سریال را باید یکی از رایجترین نوع برنامههای تلویزیونی در دنیا به حساب آورد. سریال، بهگونهای از برنامهسازی گفته میشود که در آن یک داستان دنبالهدار در قالب یک مجموعه تلویزیونی دنبال میشود.
این واژه ابتدا از رادیو گرفته شد.در رادیو برنامههای کودکان یا برنامههای ۱۵ دقیقهای روزانه پخش میشد که به آنها سوپ اپرا میگفتند (از آنجا که ابتدا شرکتهای صابونسازی همچون کلگیت و پالمولیو اسپانسر این برنامهها بودند، این گونه نامیده شدند) بیشتر این برنامهها از دوشنبه تا جمعه در یک ساعت مشخص پخش میشدند.
اما اینگونه برنامهسازی بزودی به سمت سریالهای داستانی پیش رفت. از سریالهای پرهزینه و پرخرج گرفته تا سریالهای ساده و کمتر پیچیده که در دهه ۱۹۶۰ پا به تلویزیونهای جهان گذاشتند.
صنعت سریالسازی طی دهه ۶۰ در آمریکا به رونق رسید و تهیهکنندگان به این نتیجه رسیدند میتوان همان میزان پولی که برای یک فیلم هالیوودی خرج میشود را برای یک سریال تلویزیونی خرج کرد. اگر آن فیلم در گیشه سینما به سودرسانی میرسد و حتی امکان دارد با زیان روبهرو شود، سریال تلویزیونی این ویژگی را دارد که شبهای متوالی حتی چندین سال مردم را پای تلویزیون بنشاند. پس شبکهها حاضرند تا با قیمتی خوب آثار تلویزیونی را بخرند یا پشتیبانی کنند. افزایش بیننده شبکهها نیز خود باعث بالاتر رفتن شمار و قیمت آگهیهای بازرگانی میشود.
سازندگان سریال در آمریکا از سالهای نخست به این نکته توجه کردهاند که همواره باید در حال رصد کردن علاقه مخاطب باشند. نخستین قسمتهای یک سریال پس از ساخته شدن برای مردم نمایش داده میشود و در صورت کافی بودن اقبال، اقدام به ساخت دیگر بخشها میشود. داستانهای سریالها را به گونهای جلو میبرند که امکان گسترش یافتن داشته باشند. بدین ترتیب، در صورتی که پس از پخش با استقبال بیننده روبهرو شد، سازندگان با شتاب به ساخت فصل (سیزن)های دیگر میپردازند و اگر پی بردند که این سریال در حال افت مخاطب است، به هنگام، آن را پایان میبخشند.
بدین ترتیب، عملا پول سازندگان دور ریخته نمیشود و چیزی به نام شکست وجود ندارد. شبکههای CBS ، HBO و ABC ، شوتایم و NBC از شبکههای پیشگام در ساخت سریالهای تلویزیونی هستند.
داستانها در موفقیت سریالهای تلویزیونی نقش موثری دارند.داستانها اگر پیچیده باشند تاثیری منفی در تعداد مخاطبان خواهند داشت. بیشتر سریالهای تلویزیونی هر هفته داستانی مستقل دارند اما برخی نیز ترجیح میدهند داستان را در آخر هر فصل به اتمام برسانند.
البته موضوع به این سادگی نیست. داستانهای پیچیده در عین جذابیت تعداد بیننده کمتری دارند. بینندگان نمیتوانند اواسط سریال به جمع علاقهمندان آن بپیوندند ضمن اینکه از دست دادن یک یا چند قسمت سریال بیننده را سر در گم میکند. این مساله گاه رویه سریال را تغییر میدهد. نکته جالب دیگر درخصوص سریالهای تلویزیونی فروش نسخههای دیویدی آنهاست که سود زیادی نصیب سازندگان و توزیعکنندگان آن میکند. در انگلستان واژه سریال معادل سریال کوتاه به کار برده میشود. سریالهای کوتاه انگلیسی از جمله «غرور و تعصب» در این رده بندی قرار میگیرند. داستان در اینگونه سریالها معمولا با ۶ تا ۷ قسمت به اتمام میرسد. بیشتر سریالهای تولیدی در این کشور محصول شبکههای دولتی همچون بیبیسی و کانال ۴ هستند.
● معروفترین سریالهای تلویزیونی در سالهای اخیر
▪ دکتر هو (Doctor Who) سریال علمی تخیلی پربیننده ساخت شبکه تلویزیونی بیبیسی است. این سریال که نمایش آن از ۱۹۶۳ آغاز شده، تاکنون در چندین مجموعه به نمایش درآمده است. داستان سریال، درباره مسافری مرموز به نام دکتر هو با ماشین زمان مخصوص خود است. در طول سالهای نمایش سریال چندین هنرپیشه، اجرای نقش دکتر را به عهده گرفتهاند. داستانهای دکتر هو آمیختهای از موضوعات و اصطلاحات علمی و تخیلی نویسندگان است که نتیجهاش ماجراهایی پرهیجان و سرگرمکننده برای علاقهمندان سریالهای علمی تخیلی بوده. دیگر خصیصه داستانهای دکتر هو تهیه ارزان قسمتهای سریال و استفاده از موسیقی الکترونیک است. از سال ۱۹۶۳ تا ۸۴ این سریال در قسمتهای ۲۵ دقیقهای پخش میشد. در سالهای ۱۹۸۵ تا ۲۰۰۵ زمان قسمتهای سریال به ۴۵ دقیقه افزایش یافت و از آن زمان تاکنون زمان هر قسمت سریال متغیر است. در طول این سالها علاوه بر تغییر و تحولات داستانی و محتوایی حتی لوگوی سریال نیز تغییر کرد و قرار است سری جدید در سال ۲۰۱۰ با لوگوی جدید نمایش داده شود.
▪ سریال ۲۴ موفقترین سریال شبکه Fox در آغاز سده ۲۱ بوده است که از سال ۲۰۰۱ بلادرنگ پس از فاجعه ۱۱ سپتامبر با موضوع تروریسم پخش شد. سازندگان سریال کانادایی دختری به نام نیکیتا (La femme Nikita) اینبار سریالی مهیج تر و جذابتر و مدرنتر ساخته بودند که با یک سال وقفه در سال ۲۰۰۴ روبهرو شده و از سال ۲۰۰۵ ادامه یافته است و واپسین فصل آن در سال۲۰۱۰ خواهد بود. ۲۴ بینندگان خود را از ۸ میلیون در فصل نخست به ۱۳ میلیون در فصل ششم رساند که رکوردی بینظیر به شمار میآید. در سال ۲۰۰۸ نیز این سریال پخش نشد و به جای آن یک فیلم تلویزیونی به نام ۲۴ Redemption پخش شد. فصل هفتم امسال پخش شد و فصل هشتم در سال ۲۰۱۰ روی آنتن خواهد رفت.
▪ ماموریت غیرممکن (MI) را باید نقطه عطفی در صنعت سریالسازی آمریکا و جهان دانست. سریالی که با بهرهگیری از فضای بشدت اطلاعاتی و جاسوسی دوران جنگ سرد از سال ۱۹۶۶ در معتبرترین شبکه آمریکا CBS پخش شد و مقابلهای آمریکایی بود با فیلمهای سینمایی جیمز باند انگلیسی. محبوبیت و کامیابی سریال ماموریت غیرممکن (که در تلویزیون ایران نیز با نام بالاتر از خطر پخش شد) باعث شد تا پخش آن تا ۷سال ادامه یابد (۱۹۷۳) و پس از توقفی ۱۵ ساله دوباره برای۳سال پخش شود. این سریال چنان در ذهن نسلهای پیاپی نوستالژی ایجاد کرده بود که در سیامین سالگرد پخش سریال، یک فیلم سینمایی بشدت پرخرج با بازی محبوبترین بازیگر هالیوود در آن زمان تام کروز نیز ساخته شد و با فروش بالای آن دو دنباله دیگر نیز برایش ساختند.
سازندگان سریال در آمریکا از سالهای نخست به این نکته توجه کردهاند که همواره باید در حال رصد کردن علاقه مخاطب باشندبخش اورژانس (ER) ، نام سریالی بود بسیار کامیاب در ژانر پزشکی که از سال ۱۹۹۴ تا سال ۲۰۰۹ از NBC پخش شد. این سریال را باید محبوبترین سریال غیر کمدی آمریکایی نامید. سریال بخش اورژانس بیشترین جایزه را از جشنوارههای تلویزیونی چون Emmy در طول تاریخ از آن خود کرده است. یکی از اپیزودهای این سریال را کوئنتین تارانتینو، کارگردان سرشناس ساخته است. جورج کلونی بازیگر معروف سینما از بازیگران سریهای اول سریال بود. چندی پیش خبر بازگشت او به سری جدید این سریال خبرساز شد. این سریال ۱۵ فصلی را بلندترین سریال پزشکی تلویزیون آمریکا میدانند.
▪ پروندههای مجهول (The X files) یکی از بهترین سریالهای ساخته شده در دهه ۹۰ به شمار میآید. این تریلر علمی تخیلی از ۱۹۹۳ تا ۲۰۰۲ در فصلهای ۹ گانه، بینندگان آمریکایی را به دنبال رازهای خود کشاند و با جذب ۱۳ میلیون بیننده، شبکه Fox را عملا در کنار غولهای سهقلوی آمریکایی (CBS ،NBC ،ABC) قرار داد. جملات کلیدی به کار رفته در دیالوگهای این سریال وارد فرهنگ عامه مردم آمریکا در دوران پخش سریال شد. تاثیرگذاری این سریال که بزرگترین سریال علمی تخیلی آمریکا بود باعث تولید فیلم سینمایی با همین نام در سال ۱۹۹۸ و دنبالهای بر آن در سال ۲۰۰۸ شد.
▪ بررسی صحنه قتل (CSI) نمونه سریالهای سده بیست و یکم آمریکا است. این سریال پلیسی به تهیهکنندگی جری بروکهایمر فیلمساز هالیوود از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۹ ساخته و در شبکه CBS پخش شده و بزودیفصل دهم آن پخش خواهد شد. فصل پنجم این سریال که پربینندهترین سریال CBS در سده ۲۱ به شمار میآید به کارگردانی کوئنتین تارانتینو ۲۶ میلیون بیننده داشت که به ۱۹ میلیون در فصل های هشتم و نهم کاهش یافت.
▪ گمشده (Lost) درام ماجرایی متمایل به علمی تخیلی به تهیهکنندگی جیجی آبرامز است و در سال ۲۰۰۴ که او همزمان Alias را در پخش داشت، پخش شد.آبرامز هر چقدر که در Alias به دشواری برخورد، در Lost کامیاب بود. Lost در همان فصل نخست با ۱۶ میلیون بیننده به جایگاه بهترین سریال ABC در سده ۲۱ رسید و چنان جا افتاد که پس از پایان فصل نخست، در ماه می سال ۲۰۰۵ جای آن را چهارشنبه ساعت ۹ به Alias دادند. فصل دوم نیز مخاطبان را نگه داشت و سقوط از فصل سوم با یک میلیون کاهش بیننده آغاز شد. سیزن چهارم با ۱۳ میلیون و فصل پنجم در سال جاری با کمتر از ۱۱ میلیون بیننده حکایت از ضعف داستان برای طولانی شدن داشت. امسال فصل پایانی پخش خواهد شد و میگویند که به جز متیو فاکس بازیگر نقش جک، حتی بازیگران دیگر هم چگونگی پایان داستان را نمیدانستهاند.
▪ فرار از زندان (Prison Break) سریالی اکشن تریلر و ماجرایی است که از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۹ در ۴ فصلبینندگان خود را دوشنبهشبها پای شبکه Fox میخکوب کرد. فرار از زندان را هم باید همچون Lost ، ۲۴ و CSI از نسل نوین سریالهای مهیج سدهبیست و یکمی با ساختارهایی تازه دانست. فرار از زندان با بیش از ۹ میلیون بیننده در فصل نخست، خود را همتراز دیگر سریال شبکهFox یعنی ۲۴ گرداند ولی در ادامه، مدام ۲۴ رشد کرد و فرار از زندان، سقوط. فصل سوم فرار از زندان ۸ میلیون بیننده داشت و فصل چهارم فقط ۵ میلیون! و جای شکرش باقی بود که این سریال در ۴ فصل به پایان رسید تا خاطرهای نسبتا خوش به جا بگذارد.
▪ قهرمانان (Heroes) درام علمی تخیلی از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۰۹ از شبکه NBC پخش شده و فصل چهارم و پایانی آن بزودی پخش خواهد شد. پربینندهترین سریال درام شبکه NBC در سده ۲۱ در فصل نخست خود به طور متوسط نزدیک به ۱۴میلیون بیننده داشت که این عدد به ۱۱.۵ میلیون برای فصل دوم و ۷.۵ میلیون برای فصل سوم رسید که یک شکست بهتماممعنا بود و روشن نیستفصل چهارم آن، چه میزان بیننده خواهد داشت.
سریال تاریخی روم، از کارهای محیرالعقول شبکه HBO بود که با همکاری BBC بریتانیا و Rai ایتالیا در سال ۲۰۰۵ ساخته و پخش شد. تبلیغات و هزینه فراوانی را در پی داشت و با جذب ۷ میلیون بیننده آمریکایی و همین تعداد در بریتانیا، ۲ فصل کاملا کامیاب داشت. ولی در ایتالیا با استقبال سرد مردم و منتقدان روبهرو شد. سریال روم، به حساسترین بخش تاریخ روم یعنی دوران پس از جولیوس سزار تا مارک آنتونی که جمهوری روم منحل و امپراتوری تشکیل شد، میپردازد. به دلیل انصراف BBC از ادامه پشتیبانی از ساخت این سریال پرخرج، تهیهکنندگان مجبور به پایان دادن به آن پس از تنها ۲۲ اپیزود شدند.
