بازیهای رایانهای و در کل کنسولهای بازی برای خیلیها تبدیل به خاطراتی فراموش نشدنی شده است.کنسولهای بازی از زمانی که در کل دنیا تنها یک بازی آن هم فقط برای قشر ثروتمند جامعه وجود داشت و تنها کاری که انجام میداد شلیک یک موشک به یک هدف گنگ و نامفهوم بود تا حالا که در هر خانهای میتوان یکی از دهها دستگاه بازی را یافت، سیر تکاملی گستردهای داشته اند.تا جایی که امروزه نه تنها کودکان بلکه جوانان و بزرگسالان را هم جذب خود کردهاند و بازیهای تکنفره و تکبعدی که روزی اوقات فراغت خیلیها را پر میکرد حالا تبدیل به بازیهای سهبعدی شدهاند که میتوان به صورت گروهی و در گیم نتها از آنها لذت برد.با گذشت زمان و پیشرفت تکنولوژی روز به روز بازیها و قهرمانانشان بیشتر در فکر و ذهن مخاطبان نفوذ میکنند و بازیها بیشتر جامه حقیقت به خود میپوشند.
● یک کنسول ساده
میتوان تولد اولین کنسول بازی را در سال ۱۹۴۷ دانست هنگامی که یک بازی بسیار ساده کامپیوتری توسطGoldsmith Jr.Thomas و Estle Ray Mann در کشور آمریکا به ثبت رسید که در آن، کاربر باید موشکی را با دادن زاویه و سرعت مناسب به سمت هدف پرتاپ میکرد. همین بازی بسیار ساده اولین گام در استفاده از کامپیوتر برای بازی بود.دومین بازی در سال ۱۹۵۸ بود که Tennis For Two نام داشت و متشکل از یک توپ و دو راکت و یک تور در وسط (بهصورت خطهای سیاه و سفید) بود که با استقبال باورنکردنی از سوی مردم مواجه شد.در سال ۱۹۶۱، بازی Space War برای کامپیوترهای زمان خود ساخته شد که بزرگی آنها به اندازه یک اتاق بود و در آنها چیزی بهعنوان صفحه کلید وجود نداشت اما در واقع باید تولید و عرضه کنسولها را از سال ۱۹۷۲ به بعد دانست.در این مدت زمان ۳۰ ساله، کنسولها هفت نسل تغییر پیدا کردند.
● اولین نسل( ۱۹۷۲ ـ ۱۹۷۷ )
پس از آنکه Ralph Bear در سال ۱۹۶۶ چند بازی تنیس روی میز و تیراندازی ساخت و آنها را به شرکت Magnavox فروخت اولین کنسول بازی در سال ۱۹۷۲ تحت عنوان Magnavox Odyssey تولید و عرضه شد. در همین سال بود که آقای Bushnell شرکت Atariرا تاسیس کرد. شرکت Atari یک دستگاه سکهای تولید کرد که یک بازی پینگپنگ تحت عنوان Pong را در بر داشت. در آن سال، ۱۹۰۰۰ دستگاه Pong به فروش رسید که یک موفقیت عالی برای شرکت Atari بود و این شرکت تصمیم گرفت دستگاههای بیشتری را با بازیهای بیشتری تولید کند. جالب اینجاست که بدانید اولین نسل کنسولهای دستی نیز در سال ۱۹۷۲ توسط کمپانی Waco تولید شد که از ۹ دکمه تشکیل شده بود که برای بازیهایی مثل دوز طراحی شده بود. در آن زمان کنسول دیگری تحتعنوان Coleco Telstar نیز ساخته شد که جدیترین رقیب کنسول Pong بهشمار میرفت.
● نسل بازیهای خستهکننده ( ۱۹۷۷ ـ ۱۹۸۵ )
مهمترین ایراد کنسولهای نسل اول این بود که تنها یک بازی را اجرا میکردند و بسیار خستهکننده بودند و بازیکن مجبور بود برای انجام یک بازی جدید، کنسول دیگری خریداری کند. در کنسولهای نسل دوم این ایراد برطرف شد و شرکتهای سازنده حافظههای جانبی قابل حملی را تولید کردند که در داخل کنسولها گذاشته میشد و کنسول آن حافظه را میخواند و بازی را اجرا میکرد. در سال ۱۹۷۷ شرکت Atari اولین کنسول خود با این ویژگی را تحت عنوان Video Computer System VCS تولید کرد که بعدا Atari ۲۶۰۰ نام گرفت که ۹ بازی مختلف برای آن ساخته شده بود. سپس شرکتهای دیگری نیز وارد کار شدند و کنسولهای جدیدی را تولید کردند. در سال۱۹۸۰ شرکت Intellvision کنسول Mattelرا تولید کرد که از نظر پردازندگی قدرتی دو برابر قدرت کنسول Atari ۲۶۰۰ داشت. در سال ۱۹۸۲ نیز شرکت ColecoVision کنسول دیگری را تولید کرد که قدرت پردازش آن از دو کنسول دیگر بیشتر بود. در سال ۱۹۸۲ پای کامپیوترهای خانگی هم به دنیای بازیها باز شد و کامپیوترهایApple ۲،Commodore ۶۴ و ZX Spectrum نیز بهعنوان رقبای جدی برای کنسولهایتولید شدند. ویژگی این کامپیوترها این بود که علاوه بر انجام بازی، برنامههای بسیار زیادی نیز روی آنها قابل اجرا بود. در بین سالهای ۸۰ تا ۸۵ بازیهای عالی و ماندگاری تولید شدند که میتوان به Defender، Pole Position و Pac-manاشاره کرد. این کنسولها و کامپیوترها بسیار پرطرفدار بودند و با استقبال بسیار خوبی از سوی مردم مواجه شدند و نام آنها در تاریخ ماندگار شد.
● قارچخور متولد شد (۱۹۸۵ ـ ۱۹۸۹)
در این برهه از زمان بازارهای بازیهای رایانهای تقریبا اشباع شده بودند و شرکتها سعی در تولید روزانه بازی داشتند به همین خاطر بسیاری از بازیها به یکدیگر شبیه شدند ولی با تمامی این اوصاف قدرت و پردازش رایانههای خانگی از علاقه مردم را نسب به خرید کنسولها کاسته بود. با تولید کنسول Famicom توسط شرکت Nintendo بازار تکانی خورد و دوباره کنسولهای بازی متولد شدند. نام عمومی این کنسول NES بود.
خاطره انگیز ترین بازیها مثل Super Mario Bros برای اولین بار روی این کنسول ارائه شدند و همین موضوع باعث شد این کنسول محبوبیت خاصی پیدا کند.در این سالها شرکت Sega نیز کنسول Master System را تولید کرد که آن هم کنسول موفقی بود اما نه به اندازه کنسول NES. انقلابی که در نسل سوم کنسولها صورت گرفت اضافه شدن Game pad یا همان دسته بازی است که شامل چهار جهت اصلی، چهار جهت فرعی و دو دکمه برای شلیک کردن یا پریدن بود. این امر باعث بهوجود آمدن تنوع زیادی در بازیهای آن دوره شد.
● یک نوآوری،یک انقلاب (۱۹۸۹ ـ ۱۹۹۴)
دیگر تولید و عرضه کنسولهای بازی در حال تبدیل شدن به یک صنعت بود.صنعتی که با سرمایهگذاریهای کلان، سودهایی دو چندان را نسیب کارخانهداران میکرد. در این سالها رقابت میان دو شرکت sega و Nintendo بالا گرفته بود و هریک به نوعی سعی در پیشی گرفتن از رقیب خود داشتند. شرکت Sega کنسول جدیدی را تولید کرد که از نظر سختافزاری بسیار برتر از کنسول قبلی بود. کنسول Sega Mega Drive از یک PC-Engine استفاده میکرد که محصول مشترک شرکتهای NEC و Hudson Soft بود. در جواب شرکت Nintendo نیز برای اینکه از رقیب خود عقب نیفتند کنسول Super NES را تولید کرد. ولی اولین نو آوری در این عرصه توسط شرکت NEC اتفاق افتاد و آن هم استفاده از CD-ROM در کنسول Turbo GrafX بود. البته این کنسول بهدلیل اشکالات بسیاری که داشت با شکست مواجه و از دور رقابت خارج شد. شرکت Nintendo نیز چنین قصدی را داشت که آنها هم در این راه موفق نبودند. تا اینکه در سال ۱۹۹۱ بازی Sonic the Hedgehog برای کنسول Sega ارائه شد که باعث برتری کنسول Sega در آن سال شد. پس از آن نیز بازی Mortal Kombat برای هر دو کنسول ساخته شد که نسخه مخصوص Sega این بازی بهتر بود و بازی هم یک برگ برنده برای Sega بهشمار میرفت.
● یکه تازی تازه وارد (۱۹۹۴ ـ ۱۹۹۹)
در این دوران،ساخت دستگاههای بازی رونق بسیاری گرفت. در میان تمامی کنسولها این بار شرکت sony گوی رقابت را از دیگران ربود و به سرعت خود را به فروش رویایی نزدیک کرد.برگ برنده این شرکت استفاده از CD-ROM و گرافیک بسیار خوب بازیها بود.
در آن زمان کنسول Saturn متعلق به شرکت Sega و کنسولUltra ۶۴ که ساخت شرکت Nintendo بود محبوبترینها بهشمار میرفتند اما یک شرکت جدید اولین کنسول خود را در این سالها تولید کرد که به یک نام ماندگار تبدیل شد و شروع یک راه پرموفقیت بهشمار میرفت. کنسول PlayStation ساخت شرکت Sony در ابتدا یک رقیب برایSega و Nintendo محسوب میشد اما در کمترین زمان ممکن آنقدر بزرگ شد که دو کنسول دیگر را حتی در حد یک رقیب نیز برای خود نمیدید بهترین دلیل آن هم فروش این کنسولها بود.
به این ترتیب که کنسول PS در آن سالها ۱۰۲.۵ میلیون دستگاه فروخت در حالی که کنسولNintendo، ۳۳ ۶۴ میلیلیون و کنسول Sega Saturnتنها ۹.۳ میلیون دستگاه به فروش رساندند شرکت Nintendo خود باعث این شکست شد چراکه در کنسول نسل قبلی خود قصد استفاده از CD-ROM و به همین دلیل با شرکت سونی همکاری کرد اما پروژه نیمهتمام رها شد و شرکت سونی برای قدرتنمایی آن پروژه را به اتمام رساند و شرکت Nintendo را با شکست بزرگی مواجه کرد. شرکت سونی با استفاده از CD-ROM توانست خود را از بقیه جدا کند و بهدلیل قدرت سختافزاری بالا و تعداد دکمههای زیادی که روی Game pad خود داشت توانست بازیهای فوقالعادهای را تولید کند که پرفروشترین آنها بازی Gran Turismo بود. از این تاریخ به بعد بازیها رنگ و روی جدیدی به خود گرفتند و این تحول را باید بهنوعی مدیون شرکت سونی و کنسول PlayStationبدانیم.
● ایستگاه بازی رقبا را به کما برد (۱۹۹۹ ـ ۲۰۰۶ )
پس از آنکه شرکت sega در نسل قبلی شکست سختی خورد،در اواخر سال ۱۹۹۸ تصمیم به ساخت یک کنسول جدید گرفت.sega با ساخت Dream Cast از نام خود دفاع کرد و دوباره مخاطبانش را بهدست آورد.
در این کنسول برای اولینبار یک مودم تعبیه شده بود که بهواسطه آن کاربر میتوانست بازیها را بهصورت آنلاین بازی کند.
اما موفقیت این کنسول خیلی ادامه نداشت چرا که در سال ۲۰۰۰ کنسول PlayStation ۲ توسط سونی تولید شد و باز هم بازار را در دست گرفت بهگونهایی که حتی کنسولهای Game Cube ساختNintendo و XboX ساخت Microsoft هم نتوانستند جلوی فروش بیامان کنسول PS۲ را بگیرند و این کنسول بار دیگر رکورد فروش صد میلیون دستگاه را شکست. همانطور که کنسول PS نیز این کار را کرده بود. اما فروش PS۲ از PS نیز بیشتر بود.
تمامیاین کنسولها از قدرت سختافزاری خوبی برخوردار بودند اما تنها چیزی که میتوانست باعث برتری یکی از آنها نسبت به بقیه شود تبلیغات مناسب و بازیهای خوب بود که شرکت سونی در هر دو راه موفقتر از رقبای خود عمل کرد و با فروش ۱۱۵.۳۶ میلیون دستگاه، باز هم برترین کنسول زمان خود شناخته شد.
بازیهای فوقالعادهای مانند GTA۳ و Metal Gear Solid۲ در سال ۲۰۰۱ برای این کنسول ساخته شدند که از عوامل مهم برتری PS۲ به شمار میرفتند. ردهبندی فروش این چهار کنسول به این ترتیب بودPS۲ , XboX , Game cube وDream Cast.
بازیهای این دوره از کیفیت بسیار بالایی برخوردار بودند و تنوع فوقالعادهای نیز داشتند اما اکثر آنها بازیهای خشن و پر زد و خوردی بودند. بازی GTA ۳ وGTA:Vice City سر و صدای زیادی به پا کرد تا جایی که پاپ نیز انجام این بازیها را تحریم کرد.
این بازی به دلیل خشونت بیش از حد و صحنههای پر از جرم و جنایت، در اکثر کشورهای دنیا غیرقانونی اعلام شد و در بقیه کشورها نیز فقط برای افراد بالای ۱۸ سال مجاز بود.این شرایط برای بازی Man Hunt نیز بوجود آمد.
در این دوره سازندگان بازی به نوعی فقط به فکر جیب خود بودند تا اینکه به فکر فرهنگسازی و سلامت روحی افراد جامعه باشند.
● مسابقه غولها ( از ۲۰۰۶ )
در نسل هفتم غولهای گرافیکی بسیاری با هم شانه به شانه در حال رقابت هستند. کنسولهای نسل هفتم همان کنسولهایی هستند که از آنها بهعنوان نسل جدید یا Next-Gen یاد میشود.
کنسول XboX ۳۶۰ محصول Microsoft، کنسولPlayStation ۳ محصول سونی و کنسول Wii محصول Nintendo است. تا کنون متفاوت ترین کنسول را شرکت Nintendo به بازار عرضه کرده است.
فعلا نمیتوان هیچ قضاوتی درخصوص رقابت این سه کنسول کرد چراکه شانه به شانه هم پیش میروند و رقابت بسیار سختی با یکدیگر دارند و نمیتوان گفت کدامیک از آنها پیروز این رقابت خواهند بود. انتخاب یک کنسول بهعنوان بهترین کنسول بازی بسیار سخت است ولی در یک نگاه کلی شرکت سونی از دو نسل قبل تاکنون بهشدت سعی در پیشی گرفتن از دیگر رقبای خود دارد.
حالا PS۳ با پشتیبانی از Blue-ray شانس پیروزیاش را افزایش می دهد شاید تا چند سال دیگر و با تکمیل کنسولهای جدید بتوان برنده را از میان آنها انتخاب کرد.