برخی اتفاقاتی که هر ساله در صدا و سیمای کشورمان در مناسبتهای خاص میافتد از فرط تکرار به سنتهای غیرقابل تغییر تبدیل میشوند که گاهی در مسیر خوب و گاهی در یک مسیر نهچندان مناسب به راه خود ادامه میدهند. مثل برنامههای متنوع و مختلف تلویزیونی برای بزرگسالان، نوجوانان و کودکان گرفته تا مسابقهها، مجموعههای تلویزیونی و البته فیلمهای داستانی که هرساله مانند کوهی بر سر تلویزیون نوروزی ما خراب میشوند و جمع کردنشان از عهده هیچ تماشاگری برنمیآید.
● این همه فیلم و سریال برای چند روز
فکر نکنید ما از خودمان یا هرکس دیگری انتظار داریم تمامی فیلمهایی که صدا و سیما برای عید نوروز تدارک دیده را ببیند، اما باور کنید که از هر لحاظ که به کمیت ۹۰ فیلم برای تعطیلات نوروزی نگاه میکنیم، زیاد به نظر میرسد. تجربه نشان داده که فیلمبازترین آدمهای دنیا هم اگر در اوج بیکاری قرار داشته باشند نمیتوانند بیشتر از روزی دو فیلم تماشا بکنند، چه برسد به ایام تعطیلات نوروز که دید و بازدید عید برای کسی وقت نمیگذارد، حالا حساب این را هم بکنید که شاید کسی قصد داشته باشید یکی یا دو تا از سریالهای نوروزی را هم مشاهده کند که در این صورت باید فکری هم برای تلاقی سریالهای نوروزی و فیلم مورد علاقهاش را هم کرده باشد. اما اگر از انصاف نگذریم، روابط عمومی سازمان صدا و سیما بهزیبایی هرچه تمامتر پیش از تعطیلات اعلام کرد که بیش از نود فیلم برای نوروز ۹۱ را در گونه (ژانر)های مختلف درنظر گرفته است، گونههایی اعم از حادثهای (حادثهای ماجراجویی، حادثهای تاریخی، حادثهای علمی تخیلی، حادثهای کمدی و حادثهای رمانتیک)، کمدی (کمدی درام، کمدی خانوادگی، کمدی جنایی) و درام (درام رمانتیک، درام جنایی، درام رمز آمیز، درام فانتزی و درام خانوادگی)؛ از همین رو به تمام دوستانی که قصد داشتند یک دوره «ژانرشناسی» سینما را بگذرانند اعلام میکنیم که بدجوری ضرر کردهاند که اگر تمام ایام نوروز را پای تلویزیون نگذراندهاند.
● سهم سینمای ایران از تلویزیون ایران
پیش از ایام نوروز به هر رسانهای که سر میزدیم از پخش پرفروشترین فیلمهای سینمای ایران از سیمای نوروزی خبر میداد و این برای یک علاقمند به سینما خبر خوبی بود، اما وقتی که فهرست رسمی فیلمهای نوروزی منتشر شد، احساس سرخوردگی فراوانی به آن فرد علاقهمند دست میداد. همانطور که پیش از آغاز تعطیلات اعلام شده بود، قرار بود که نزدیک به چهل درصد از فیلمهای نوروزی به فیلمهای ایرانی و بقیه به فیلمهایی از سینمای جهان اختصاص داده بشود، البته این اتفاق افتاد ولی نه بهصورتی که برای آن فرد علاقمند به سینمای ایران انتظار میرفت؛ در واقع چیزی که در عمل شاهد بودیم این بود که صدا و سیمای کشورمان بیشتر آثار نمایشداده شده در ایام نوروز را از میان محصولات خارجی و فیلمهای تلویزیونی(تلهفیلم) محصول سیمافیلم انتخاب کرده بود. میتوان گفت که این انتخاب گویای این مطلب است که میزان ارتباط متقابل میان تلویزیون و سینمای کشور، سالبهسال کمتر میشود؛ هرچند که این ارتباط بهصورت فنی و سیستمی هم بسیار پایین است و همانطور که همه ما میدانیم سیر تولید برنامههای تلویزیونی و فیلمهای سینمایی از دو مسیر کاملا متفاوت عبور میکنند.
● تلهفیلم بهجای فیلم
بهطوری که دیده شد، از میان نزدیک به نود فیلمی که در ایام نوروز از صدا و سیمای کشورمان نمایش داده شدن تنها دوازده فیلم از تولیدات سینمایی کشور حضور داشتند که در مقایسه با آثار تولیدشده در سالهای اخیر در سینمای کشور، بههیچ وجه نسبت قابلتوجهی به شمار نمیرود و نمیتوان ادعا کرد که نمایش فیلمهای «ورود آقایان ممنوع»، «به رنگ ارغوان»، «ملک سلیمان» و... سهم عادلانهای از سینمای ایران در صدا و سیما است. با این حال با مرور اخبار منتشر شده در ماهی که گذشت چشممان به شایعهای روشن شد که اگر اتفاق میافتاد میتوانست نقطه قوتی باشد بر عملکرد صدا و سیما در انتخاب فیلمهای نوروزی و آن هم احتمال پخش فیلم اسکاری سینمای ایران «جدایی نادر از سیمین» از تلویزیون بود، اما روزها از پس یکدیگر گذشتند و خبری از این فیلم تحسین شده نشد. نکته عجیب و منحصر به فرد هم این بود که سیما به شعور مخاطب خود توهین کرد و در اقدامی عجیب فیلم های تلویزیونی یا همان تله فیلمها را به عنوان فیلم سینمایی پخش میکرد؛ در حالی که هر کسی میداند که فیلم سینمایی به اثری اطلاق میشود که سوای شکل فنی تولید، در سینما اکران یا برای اکران در سینما تولید شده باشد. نکته عحیب این جاست که چه اشکالی داشت سیما این فیلمهای تلویزیونی که عمدتا آثار بسیار ضعیفی هم بودند با عنوان فیلم داستانی، فیلم تلویزیونی و... هر چیز دیگری جز فیلم سینمایی پخش میکرد؟ نکته دیگر این جاست که یک حساب سر انگشتی ثابت میکند هزینه خرید امتیاز یک فیلم از تهیه کننده داخلی یا خارجی، به همراه دوبله یک اثر خارجی یا ایجاد تغییرات جزئی در یک اثر داخلی به مراتب کمتر از هزینه تولید این چنین آثاری است، به این شکل هم به سینمای ملی کمک شده، هم بیننده در ایام نوروز یک اثر با رعایت حداقل استانداردها را میبیند. ای کاش فیلم تلویزیونی «المشنگه» با بازی حسن شکوهی و لادن مستوفی مجددا از سیما پخش شود تا کسانی که فیلم را ندیدند؛ به عمق فاجعه در این باره پی ببرند.
● سهم سینمای جهان از نوروز
همیشه از خودمان میپرسیم که بخش تامین برنامههای سازمان صدا و سیما با چه سنگ محکی اقدام به انتخاب فیلمهای سینمایی خارجی برای نمایش در ایام خاص میکند که این همه ناهمگونی در میان این آثار دیده میشود؟ البته در میان این همه تناقض، تنها نکتهای که همیشه باقی مانده این است که بهظاهر برای سازمان صدا و سیما تفاوتی ندارد که آثار خارجی در چه مقطع و چه مناسبتی برای پخش انتخاب میشوند، مهم این است که تعدادی فیلم خارجی دهان پر کن انتخاب و نمایش داده بشوند. این آثار میتواند از یک فیلم علمیتخیلی متوسط مانند «گاوچرانها علیه بیگانگان» باشند تا یک فیلم مضحک هندی مانند «سنگام»، فیلمی که صحنههای سراسر اغراق و غیرقابل باور آن بهعنوان خوراک رسانههای اینترنتی بهشمار میرود، حتما شما هم آن سکانس مشهور بیرون کشیدن فردی از خودرو در حال پرواز بر آسمان را دیدهاید؟ اگر نفس پخش فیلم خارجی و پر کردن آنتن با روزی چند فیلم برای سیما موضوعیت نداشت آیا امکان داشت در ایام عید فیلمی که در آن صحنه های مشمئز کننده کشت و کشتار فضایی همراه با دل روده اضافی بارها نمایش داده میشود پخش شود؟ جالب اینجاست که این روزها شاهد پخش فیلمهایی از سیما بودیم که در کشور خودشان برای تمامی گروههای سنی قابل پخش نیست. خلاصه عملکرد سیما در رابطه با پخش فیلمهای به اصطلاح سینمایی در نوروز به واسطه نگاه کمی این رسانه به این مقوله سوال های بی شماری در ذهن ایجاد کرد اما در پایان نمیتوان از حرکت خوب سیما در پخش فیلم سینمایی برای کودکان از شبکه ۲ گذشت. ای کاش سیما همان طور که در نگاه کمی خود برای پخش سریالهای مناسبتی در ماه مبارک رمضان تعدیل ایجاد کرد تا زمینه استفاده معنوی مردم از فیوضات این ماه بیشتر فراهم شود، نوع نگاه خود به پخش فیلم سینمایی و مجموعه تلویزیونی در ایام نوروز را هم کیفیتر کند تا دید و بازدید و دیگر سنتهای پسندیده این روزها در سایه برنامههای رسانه ملی کمرنگ نشود.
