مذاکرات وین؛ سینوس دیپلماسی به شکل مستقیم

دور جدید گفت وگوهای جمهوری اسلامی ایران و گروه ۱+۵ می تواند با پاسخ به سوالهای تهران بازخوانی شود. دارن انیس سخنگوی مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به تازگی از برگزاری دور جدید گفت و گوهای ایران با کشورهای عضو گروه ۱+۵ در تاریخ ۱۵ تا ۱۸ نوامبر ( ۲۴ تا ۲۷ ) آبان ماه در وین خبر داد. کاترین اشتون ۲۲مهر ماه خواستار برگزاری دور جدید گفت و گوها میان۱+۵ با ایران شده بود که این درخواست با موافقت کشورمان همراه شد. سعید جلیلی رییس شورای عالی امنیت ملی در پاسخ به درخواست مذاکره مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران حول بسته ای که برای موضوع گفت و گوها در اردیبهشت ماه ۸۷ پیشنهاد کرد ، حاضر به گفت وگوست. ● جمهوری اسلامی ایران و برنامه هسته ای ایران در سال ۱۹۵۸ (۱۳۳۵ خورشیدی) به عضویت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (I.A.E.A) درآمد و در سال ۱۹۶۸(۱۳۴۶ خورشیدی) پیمان منع تکثیر سلاح‌های هسته‌ای (N.P.T) را امضا کرد و در سال ۱۹۷۰ (۱۳۴۸ خورشیدی)، آن را در مجلس شورای ملی به تصویب رساند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی و سرنگونی رژیم شاه، جمهوری اسلامی ایران تصمیم گرفت همچنان به عضویت و پایبندی خود به پیمان منع تکثیر، موافقتنامه پادمان و اساسنامه آژانس ادامه دهد. در تاریخ ۹ فوریه سال ۲۰۰۳ میلادی (بهمن ماه ۱۳۸۱) رییس جمهور وقت ایران، از تهیه سوخت هسته‌ای توسط متخصصین ایرانی برای نیروگاه‌های هسته‌ای ایران خبر داد و در نهایت در آوریل سال ۲۰۰۶ (فروردین ۱۳۸۵) محمود احمدی‌نژاد رییس جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که دانشمندان کشور موفق به غنی‌سازی اورانیوم به میزان ۳/۵ درصد شده‌ اند. ● روندها و اهداف دیپلماسی هسته ای ایران دیپلماسی هسته ای جمهوری اسلامی ایران با تحولات فراوانی روبه رو بوده، به نحوی که از مرحله طرح در آژانس بین المللی انرژی اتمی در سال ۱۳۸۱ تا ارجاع به شورای امنیت سازمان ملل متحد در سال ۱۳۸۴ در یک نمودار سینوسی* حرکت کرده است. در بخش بالایی این نمودار، تلاش های جمهوری اسلامی ایران قرار دارد و در بخش پایینی، تلاش های دولت های غربی. در حالی که جمهوری اسلامی ایران از سال۱۳۸۱ تنها به دنبال اعتمادسازی در چارچوب قواعد و قوانین آژانش و پادمان بود، کشورهای غربی در قالب مذاکرات متعدد به دنبال اعتماد زدایی می دویدند. فرایندهای موجود نشان می دهد که دیپلماسی هسته ای ایران تلاش داشته تا با اجماع سازی بین المللی خارج از گروه وین، تکثر اجماعی را در میان بازیگران بین المللی ایجاد نماید. تکثر اجماعی بدین معناست که بازیگران دیگری همچون ترکیه، برزیل، کوبا و اندونزی و ... با روندسازی در موضوع هسته ای ایران به نوعی اجماع در هسته ها و لایه های مختلف نظام بین الملل را فراهم می کنند. چنین روندی به جمهوری اسلامی ایران اجازه خواهد تا حرکت سینوسی دیپلماسی هسته ای را مدیریت کرده و خطوط دیگری را نیز به آن بیافزاید. در قالب این وضعیت، رییس جمهور کشورمان نیز با تاکید دوباره بر مذاکره، چهار شرط اساسی را برای ادامه مذاکرات اعلام کردند که بر اساس این شروط، پایبندی گروه کشورهای مذاکره کننده به مقررات آژانس، اهداف اصلی گروه مذاکره کننده، تایید دارا بودن بمب اتمی توسط رژیم صهیونیستی و پیگیری مذاکرات بر اساس منطق حقوق مشروع جمهوری اسلامی ایران مورد سنجش قرار می گیرد. پاسخ به چنین سوالاتی می تواند مسیر مذاکرات را نشان دهد مسیری که نگاه جمهوری اسلامی در آن سیال است. ● دیپلماسی در خط مستقیم مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به نمایندگی از گروه ۱+۵ متشکل از پنج عضو دایم شورای امنیت و آلمان، از سال۱۳۸۱در چندین دور گفت وگو با مسوول مذاکرات هسته ای جمهوری اسلامی ایران شرکت کرده است. گروه ۱+۵ که رهبری مذاکرات بین المللی با ایران را بر عهده گرفته، خواستار آن بوده است که این کشور خواست جامعه جهانی در کنار گذاشتن بخشی از برنامه های هسته ای خود به خصوص غنی سازی اورانیوم را برآورده کند. گروه ۱+۵ تاکید داشته است که محور مذاکرات را باید بسته پیشنهادی این گروه تشکیل دهد که شامل برخی امتیازات فنی و اقتصادی برای ایران در برابر تصمیم جمهوری اسلامی به تغییر سیاست هسته ای این کشور است. در مقابل، مقامات جمهوری اسلامی با ارایه یک بسته پیشنهادی، حاوی نظرات آنان درباره راه حل مسائل مختلف جهانی و اعلام آمادگی خود برای مشارکت در حل آنها، گفته اند که مذاکرات می تواند در مورد وجوه مشترک پیشنهادهای متقابل دو طرف آغاز شود. اما در حالی که، جمهوری اسلامی ایران تلاش کرده است تا روندهای سیاسی را به سمت تکثر مذاکره ای با کشورهایی همچون؛ ترکیه و برزیل سوق دهد، گروه کشورهای دارای کرسی دایمی در شورای امنیت با ایجاد تحدید در مذاکرات در پی رونمایی از اهداف و منافع خود هستند. آنچه در نامه اخیر سعید جلیلی دبیر شورای امنیت ملی انعکاس داشته، نشان دهنده الگوهای رفتاری این کشورها در قبال جمهوری اسلامی ایران در چند سال گذشته بوده است. وی چندی پیش با ارسال نامه ای به کاترین اشتون مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا خواستار آن شد که گروه ۱+۵ به سه سوال ایران درباره هدف از گفتگو ها، التزام به دست برداشتن از تهدید و نیز سلاحهای هسته ای رژیم صهیونیستی پاسخگویی شود.بر این اساس آنچه می توان از نشانه های رفتاری این کشورها دریافت، نبود التزام به روندهای اعتماد ساز بوده است. شاخصه اصلی این نبود اعتماد سازی نیز در فشار بر خروج موضوع هسته ایران از آژانس بین المللی انرژی اتمی و صدور قطعنامه های سیاسی در شورای امنیت سازمان ملل است. در نهایت جمهوری اسلامی ایران در سال های اخیر تلاش کرده است در مسیر دیپلماسی مستقیم عمل کند . در قالب چنین روندی، دیپلماسی دفاع از حق مشروع بر اساس نشانه های منافع ملی خواهد بود. جمهوری اسلامی ایران در حالی که تلاش می کند بنیان های اعتماد سنجی را از طریق روندهای دیپلماتیک به اعتمادسازی تبدیل کند گروه کشورهای۱+۵ بر اساس نگاه تقابلی خود همواره تلاش می کنند تا موضوع هسته ای ایران را در وضعیت اعتمادسنجی حفظ کنند. در چنین قالبی حرکت از نقطه اعتمادسنجی به سمت اعتمادسازی در یک وضعیت سینوسی قرار خواهد گرفت. نمودار سینوسی یا وضعیت سینوسی به وضعیتی اشاره دارد که روند حرکتی آن از نقطه ای آغاز و در نقطه ای پایان می یابد. در این روند حرکتی معمولا با توجه به شرایط و وضعیت های رخ داده، شکل آن به حالت بالا و پایین نوسان پیدا می کند .