این روزها که هوای تهران و شهرهای مرکزی ایران دچار ایست شده و نفس آدم بالا نمیآید، این روزها که هرچه منتظر صبح میمانی تا بلکه بیاید و رنگ آسمانش آبی باشد، تیرت به سنگ میخورد، این روزها که افق را که نگاه میکنی از کوه و در و دشت تنها غبار است و غبار، میخواهم دست خیالتان را بگیرم و به رویای میانکاله دعوتتان کنم.
خدا را صد هزار مرتبه شکر! این غبار محترم که گویا از ترس قیمتهای بدون یارانه برخاسته و بر سر و صورتمان نشسته، دست دولت را بیش از گذشته باز گذاشته تا بینالتعطیلیمان بشود سهشنبهها. پس میتوانید با خیال راحت
بقچهتان را جمع کنید و سرازیر شوید به سمت شمال. البته توجه داشته باشید که مسیر سربالایی است. ضمناً لباس گرم هم فراموش نشود.
استان مازندران را هدف خیالی این سطور میگذاریم و به ساری که رسیدیم دل به دل جاده گرگان میدهیم تا به بهشهر برسیم. مانند اسمش شهر قشنگی است. در مورد شهرسازیاش نمیگویم! طبیعتش را گوشزد میکنم. جدا از آنکه میتوانید چرخی در بهشهر بزنید و آثار تاریخی آن را ببینید، میتوانید به منطقه عباسآباد هم بروید و از ارمغان کوه و جنگل و رود خاطرهای دلانگیز که طعم تاریخ هم دارد سوغات سفرتان کنید.
میخواهید به میانکاله بروید؛ همان جایی که غرش ببر مازندران در آن خاموش شد، همان جایی که بناست این ببرهای وارداتی سیبری را در آن رها کنند تا قصههای مادربزرگهای مازنی دوباره سلطان جنگلی را که ببر باشد ستایش کند. میخواهید به میانکاله بروید که مقصد مرغان مهاجر از شرق و غرب و شمال جهان است؛ آنجایی که حیات وحش معنی اصلیاش را از دست نداده، چه آنکه هنوز انارهای وحشی پوشش غالب تپهماهورهای سرسبز اطراف آب است.
میخواهید به میانکاله بروید؛ به تالاب میانکاله، اولین تالاب بینالمللی ثبتشده در فهرست تالابهای کنوانسیون رامسر. جهت اطلاع عرض میکنم کنوانسیون تالابهای مهم بینالمللی یا کنوانسیون رامسر در سال ۱۹۷۱ در شهر رامسر در استان مازندران برگزار شد و هدف اصلی آن مشارکت و همکاری کلیه کشورهای عضو در جهت حفاظت از زیستگاههای تالابی است چراکه نقش و اهمیت تالابها در حفظ و حمایت از بخش قابل توجهی از تنوع زیستی هر کشور و نهایتاً تنوع زیستی جهان، دولتها را بر آن داشت تا ضمن شناسایی و معرفی مهمترین تالابهای خود حفاظت به همراه بهرهبرداری معقول و خردمندانه با استفاده از مشارکت جوامع محلی، انجمنهای مردمنهاد و سایر ذینفعان را در سرلوحه مدیریت خود از این تالابها قرار دهند و الیآخر.
آن روز بارانی که من و خانوادهام هوس میانکاله کردیم و رفتیم تا این تالاب دیدنی را ببینیم این شانس خوب را داشتیم که عدهای یار موافق از دوستان قدیمی بیابیم که اهالی بهشهر و زاغمرز بودند! حالا هم شما غمتان نباشد! من دست خیالتان را سفت چسبیدهام و هرجا که یاران به ما نشان دادند و هرچه را گفتند، مو به مو برایتان نقل میکنم و نمیگذارم کنار دریای مازندران تنها بمانید.
انتهای جاده زاغمرز، اگر به سمت غرب نگاه کنید سیاهی دود کارخانهای را میبینید که بناست کامتان را تلخ کند! پس سرتان را بچرخانید و نظر به شرق کنید، کمی جلوتر بندر را که رد کنید و از کشتیهای پهلوگرفته رد شوید و چند صدمتری جاده ماسهای موازی جویبار را طی کنید به ورودی تالاب میانکاله میرسید که ماموران زحمتکش سازمان محیط زیست پذیرایتان خواهند شد و وارسی میکنند که خدای ناکرده به قصد شکار وارد منطقه نشوید! از اینجا به بعد را توصیه میکنم بلدی را با خود همراه کنید چراکه اراضی اطراف تالاب بسیار گسترده است و راههای مختلفی آن را خطخطی کرده و کافی است یکی را اشتباه بپیچید تا ساعتی از هدفتان دور بیفتید.
بهتر است بدانید این تالاب یکصد هزار هکتاری که در غرب جزیره آشوراده قرار دارد از زیباترین مناطق کشورمان است. در واقع مجموعهای است از شنزارهای ساحلی، اراضی باتلاقی، آبگیرها، مرداب جنگلی با پوشش درختچههای گز، جنگل انارستان، بوتههای تمشک و زمینهای پست و گرهافتاده. باور کنید همه این زیباییها یکجا جمع شده است تا شما را متحیر کند. شما از همان ورودی تالاب با سطح وسیعی از درختچههای انار وحشی روبهرو میشوید که تا حدود آب شما را تنها نمیگذارند. همراهانم به من گفتند من هم به شما میگویم که آهای کسانی که شمال میآیید و «اکبرجوجه» میخورید با «رب انار وحشی» بدانید و آگاه باشید که آن طعم بهیادماندنی حاصل همین درختچههایی است که حوالی تالاب میانکاله روییده است. این درختچهها بیمزد و رسیدگی سفرهای هستند که هر سال حوالی پاییز میوه میدهند و سهمشان تنها سرشاخههای شکسته و ریشههای از خاک بیرون کشیده است. کسی هم نیست به دادشان برسد.
به هر روی باید بگویم میانکاله اقلیم مناسبی برای انواع گیاهان، جانوران و ماهیان است؛ گونههای گیاهی مانند انارترش وحشی، تمشک، سازیل، ازگیل، داغداغان، سیاهتلو، سپیدار، علفشور، جگن و علف هفت بندوتی. گونههای جانوری چون گرگ، شغال، روباه، جوجهتیغی، گربه وحشی، خوک و خوک دریای خزر، و پرندگانی به زیبایی فلامینگو، دراج ، شاهین، بحری و زنگولهبال و در کنار همه اینها ۵۰۰ هزار پرندهای که هر سال از سیبری میآیند و در میانکاله آرام میگیرند. این تالاب یکی از مهمترین اندوختگاههای پرندگان آبزی در منطقه غرب آسیاست که تاکنون حدود ۱۲۶ گونه پرنده آبزی که ۴۰ گونه آن در سطح بینالمللی از اهمیت بالایی برخوردارند در آن شناخته شده است. اگر حال و هوای ماهیگیری هم دارید بدانید که ماهیهای کپور، کفال، کلمه، سفید، سوف، ماش و کاراس را در میانکاله خواهید یافت.
البته امیدوارم خاطر خیالتان مکدر نشود اما توجه داشته باشید که حفظ این میراث طبیعی تا به امروز فقط در گرو دلسوزی مردم منطقه و توریستهای دوستدار محیط زیستی چون شما بوده، وگرنه دولت تمام تلاشش را کرده که این تالاب را همچون ارومیه و پریشان و هامون و... به نابودی بکشاند، البته تا حدودی موفق بوده! مثلاً همین چندکیلومتری خاطر مبارک، پالایشگاه دارد میسازد که شغل تولید کند! غافل از اینکه این مردم شغل و زندگیشان بسته به همین تالاب است و فرداروز که پالایشگاه طبیعت را به نابودی کشاند مردم منطقه باید سیاهپوش تاریخ شوند و لباس محلی را از تن بیرون بیاورند و به خدمت کت و شلوار و کلاه ایمنی درآیند!
عجالتاً دغدغههای زیستمحیطیام را قاطی این سطور کردم که بگویم گونههای جانوری کمیاب و در خطر انقراض میانکاله عبارتند از: قوی فریادکش، پلیکان پاخاکستری، فلامینگو، اردک سرسفید، عروسغاز، غاز پازرد، طاووسک، چنگر و مرگونس سفید. خواهش دارم که با این اهالی سبزآبی تالاب مهربانتر از گونههای دیگری که برشمردم باشید.
با دوربین شکاری میتوانید پرندههای آرامگرفته در تالاب و موج زیبای پروازشان را از نزدیک ببینید. هرچند با چشم غیرمسلح هم کاملاً مشهود هستند. اگر بنا دارید شب را در اطراف تالاب بمانید باید بگویم فعلاً هتلی در منطقه در دست ساخت است که به میزبانی امروز شما وصال نمیدهد، پس عجالتاً میتوانید از هتلآپارتمانهای یکی دو شرکت خصوصی که در مجاورت تالاب هستند یا از ویلاهای منطقه که شبانهروز کرایه میروند استفاده کنید، شبی بین ۳۰ تا ۵۰ هزار تومان هم برای اقامتتان در نظر بگیرید.
سه قلعه تاریخی هم در اطراف میانکاله وجود دارد که متعلق به دوره قاجار است؛ قلعه سرتوک در شرق، پلنگان در غرب و میانقلعه در مرکز، این سه یادگار دوره قاجار است. بنا به برخی روایات نام میانکاله دگرگونشده نام میانقلعه است. هرچند در برخی اسناد تاریخی «آبسکون» را نام قدیمی میانکاله برشمردهاند.
در این روزهای پایانی پاییز هرچند انارهای وحشی چیده شده و در ظرفهای اکبرجوجه به انتظار شماست اما بدانید اسبهای زیبایی که در مزرعههای اطراف میانکاله شیهه میکشند، یا همین پلیکانها با گردنهای دراز و چهره حق به جانبشان، و از همه مهمتر هوای بیغبار میانکاله انتظارتان را میکشد. دل به دل طبیعت بدهید، خیالتان هم راحت باشد که شهرمانص با این حال و هوا تا اطلاع ثانوی تعطیل است، عجالتاً از خیال میانکاله تا واقعیت راهی نیست.
