تهویه به مدت دو ساعت روشن نگهداشته شود تا حمام کاملاً خشک شود. در صورتی که حمام پنجرهای نداشته باشد تا نور بتابد لازم است چراغ آن به عنوان نور مصنوعی برای مدت دو ساعت روشن بماند تا از رشد میکربها و قارچها پیشگیری شود.
نور مستقیم خورشید و اشعه ماوراء بنفش بهدلیل اثرات ضدعفونیکنندگی برای از بین بردن میکربهایی که در دمای زیاد و رطوبت رشد میکنند، لازم است بنابراین متخصصان همواره توصیه میکنند حداقل هفتهای یک مرتبه وسایل داخل حمام از جمله لیف، کیسه و حوله کاملاً شسته و در مقابل نور آفتاب قرار داده شود.
سیدمسعود داوودی، متخصص پوست و مو، حمام آلوده را وسیلهای برای سرایت بیماریهای قارچی انگشتان پا، گردن و کشالهران میداند که زگیل، زخم و کورک را هم به دیگران منتقل میکند.
به دلیل آنکه روند خشک شدن حمام تدریجی است، محیط مناسبی را برای رشد بسیاری از قارچها فراهم میکند بنابراین توصیه میشود یکسری ملاحظات فردی در نظر گرفته شود.
بهعنوان مثال فردی که دچار عفونت پوستی است برای جلوگیری از انتقال بیماریاش به دیگران باید هنگام استحمام، زخم خود را بپوشاند تا دیوار و یا وسایل داخل حمام آلوده نشود.
وی در ادامه میافزاید: زگیل کف پا نیز بیماری است که از طریق رطوبت کف حمام قابل انتقال است بنابراین استفاده از دمپایی شخصی در این موارد الزامی است.
● نکات ساختمانی قابلتوجه در حمام
توجه ناکافی به رعایت پاکیزگی حمام و برخی عادات غلط ممکن است حمام را به منبعی از آلودگیها تبدیل کند و به دنبال آن باعث گسترش باکتری و قارچها از حمام به محیط خانه شود، بنابراین شستوشو و رسیدگی بیشتر به این مکان از انتقال بسیاری از عوامل میکربی به خانه و افراد خانواده جلوگیری میکند.
تهویه در حمام نقش مهمی دارد بنابراین نیاز است در این مکان از هواکشی با اندازه متناسب و پرقدرت استفاده شود.
ساخت و ساز صحیح و اصولی حمام نیز نکتهای است که در کاهش رشد عوامل میکربی نقش مهمی دارد. هدایت شیب کف حمام به سمت آبرو، مانع از جمع شدن آب در کف حمام میشود. از سوی دیگر رعایت اصول و در نظر گرفتن برخی نکات هنگام استحمام، کمک زیادی به حفظ بهداشت فاضلاب نیز میکند.
احمد عامری، دکترای بهداشت محیط، استفاده از پنجره مشبک یا کف شوی را بر روی ورودی فاضلاب لازم میداند و میگوید: استفاده از این وسیله نه تنها مانع از ورود مواد زائد، چرک، موها و چربی به شبکه فاضلاب و گرفتاری طبقات پائینتر میشود بلکه از خروج حشرات و سوسک به فضای حمام یا خانه پیشگیری میکند.
بهطور طبیعی یکسری موجودات نیز به نام باکتری در فاضلاب زندگی میکنند که بیهوازی هستند و به دلیل آنکه از اکسیژن موجود در هوا نمیتوانند استفاده کنند، املاح را تجزیه میکنند تا اکسیژن مورد نیاز خود را بهدست آورند. یکی از گازهای حاصل از تجزیه املاح که هیدروژن سولفوره نام دارد، بوی بدی را در فضا پخش میکند.
برای جلوگیری از چنین رویدادی انحنایی در ابتدای لوله فاضلاب طراحی شده است که سیفون نام دارد و در پایان استحمام با ریختن کمی آب تمیز در آن، مواد زائد شسته شده و مانع از ایجاد بوی بد متصاعد شده از باکتریهای بیهوازی میشود.
حفظ بهداشت کف شو یا پنجره مشبک فاضلاب نیز نقش مؤثری در انتقال بیماریها دارد و از آنجا که صابون یا شامپوی مصرف شده در حمام، سطح کف شوی را هم شستوشو میدهد، تنها توصیه میشود قبل از خروج از حمام کف شوی خالی و پس از آن دستها نیز با آب و صابون شستوشو شود.
دکتر عامری، حاشیه بین کف و دیوار حمام را نیز محل مناسبی برای رشد باکتریها میداند و میگوید: از آنجا که این حاشیه کمتر شستوشو میشود بهتر است حالت ۹۰ درجه و تیز نداشته باشد تا شستوشوی آن راحتتر انجام گیرد و از دید پنهان نماند.
از طرفی به دلیل آنکه بخصوص در فصل زمستان ذرات معلق در آب بیشتر است امکان به جای ماندن رسوبات روی شیر آب بیشتر میشود و به دلیل آنکه رسوب محل مناسبی برای تجمع باکتریها است، لازم است رسوبات همواره شسته شوند تا از به جای ماندن و کهنه شدن آن جلوگیری شود.
این قضیه در مورد دوش و سردوشی نیز صادق است بنابراین بهتر است هر چند وقت یکبار به وسیله مواد شستوشودهنده و اسفنج ظرفشویی تمیز شود. استفاده از اسیدها برای از بین بردن رسوب، از عمر شیر آب میکاهد بنابراین به کارگیری آن به صرفه نیست.
به گفته دکتر داوودی، پوشش کف و دیوار حمام نیز اهمیت زیادی دارد و باید بهگونهای باشد که شستوشوی آن آسان و بهراحتی آلودگی را نشان دهد.
ترکهای موجود در دیوار و شکستگی کاشی نیز محیط مناسبی برای رشد میکرب است به همین دلیل پر کردن و یا ترمیم آنها ضروری است.
در حمام نیز قسمتی است که در صورت چوبی بودن و رسیدن رطوبت به آن، امکان ترک خوردن و آلودگی وجود دارد، بنابراین بهتر است در حمام از جنس پیویسی و یا آلومینیوم باشد یا اینکه قسمت انتهایی در با لایهای از فلز محافظت شود تا از رطوبت و نم دور باشد.
● نحوه شستوشو
متخصصان توصیه میکنند پس از هربار استحمام شیرآب با آب و صابون شسته شود و کف حمام نیز از هر نوع آلودگی پاک شود. استفاده از شویندهها نیز کمک زیادی به حفظ پاکیزگی این مکان میکند اما نوع شوینده اهمیت زیادی دارد.
شویندهها به دو دسته پاککنندهها و مواد گندزدا تقسیم میشوند. مواد شوینده مانند صابون و مایعات شوینده، میکربها را از بین نمیبرند و تنها با لیز کردن سطوح، باکتری را میشویند در حالی که مواد ضدعفونیکننده یا گندزدا، میکربها را میکشند و از بین میبرند.
به گفته دکتر عامری، در صورتی که بهطور مرتب هر ۱۰ روز با استفاده از مواد شوینده حمام شسته شود، نیازی به استفاده از مواد ضدعفونیکننده نیست و در غیراینصورت با استفاده از مواد ضدعفونیکننده که در داروخانهها موجود است و براساس دستور آن سطوح دیوار، کف و وسایل حمام باید ضدعفونی شود.
وسایل داخل حمام، لیف، حوله، چهارپایه و دمپایی نیز باید شسته و ضدعفونی شوند و چند ساعت در معرض نور مستقیم خورشید قرار گیرند. باتوجه به اینکه فلز در حمام دچار خوردگی میشود بهتر است از وسایل با جنس پلاستیک استفاده شود که تمیز کردن آن نسبت به دیگر اجناس سادهتر است.
وی نکته مهم در پیشگیری از انتقال بیماریها را استفاده از وسایل شخصی میداند و میگوید: علاوه بر جدا بودن حوله و وسایل شستوشو برای هر فرد، صابون نیز لازم است جداگانه مصرف شود زیرا گاهی اوقات تخم انگل نیز از طریق صابون منتقل میشود. در شرایطی که امکان جداسازی صابون وجود ندارد توصیه میشود ابتدا صابون شسته و پس از آن بهکار گرفته شود.
مواد ضدعفونیکننده مانند پرکلرین، سفیدکنندهها و بتادین نیز در پاکیزگی حمام مؤثر هستند اما نکته مهم در استفاده از سفیدکنندهها و مواد ضدعفونی کننده غلیظ استفاده از ماسک است چرا که ممکن است آسیب جدی به بدن انسان وارد کند.
