نامه مختار گشوده می‌شود

زمانی این یادداشت را می‌نویسم که به همت مرکز سیما فیلم موفق شدم سه قسمت از سریال مختارنامه را تماشا کنم. به همین دلیل به خوانندگان این مطلب و مخاطبان تلویزیون نوید می‌دهم که پس از مدتها منتظر یک سریال جذاب تاریخی- مذهبی باشند.بدون شک نام داوود میرباقری به عنوان کارگردان این مجموعه با توجه به سوابق هنری وی در ژانر دینی و خاطرات نوستالژیک سریال امام علی( ع) در تماشایی بودن این اثر بی‌تاثیر نیست. نه فقط در تلویزیون که در سینما هم یکی از عناصر مهم جذب مخاطب نام کارگردان و بازیگران آن اثر هنری است. اما وسوسه انگیز بودن مختارنامه صرفا به مولفه‌های سینمایی برنمی گردد یا حتی اثر درخشان امام علی(ع) در مقام یک سریال فاخر. این میل و اشتیاق به تماشای مختار را می‌توان در دلایلی فرامتنی و فرهنگی هم مورد واکاوی قرار داد. بدون شک یکی از عوامل مهم این انتظار علاوه بر دلایل ایدئولوژیک و علائقی که مردم ما به داستان‌های مذهبی به‌ویژه وقایع و حوادثی که به واقعه کربلا و مسائل پیرامون آن تعلق دارد، مخاطبان قبلا با تماشای سریال امام علی (ع)‌‌‌ لذت دیدن یک سریال تاریخی جذاب و پرکشش را تجربه کرده‌اند و اینک انتظار دارند باردیگر با یک سریال مذهبی جذاب روبه‌رو شوند که علاوه بر جاذبه‌های فرهنگی واجد قابلیت‌های بالایی از حیث دراماتیک و نمایشی است. البته مختارنامه نسبت به سریال قبلی کارگردان از حیث تکنیکی و جلوه‌های ویژه و زیبایی شناسی بصری واجد امتیازهای بیشتری است و شمایل جذابی از صحنه‌های جنگی و قیام مختار را بازنمایی می‌کند. البته این خاطره خوب و در واقع نوستالژی سریال امام علی (ع)دشواری کار میرباقری را بیشتر می‌کند و انتظار مخاطب از او در سطح بسیار بالایی است حتی مخاطب عام. لذا سختی مختارنامه از لحاظ کسب رضایت مخاطب به مراتب سخت تر از سریال امام علی (ع) خواهد بود. بر این دشواریها اضافه کنید احساسات مذهبی ریشه داری را که در شیعیان نسبت به قیام امام حسین (ع) و حوادث مرتبط با آن وجود دارد. این مسئله به‌ویژه از این بابت که تا کنون واقعه عاشورا به تصویر کشیده نشده و به دلایل اعتقادی نمی‌توان تصویر امام را نشان داد به نوعی نمایش نمادین از قیام کربلاست. گویی اینکه مخاطب تصویر امام حسین (ع) را در شمایل مختار می‌بیند و بازسازی می‌کند. همانطوری که در سریال امام علی (ع) مالک اشتر به‌نوعی جانشین نمادین امام بود. یکی از تفاوت‌های مختارنامه با سریال قبلی در این است که در اینجا قهرمان داستان یعنی مختار حضور فیزیکی و بصری در قصه دارد و قهرمان پنهان نیست. از سوی دیگر مختار نسبت به امام علی(ع) شخصیت کمتر شناخته‌شده‌ای است و اکثر بینندگان این سریال اطلاعات زیادی درباره او و قیامش ندارند. اگر در سریال قبلی کارگردان ممکن بود که با آشنایی زدایی از شخصیت اصلی داستان روبه‌رو شود در اینجا قهرمان قصه باید در یک فرایند آشنازایی قرار بگیرد و برای اولین بار در قالب تصویر به مخاطب معرفی شود. در سریال مختارنامه ۱۱۰ بازیگر اصلی و ۴۰۰ بازیگر فرعی بازی می‌کنند. این سریال دارای ۷۰۰ سکانس است که صد سکانس آن مربوط به ۵ جنگ بزرگ این فیلم هستند. مختارنامه از حیث ساختاری و در مقام یک پروژه تلویزیونی هم یک الگوی جذاب برای کارگردان‌های سینمایی است و فرآیند تولید آن واجد کارکردهای آموزشی است. ساخت یک پروژه عظیم تلویزیونی نمونه یک مدیریت فرهنگی و عملیاتی است که ساز و کارهای آن و ساختار اجرایش می‌تواند به عنوان یک الگو و مدل هنری مورد توجه قرار بگیرد. لذا سریال مثل مختارنامه را باید فراتر از موقعیت دراماتیکی و رسانه‌اش از لحاظ مدیریت هنری هم مورد مداقه قرار داد. ضمن اینکه ساخت چنین آثاری فارغ از وظایف سازمانی رسانه ملی از حیث تربیتی و اخلاقی هم ارزشمند است و اخلاق و الگوهای رفتار دینی را صورت بندی بصری کرده و به ماندگاری آن در ذهن مخاطب می‌انجامد.شجاعت و دلاوری‌های مختار و نوع دینداری وی در یک ساختار بصری و داستانی قطعا در مخاطبان تاثیر بیشتری از صدها کتاب و سخنرانی درباره او خواهد داشت.ضمن اینکه سریال‌های فاخری از جنس مختارنامه سند اعتبار و هویت حرفه‌ای رسانه‌ای مثل صداوسیما را تعیین می‌کند و به نوعی آبروی آن خواهد بود. علاوه بر کارگردان و سوژه سریال حضور بازیگران بزرگ تئاتر و سینما در این مجموعه در کنار استفاده از تکنیکهای فنی و اجرایی کار مختارنامه را در وضعیتی قرار داده که با آن می‌توان قابلیت و سطح کیفی سریال سازی و چه بسا قدرت سینمای ایران را با آن محک زد و مورد ارزیابی قرار داد. در همین چند قسمتی که نگارنده موفق به تماشای آن شد شاهد بازی‌های درخشانی مثلا از رضا کیانیان بودیم که به شدت در ذهن می‌ماند و در حافظه هنری مخاطب، ماندگار می‌شود. با این حال مختارنامه فارغ از نقاط ضعف و کاستی هم نیست اما به نظر می‌رسد که پس از سریال امام علی(‌ع) خود میرباقری توانسته رکورد قبلی خودش را بشکند و بهترین سریال مذهبی را به نام خود ثبت کند. تماشای آن را از دست ندهید.