نام مشهد مقدس برای هر شهروند ایرانی یادآور گنبد نورانی حضرت رضا (ع) و صحن و سرای امام هشتم شیعیان است.
بیشک حرم مطهر علی بن موسیالرضا(ع) بهترین جاذبه و عامل کشش میلیونها زائر و ایرانگرد به سوی مشهد مقدس است. اما در این شهر زیباییهای دیگری نیز به چشم میخورد همچون امامزادگان، آرامگاه مشاهیر نامی ایرانزمین، بوستانها و تفرجگاهها که هر یک میتوانند اوقات پرباری را برای دوستداران طبیعت و آثار مذهبی و تاریخی رقم بزنند.
● اماکن متبرکه مشهد
▪ آرامگاه خواجه اباصلت: این بنا در جنوب شرق و در ۱۴ کیلومتری مشهد واقع است. بنای اصلی بقعه چهار ضلعی است و از هر سو به وسیله چهار در به بیرون مرتبط میشود.
تزیینات کاشی هفت رنگ، دو رواق مستطیلی شکل و آینه کاریهای این بنا زیبا و دیدنی است. این بنا مدفن خواجه اباصلت هروی خادم و محرم حضرت رضا(ع) است.
▪ گنبد خشتی: این بنا واقع در میدان طبرسی مشهد و در چهار سوی نوغان، مدفن امیرسلطان غیاث الدین محمد بن امر طاهرالموسی است که نسبت شریفش با ۱۷ واسطه به حضرت موسی بن جعفر (ع) میرسد.
گنبد این آرامگاه خشتی است و به همین سبب آن را گنبد خشتی مینامند. این بقعه از نظر معماری مشتمل بر دو بخش مهم پیوسته است که فضای زیر گنبد به صورت چهارشاه نشین و هشتی ورودی است.
بنا بر شواهد ساخت اولیه این بنا به دوره تیموری برمیگردد و در دوره صفوی و قاجاریه تکمیل و تزیین شده است.
▪ آرامگاه خواجه ربیع: این بنای متعلق به دوره صفویه در انتهای خیابان خواجه ربیع مشهد بین باغی بزرگ و با صفا واقع است.
ربیع بن خثیم صحابه پیامبر بزرگ اسلام (ص) بوده است که در آغاز خلافت حضرت علی (ع) والی قزوین بود. سال درگذشت او را ۶۱ تا ۶۳ قمری نوشته اند. این بقعه به درخواست شیخ بهایی عارف و شاعر نامدار ایرانی و به دستور شاه عباس صفوی ساخته شده است.
▪ امام زادگان سید یاسر و سید ناصر(ع): در امتداد دره بند گلستان و در پنج کیلومتری غرب شهر مشهد در ابتدای روستای گلستان بنایی تازه ساز با نمای امروزی و آراسته به کاشیهای معرق به چشم میخورد که آستان مبارکه امام زادگان سید یاسر و سید ناصر (ع) از فرزندان حضرت امام موسی کاظم (ع) است. عمده زائران این آستان مقدسه از مسلمانان کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس هستند.
● آرامگاه بی بی صنوبر و میر سبحان ولی
از جمله اماکن مذهبی و زیارتگاههای شهر مشهد باید به مقبره امامزادگان بی بی صنوبر(س) و میرسبحان ولی(ع) اشاره کرد.
این بنا در ۲۲ کیلومتری جاده مشهد به سد کارده واقع است و بر مبنای روایات، مدفونین آن از منسوبین حضرت امام موسی بن جعفر(ع) هستند.
▪ بنای امامزادگان هاشم و محتشم(ع): در ۵۵کیلومتری شهر مشهد و در روستای پیوه ژن، توقفگاهی است که از نظر گردشگری مذهبی اهمیت بسیاری دارد.
این مکان منسوب به مدفن امامزادگانهاشم و محتشم(ع) از نوادگان امام موسی بن جعفر(ع) است.
▪ آرامگاه سید محمد(ع): این آرامگاه در فاصله ۴۵ کیلومتری جاده مشهد به تربت حیدریه و بر روی یک بلندی ساخته شده است.
بنا بر اقوال امام زاده سید محمد علوی(ع) از نوادگان حضرت امام موسی بن جعفر(ع) است.
▪ امام زاده یحیی(ع): این بقعه متبرکه در جاده مشهد - سرخس به فاصله ۵۵ کیلومتری از شهر مشهد و یک کیلومتری از روستای میامی قرار دارد.
وی از فرزندان و نوادگان امام زین العابدین (ع) است که در سال ۱۲۵ قمری به شهادت رسید. این آستان متبرکه همه روزه پذیرای گردشگران مذهبی است.
▪ بقعه سید عبدالعزیز(ع): بقعه امامزاده سید عبدالعزیز(ع) در فاصله ۳۴ کیلومتری جنوب غرب مشهد و در بخش احمدآباد، روستای ده سرخ قرار دارد. این بقعه بنا بر روایات مدفن امامزاده عبدالعزیز(ع) برادرزاده امام رضا(ع) است و احتمالا بقعه کنونی در دوره قاجاریه ساخته شده است.
▪ تخت امام: تخت امام، زمینی به وسعت ۶۰۰ متر مربع است که در ۲۴ کیلومتری جنوب غرب مشهد در ده سرخ و در فاصله چند متری از چشمه امام قرار دارد. اهالی ده سرخ معتقدند تخت امام همان مکان مقدسی است که حضرت رضا(ع) با یاران خود در آنجا نماز به پا داشتند و از کرامت ایشان قطعه زمینی که بر روی آن ایستاده بودند حرکت کرده و کمی از زمینهای اطراف متمایز شده است.
▪ آرامگاه خواجه مراد: این بنا در ۱۲ کیلومتری جنوب شرق مشهد، در دامنه کوه و در کنار چشمه آبی قرار دارد. بنا شامل تعدادی اتاق، گنبد و دو مناره است.
در داخل اتاق اصلی آینه کاریهای زیبایی دیده میشود.
● بوستانها و تفرجگاهها
▪ پارک ملت - این پارک در غرب مشهد و در ابتدای بلوار وکیل آباد واقع است پارک ملت با وسعت تقریبی ۷۲ هکتار بزرگترین و مهمترین بوستان در محدوده شهرستان مشهد به شمار میآید.
پارک ملت دارای امکانات بهداشتی، مسجد، شهر بازی، میادین ورزشی، مجتمع فرهنگی - هنری امام رضا(ع)، کتابخانه و استخر شنا است.
▪ پارک پردیس قائم - این پارک در شمال مشهد واقع است و از جنوب به بولوار ۱۰۰متری قائم محدود میشود.
مساحت آن ۱۶۳ هزار و ۹۲۶متر مربع است و علاوه بر گونههای گیاهی بسیار، دارای ساختمان موزه ایرانی، مکان بازیهای کامپیوتری، آلاچیق، بوفه و آب نمای موزیکال است.
▪ پارک میرزا کوچک خان - این پارک که در حاشیه خیابان دانش شرقی واقع است، ۳۲ هزار و۳۲۵ متر مربع مساحت دارد. این مکان از امکاناتی مانند شهربازی، کتابخانه عمومی و میادین ورزش برخوردار است.
▪ پارک امت - این پارک که در انتهای ۳۰ متری طلاب واقع است ۳۰ هزار و ۳۰۰متر مربع وسعت دارد. در پارک امت گونههای گیاهی زیادی به چشم میخورد. این پارک همچنین دارای شهربازی کوچکی است.
▪ باغ ملی - این بوستان کوچک در یکی از خیابانهای قدیمی مشهد موسوم به ارگ قرار دارد.
این بوستان سال ۴۵ توسط حسین ملک به شهرداری مشهد واگذار شد. در این باغ علاوه بر گلکاری و گیاهان متنوع، مجموعهای برای بازی کودکان نیز وجود دارد.
▪ کوهسنگی -کوهسنگی مشهورترین و زیباترین گردشگاه مشهد است که در انتهای خیابان شریعتی مشهد قراردارد.
آب قناتهای گناباد به حوض بزرگ کوهسنگی میرسد و گلکاریها و درختکاریهای کوهسنگی، بر زیبایی آن افزوده است. همچنین قرار است در آینده موزه خراسان بزرگ در این مکان ساخته شود. بازار هنر از دیگر جلوههای این مجموعه است.
▪ وکیل آباد - یکی دیگر از تفرجگاههای قدیمی شهر مشهد منطقهای به نام وکیل آباد است که در گذشته از املاک حاج حسین ملک بوده است. از مهمترین ویژگیهای این مکان وجود درختان سربه فلک کشیده چنار و کاج است امروزه با ایجاد معابر و محوطه سازی داخل مجموعه، پیاده روی و نظاره چشم اندازها، استفاده از فضای مطبوع آن به آسانی صورت میگیرد.
▪ باغ وحش وکیل آباد - در جنوب غرب مشهد و همجوار با پارک جنگلی وکیل آباد، باغ وحش وکیلآباد و یا به عبارتی تنها باغ وحش مشهد و خراسان رضوی قراردارد. این باغ وحش دارای حیوانات گوشتخوار و علف خوار، آبزی، خزنده و پرندگان است.
▪ طرقبه: طرقبه از جمله گردشگاههای بزرگ و طبیعی مشهد است که از غرب به کوههای بینالود و از شمال به کوه تخت رستم محدود میشود.
وجود چشمه سارها و درختان فراوان آن را از نقاط بسیار خوش آب و هوا و تفریحی مشهد ساخته است. این منطقه ییلاقی در تابستان آب و هوای خنک و مطبوعی دارد.
▪ شاندیز - این مکان یکی از نواحی ییلاقی مشهد است که در بخش طرقبه و در فاصله ۳۰ کیلومتری غرب مشهد قرار دارد.
وجود چشمه سارها و باغهای فراوان، فضای سرسبز و رودخانه، چشم انداز بی بدیلی به منطقه بخشیده است.
این ناحیه یکی از نواحی عمده تولیدات صنایع دستی و بومی مانند پوشاک چرمی و پوستی، اشیای چوبی و انــــواع بافتههای گیاهی است. شاندیز همچنین دارای رستورانها، سفره خانهها و اقامتگاههای تفریحی متعددی است.
▪ جاغرق - روستای ییلاقی جاغرق در ۲۱ کیلومتری شمال غرب مشهد و در فاصله ۷ کیلومتری جنوب غرب طرقبه واقع است.
جاغرق آب و هوای معتدل کوهستانی، باغهای میوه و درههای سرسبز و پر آبی دارد. این ناحیه از اقامتگاههای موقت و رستورانهایی برای استراحت و تفریح گردشگران برخوردار است.
▪ نغندر - روستای نغندر از توابع بخش طرقبه و در فاصله ۱۰ کیلومتری آن واقع است. این روستای سرسبز و آباد با چشم اندازهای طبیعی شگرف در دامنههای شمالی کوههای بینالود قرار دارد.
● روستای کنگ (ماسوله دوم)
روستای کنگ در دامنه کوههای بینالود و در قسمت جنوبی این رشته کوه به فاصله ۲۲ کیلومتری شمال غرب طرقبه واقع است. کنگ با داشتن چشم اندازهای کوهستانی، چشمه سارها و درختان گوناگون بر دامنه کوهپایههای زیبا، همواره مورد علاقه کوهنوردان بوده است.
معماری روستای کنگ شباهت بسیاری به معماری ماسوله دارد و تقریبا بام هر خانه به عنوان حیاط منزل بالاتر به شمار میآید.
▪ بند گلستان ـ از جمله آثار تاریخی مشهد، سدی قدیمی معروف به بند گلستان است که در ۱۲ کیلومتری غرب مشهد و چهار کیلومتری طرقبه واقع است.
این بند از آثار دوران تیموری است. از امکانات موجود در بند گلستان میتوان به رستوران، قهوه خانه و مجموعه قایقرانی اشاره کرد.
▪ بند طرق - این سد در ۱۴ کیلومتری جنوب شرق مشهد بر روی رودخانه طرق و در نزدیکی بند قدیمی قرار دارد. بنای اولیه این بند متعلق به دوره تیموری است.
▪ عنبران - روستای عنبران در ۲۶ کیلومتری مشهد و به فاصله یک کیلومتری طرقبه واقع است.
چشماندازهای زیبا و سرسبز با علفهای خودروی خوشبو باعث شده این روستای ییلاقی را عنبران بنامند. این روستا دارای واحدهای پذیرایی و رستورانهای متعدد و اقامتگاههای مناسب برای گردشگران است.
▪ زشک: این روستا در امتداد جنوب شرق رشته کوه بینالود و در سرچشمه دره شاندیز و در ۴۸ کیلومتری مشهد قرار دارد. زشک با توجه به مناطق دیدنی و طبیعی یکی از با صفاترین مناطق ییلاقی اطراف مشهد است.
▪ دره آل - این دره در نزدیکی روستای آل، در ۴۵ کیلومتری شمال شرق مشهد و در مسیر جاده کلات واقع است.
دره آل، درهای عریض با جریان آبی است که از کوههای هزار مسجد سرچشمه میگیرد. دره انجیر یکی از جاذبههای دره آل است که پوشیده از درختان انجیر وحشی است.
▪ غار مغان: این غار در ۷۵ کیلومتری مشهد و در جنوب روستای مغان قرار دارد.
فسیلهایی که در این غار پیدا شده، مربوط به دوران دوم زمین شناسی است. غار مغان دارای دو دهانه در جنوب و در شرق است و ارتفاع آن از سطح دریا ۲۹۱۰ متر است.
هرچه به درون غار میرویم، ارتفاع دهانه غار بیشتر و شیب آن نیز فزونی مییابد. درون غار تونلهایی است که به هم راه دارند و در قسمتی از آن آب دیده میشود.
▪ چشمه گراب ـ این چشمه که در ۴۹ کیلومتری جاده مشهد - نیشابور واقع است، خواص درمانی فراوانی دارد.
▪ رودخانه و سد کارده ـ این رودخانه و سد در فاصله ۲۰ کیلومتری جاده مشهد به کلات قرار دارد و اطراف آن چشماندازهای بدیعی به چشم میخورد. سد کارده توانایی ذخیره ۴۴ میلیون متر مکعب آب را دارد.
▪ غار کارده - این غار در فاصله ۵۰ کیلومتری شمال مشهد و در سه کیلومتری روستای کارده قرار دارد. عرض آن تقریبا یک تا سه متر و طولش به بیش از ۱۰۰ متر میرسد. کوهنوردان در درون آن اسکلتهایی قدیمی یافتهاند.
▪ بند فریمان - این بند در ۱۰ کیلومتری جنوب فریمان قرار دارد. قدمت بنای اولیه آن به دوره تیموری باز میگردد. لیکن در زمان پهلوی بازسازی و بخشهایی به آن الحاق شد. منطقه اطراف آن از آب و هوای دلپذیری برخوردار است.
▪ چشمه سبز - این منطقه در ۶۰ کیلومتری غرب مشهد و در دامنه کوههای بینالود قرار دارد. چشمه سبز با هوای سرد و پاکیزه در تابستان یکی از مناطق ییلاقی به شمار میرود.
▪ چشمه گیلاس ـ نام قدیمی این مکان گلسب بوده است و در فاصله ۵۰ کیلومتری شمال غرب مشهد و ۲۱ کیلومتری غرب آرامگاه فردوسی قرار دارد. در دوره تیموری به همت امیر علیشیرنوایی، آب این چشمه به سوی شهر مشهد هدایت شده که از صحن عتیق میگذشت.
▪ چشمه آبگرم - این چشمه در ۵۲ کیلومتری شهر فریمان و برفراز تپهای قرار دارد. چشمه آبگرم شاهان گرماب در بهبود بیماریهای پوستی بسیار موثر است.
● آثار تاریخی
▪ عمارت خورشید - عمارت خورشید که از آن به عنوان مقبره نادر نام برده میشود، در ۱۴۵ کیلومتری مشهد قرار دارد و اقتباسی از گور تیمور در سمرقند است. این بنا، مقبرهای مربوط به دوران ایلخانی است که در زمان افشاریه بنای کنونی بر شالوده آن ساخته شد. این عمارت دارای زیرزمینی متشکل از هشت فضای پیوسته، یک سردابه و فضایی آرامگاهی بر روی سکویی هشت ضلعی است.
▪ مجموعه کلات نادری ـ کلات نادری که در فاصله ۱۴۵ کیلومتری شمال مشهد قرار دارد، توسط دو رشته کوه مرتفع محصور شده است. آثار این منطقه به دوره نادرشاه افشار تعلق دارد و عبارتند از برجهای دیده بانی اطراف کلات، کتیبه نادری، که به زبان ترکی و به خط نستعلیق در بدنه کوه تراشیده شد، عمارت خورشید، تخت دختر و چند دروازه ورودی که به دستور نادرشاه در این منطقه ساخته شده است.
▪ رباط شرف ـ رباط شرف کاروانسرایی بین مشهد و سرخس است و در شش کیلومتری جنوب شورلق قرار دارد.
این بنا که متعلق به دوره سلجوقی است، از بیرون مانند قلعهای محکم و از درون مثل یک کاخ است و بنا دارای دو صحن و چهار ایوان به شکل چلیپا است آجر چینی و کتیبههایی که در این قلعه به چشم میخورند، جلوهای ویژه به آن بخشیدهاند.
