رفتار من با پدر و مادر بد، چگونه باید باشد و چگونه باید با اعمال بد و بداخلاقی آنها برخورد کنم؟ من باید چه کار کنم تا یک رابطه دوستانه و صمیمی با پدر و مادرم داشته باشم؟
برای داشتن رابطة دوستانه با پدر و مادر، توجه به نکات زیر، ضروری است:
۱) داشتن رابطه صمیمی بین اعضای خانواده، نیازمند زمینههای قبلی است که یکی از آنها، وجود رابطه عاطفی بین پدر و مادر است. اگر رابطه بین پدر و مادر، رابطهای صمیمانه، عاطفی و مثبت باشد، به تدریج به یک یک اعضا و به رابطه بچهها با آنها نیز سرایت میکند؛ اما اگر آن رابطه مخدوش باشد و صمیمیت وجود نداشته باشد، فرزند به سختی میتواند آن ویژگی را در خانواده ایجاد کند. بنابراین، نقش اول را در این زمینه، پدر و مادر ایفا میکنند.
۲) برای ایجاد یا گسترش صمیمیت بین خود و دیگر اعضای خانواده، از فردی شروع کنید که فکر میکنید بهتر میتوانید با او چنین رابطه صمیمانهای داشته باشید؛ مثلاً نسبت به مادرتان یا یکی از برادرانتان که از نظر روحی و اخلاقی با وی تشابه و نزدیکی بیشتری دارید، آغاز کنید و به تدریج، این نوع رفتار را به دیگران نیز سرایت دهید.
۳) انتظار نداشته باشید که این رابطه صمیمانه، بلافاصله و به سرعت بین شما و دیگر اعضای خانواده، شکل بگیرد؛ بلکه این امر، نیازمند زمان است و به تدریج به هدف خود خواهید رسید.
۴) انتظار نداشته باشید همان نوع رابطهای که بین شما و یکی از دوستان صمیمیتان در خارج از خانه وجود دارد، بین شما و پدر و مادرتان نیز برقرار شود؛ زیرا علاوه بر جایگاه ویژه پدر و مادر و رابطة فرزند با آنها، فاصله سنی بین شما و آنها نیز به طور معمول، یک مانع طبیعی است و اجازة داشتن همان رابطة صمیمانه بین دوستان را به شما نمیدهد.
۵) ویژگی دلسوزی پدر و مادر، ویژگی ارزشمندی است و هرچند که ممکن است آنان از سطح سواد پایینی برخوردار باشند، ولی دلسوزی و عطوفت آنها نسبت به فرزندان، از جمله نسبت به شما، بسیار ارزشمند است و باید آن را قدر بشناسید و از همین ویژگی آنها کمک گرفته، با برجسته کردن آن، گفتوگو و ارتباط بین خودتان را گسترش دهید.
۶) با احترام گذاشتن، نشان دادن تواضع و درشتی نکردن نسبت به آنها، نظر پدر و مادر و دیگر اعضای خانوادهتان را به خود جلب کرده، زمینة رابطه صمیمانه را فراهم کنید.
۷) نیکی کردن به پدر و مادر و دیگر اعضا، زمینة دیگری برای جلب نظر آنها به سوی خود است. انسان، بنده احسان است. پس بدون چشمداشت از پدر، مادر و دیگر اعضای خانواده، به کمک آنها بشتابید.
۸) عواطف خود را بدون تعارف و صریح، به همه آنهایی که دوستشان دارید، ابراز کنید؛ زیرا ابراز محبت، یکی از اهرمهای مهم در ایجاد رابطه صمیمانه است.
رعایت حقوق و وظایف متقابل فرزندان و پدر و مادر، موجب ایجاد ارتباط صمیمی و دوستانه در خانواده خواهد شد که در ادامه، به برخی از این حقوق و وظایف، اشاره خواهیم کرد.
● حقوق متقابل فرزندان و پدر و مادر
اسلام، همان گونه که در جنبههای عاطفی، حساب جداگانهای برای پدر و مادر در نظر گرفته است، از نظر حقوقی نیز حساب ویژهای برای آنان باز کرده است. در روایات آمده است که اگر پدر و مادری از فرزندانشان راضی باشند، موجب خیر و برکت و سعادت فرزند میشود و اگر آنان در حق فرزندان خود دعا کنند، خداوند به این دعا، توجه خاصی مینماید. همچنین اگر پدر و مادر، از فرزندان خود ناراضی باشند و آنها را نفرین کنند، ممکن است خداوند بر چنین فرزندانی - که موجب ناراحتی پدر و مادر میشوند - قهر و غضب نماید؛ حتی از نظر حقوقی، در بخش قصاص و دیات آمده است که اگر پدری، فرزند خود را به قتل برساند، قصاص نمیشود؛ مگر در یک شرایط استثنایی و با تشخیص حاکم شرع. همچنین از نظر شرعی، پدر و مادر میتوانند به اندازه نیازشان، از اموال فرزند خود بردارند و نیز در روایات آمده است که «نیکی کردن به پدر و مادر، بزرگترین فریضه است» و یا «بهشت، زیر پای مادران است».
این همه آیه و روایت که در این زمینه وارد شده، نشان از اهمیتی است که خداوند برای پدر و مادر قائل شده است و اینها بدون حکمت نیست و در مقابل زحماتی که پدر و مادر برای فرزندان متحمل میشوند، ناچیز است؛ بنابراین، خداوند نیز در مقابل زحمات آنها، حقوق ویژهای را برای آنها قائل شده است. از این رو، باید در هر شرایطی، احترام آنها را نگه داشت؛ هر چند آنان در بعضی اوقات، در رفتار با فرزندان خود، دچار اشتباه شوند.
بنابراین، ما در همه حال، وظیفه داریم به پدر و مادر خود احترام بگذاریم؛ حتی اگر آنها به ما بیاحترامی کنند. فقط اگر آنها بخواهند ما را به کار حرامی وادار کنند یا از انجام تکلیف واجبی باز بدارند، اطاعت از آنها جایز نیست؛ زیرا اطاعت از خداوند، بر اطاعت هر کس دیگر، حتی پدر و مادر نیز مقدم است.
در ادامه، به بعضی از آداب و وظایف فرزندان نسبت به پدر و مادر (برگرفته از آیات ۲۳ و ۲۴ سوره اسراء)، اشاره میکنیم:
۱) اطاعت و فرمانبرداری از پدر و مادر.
۲) نیکی و احسان و خدمت به پدر و مادر.
۳) نگفتن سخن رنجشآور (حتی اف) به پدر و مادر.
۴) داد و فریاد نکردن بر سر پدر و مادر و صحبت کردن با سخن نیکو با آنها.
۵) گستردن بال تواضع و فروتنی در برابر پدر و مادر.
۶) برآوردن نیازهای پدر و مادر، در حد امکان.
۷) نگه داشتن احترام پدر و مادر که در زیر به مواردی از آن اشاره میشود:
الف) دراز نکردن پاها در برابر پدر و مادر.
ب) دادن هدیه به آنان در مناسبتهای مختلف.
ج) پرهیز کردن از شوخیهای نابجا و زدن حرفهای زشت پیش پدر و مادر.
د) دعا کردن در حق آنها و برای سلامتی آنها.
ه ) کمک کردن به آنها در کارهای خانه.
امید است با عمل کردن به این وظایف و دستورات که برگرفته از کلام خداوند هستند، احترام متقابلی بین اعضای خانواده برقرار شود. آن چه در این زمینه اصل است، نیکی به پدر و مادر و دوری از اذیت و آزار آنان است و البته، این به معنای تسلیم شدن در برابر سلیقههای آنان نیست؛ ولی بایستی با تیزهوشی و درایت، شخصیت و مقام آنها را حفظ نمود و احترامشان را نگه داشت و با این حال، باید به گونهای رفتار کرد که آنان، استقلال شما را به رسمیت بشناسند و در صدد تحمیل سلیقههای خود بر شما نباشند.
لازم به ذکر است که شما میتوانید با ایجاد فضای عاطفی و نزدیکتر با پدر و مادر خود، نگرش آنها را نسبت به خود تغییر داده، اصلاح نمایید؛ زیرا چه بسا هنوز آنها به شما، همچون دوران کودکیتان مینگرند و در نتیجه، رفتارشان نیز متناسب با همان سن و سال است. بنابراین، اگر بتوانید رشادت و بلوغ فکری، عقلی و رفتاری خود را در صحنه عمل و در واکنشهای خود به آنها نشان دهید، خود به خود آنها نیز طرز رفتارشان را تغییر خواهند داد. لازم به ذکر است که آن چه شما آن را دخالت در امور شخصیتان تلقی میکنید و مانع استقلالخواهی میدانید، از نگاه پدر و مادرتان، دلسوزی و علاقه شدید به شماست و مطمئن باشید که دلسوزترین افراد، پدر و مادرند؛ هر چند برخی رفتارهایشان را نپسندیم و یا واقعاً هم صحیح نباشند.
در این جا، توصیه میکنیم که برای ایجاد رابطه عاطفی نزدیکتر و همسو کردن آنها با خود، به نکات زیر نیز توجه فرمایید:
۱) بیش از گذشته به آنها احترام بگذارید؛ به گونهای که تغییر رفتارتان را کاملاً احساس کنند.
۲) هرگز زبان به شکوه و گلایه از آنها نگشایید؛ بلکه از آنها تعریف و تمجید کنید و از زحماتشان تشکر و قدردانی نمایید.
۳) اگر در مواردی حق با شماست، در برابر سخنان و گفتههای آنها سکوت کرده، به آنها احترام بگذارید.
۴) در حضور دیگران، از ویژگیهای مثبت آنها تعریف کرده، سپاسگزار آنها باشید.
۵) در هر جا و در هر موقعیتی که نیازمند کمک شما هستند، به سرعت و با کمال احترام، به ویژه در حضور دیگران، به کمک آنها بشتابید.
۶) از فرد واسطهای که مورد احترام و اعتماد پدر و مادرتان است (مانند پدربزرگ، مادربزرگ و یا یکی از بستگان)، برای ایجاد یا افزایش رابطه عاطفی مثبت بین شما و پدر و مادرتان کمک بگیرید؛ اما لازم است که آنان از این خواسته شما از فرد واسطه، اطلاع پیدا نکنند.
