نشانه‌های اختلال‌های قامت

«درست بایستید، درست بنشینید» عنوان مطلبی بود که هفته گذشته در همین صفحه (تناسب اندام) درباره «بهترین حالت‌های قرارگیری بدن» خواندید... این هفته با بخش دوم همان مطلب، بحث پیشین را پی خواهیم گرفت: «نشانه‌های اختلال قامت». ● اختلالات سه‌گانه به‌طورکلی نداشتن تعادل عضلانی در ۳ ناحیه از سیستم اسکلتی عضلانی پدیدار می‌شود؛ ۱. ناحیه سر و گردن: در این حالت با توجه به شدت درگیری، سر فرد به جلو متمایل است. قسمت بالای گردن به عقب برمی‌گردد و قسمت پایین آن خمیدگی بیشتری دارد (افزایش تو سر گردن)، چانه فرد به جلو می‌آید و شانه‌ها به سمت داخل و جلو جابجا می‌شوند. ۲.ناحیه شکم و کمر و لگن: در این حالت ظاهر فرد به شکلی است که لگن به جلو متمایل می‌شود، قوس کمر افزایش می‌یابد و ضعف عضلات شکم خود را به صورت بزرگی شکم نشان می‌دهد. علاوه بر شکل ظاهری ناهنجاری که ایجاد می‌شود این وضعیت باعث افزایش فشار بر مفاصل بین‌مهره‌ای در محل مهره‌های چهارم و پنجم کمری و مهره خاجی می‌شود. ۳. ترکیب دو حالت فوق: در این حالت ظاهر فرد مبتلا، ترکیبی از دو حالت بالاست. لازم به یادآوری است این ۳ حالت در افراد مختلف با سرعت‌های مختلف پیشرفت می‌کند و نشان‌دهنده اثر نیروی جاذبه بر قامت ایستاده است؛ همانند شمعی که در حال سوختن، موم آن آب می‌شود و چکه می‌کند، عضلات جلویی بدن از اسکلت آویزان می‌شود و قامت را به جلو خم می‌کنند. البته کار به اینجا ختم نمی‌شود، این قامت معیوب به دلیل فشار اضافه‌ای که بر مفاصل و اسکلت وارد می‌کند، باعث ایجاد درد می‌شود. با آنکه درد علامت خوبی است، ولی بسیار دیررس است و معمولا در محل عضلات نگه‌دارنده قامت به وجود می‌آید. ● اختلال قامت اختلال‌های قامت در ۲ وضعیت تقسیم‌بندی می‌شود؛ اختلال‌های قامتی در راستای قدامی ، خلقی و راستای جانبی. در اختلال‌های قامتی راستای قدامی – خلفی، اگر از کنار به فرد نگاه کنید، شاهد متمایل شدن سر به جلو (افتادگی سر) و تغییر محل ستون فقرات گردن به سمت جلو (خصوصیت اصلی این اختلال) خواهیم بود. این حالت به‌خصوص در سنین بالا شایع است و اغلب افراد مبتلا «قوز پشتی» هم دارند. نشانه‌های اختلال قامت راستای قدامی - خلفی عبارتند از: قامت قوزکرده با افزایش قوس مهره‌های گردن و کمر سر افتاده به جلو افزایش قوس ستون فقرات گردنی استخوان‌های کتفی دو طرف به بیرون رفته‌اند. افزایش خم‌شدگی ستون فقرات پشتی افزایش قوس کمر متمایل شدن لگن به جلو صاف شدن بیش از حد معمول زانو عقب‌تر بودن پاها نسبت به خط شاقول فرورفتگی مچ پا مختصری به سمت کف پا عوامل موثر در شکل‌گیری این حالت عبارتند از: ۱. ضعیف‌شدن عضلات خم‌کننده در جلوی گردن که در مقایسه با عضلات پشتی، گردن حالتی کوتاه و سفت به خود می‌گیرد. درنتیجه شاهد متمایل شدن سر به جلو و قامت قوزکرده با افزایش قوس مهره‌های گردن و کمر خواهیم بود. ۲. سفت و کوتاه‌شدن عضلات ناحیه سینه‌ای که باعث کشیده شدن شانه‌ها به داخل می‌شود و به دنبال آن عضلات پشت، به‌خصوص عضلات بالای پشت و بین دو کتف، ضعیف خواهند شد. ۳. چرخش لگن به جلو که باعث افزایش قوس کمر می‌شود. ۴. کوتاه‌شدن عضلات جمع‌کننده ران ۵. ضعیف شدن عضلات پایین شکم و عضلات باسن و کشش عضلات پشت ران عوارض: علاوه بر افزایش فشار بر مهره‌ها و ایجاد سردرد و درد گردن، کاهش ظرفیت قفسه‌سینه باعث کاهش فضای لازم برای ریه‌ها و قلب می‌شود که در نهایت مشکلاتی مانند تنگی‌نفس و اختلال‌های قلبی ایجاد می‌کند. ● تعادل عضلانی عضلات بدن در اطراف مفاصل و استخوان‌ها دارای تعادل هستند. برای عملکرد هر عضله‌ای یک عضله مخالف ولی هم جهت با آن قرار دارد؛ مثلا اگر عضله یا مجموعه عضلاتی گردن یا بازو را خم می‌کنند، عضله یا مجموعه عضلاتی هم گردن یا بازو را در جهت مخالف به حرکت درمی‌آورند. در پزشکی به عضله‌ای که عمل اصلی را انجام می‌دهد، عضله «آگونیست» و به عضله‌ای که مخالف آن عمل می‌کند، عضله «آنتاگونیست» گفته می‌شود. عضله‌ای که به مدت طولانی در موقعیت طویل‌شده قرار می‌گیرد، به مرور زمان ضعیف می‌شود و در وضعیت طویل‌شده می‌ماند، ولی عضله‌ای که در وضعیت کوتاه‌شده قرار دارد، به مرور زمان قوی می‌شود و همانطور باقی می‌ماند. فرض کنید شخصی به دلیل نوع کار و فعالیت، مدت‌های زیادی سر خود را به جلو خم و قوز می‌کند. عضلات او در ناحیه سروگردن می‌افتد و عضلات سینه‌ای و عضلات عقب و بالایی گردنش در وضعیت کوتاه‌شده قرار می‌گیرند و عضلات پشت، عقب و تحتانی گردن در وضعیت طویل. ناگفته پیداست که چه بلایی در دراز مدت به سر چنین فردی می‌آید. ● قامت نظامی در این حالت فرد باید مانند یک سرباز در حالت خبردار بایستد. پشت او کامل صاف و قوس کمر از بین رفته است. معمولا سر به سمت عقب برمی‌گردد ولی در سایر نواحی، اختلالی وجود ندارد. در این قامت، قفسه سینه بالاست و لگن به جلو تمایل دارد. عضلات شکم در وضعیت طویل شده قرار می‌گیرند و عضلات پایین کمر و جمع‌کننده‌های ران کوتاه هستند و عضلات پشت ران در وضعیت کشش قرار دارند. قامت با افزایش قوس کمر عضلات جمع‌کننده ران و راست‌کننده فقرات کوتاه شده‌اند. عضلات شکم، پشت ران و باسن بزرگ، ممکن است ضعیف شده باشند. اختلال ستون فقرات در نمای پشتی اختلال‌هایی که ستون فقرات را در نمای پشتی (زمانی که از پشت به فرد نگاه می‌شود) گرفتار می‌کنند. اگر از پشت به فرد طبیعی نگاه کنیم، این خصوصیات مشاهده می‌شود: سر در خط وسط بدون انحراف به جوانب است. شانه‌ها در یک سطح قرار دارند. استخوان‌های کتف در وضعیت هم سطح و خط میانی دو استخوان با هم موازی و فاصله‌ای بین ۵ -۷ – ۵ سانتی‌متر از هم دارند. استخوان‌های لگن در یک سطح هستند. زانوها مستقیم و انحراف به داخل یا خارج ندارند. ساق‌ها مستقیم و موازی و تاندون‌های پشت پا (آشیل) عمود بر زمین قرار می‌گیرند. مهم‌ترین اختلالی که در این حالت دیده می‌شود، بیماری اسکولیوز یا انحراف جانبی ستون فقرات است که از حوصله این بحث خارج و نیازمند بررسی تخصصی است. ● قامت با پشت صاف در این حالت این خصوصیات مشاهده می‌شود: سر متمایل به جلو و گردن مختصری به عقب برگشته است. در این وضعیت قسمت بالایی ستون فقرات سینه‌ای خم می‌شود ولی قسمت‌های میانی و تحتانی آن در همراهی با ستون فقرات کمری کامل راست می‌ایستند و لگن در وضعیت متمایل به عقب قرار می‌گیرد. بیشترین عضلات درگیر، عضلات پشت ران و عضلات نگه‌دارنده لگن هستند. عضلات پشت در وضعیت کشش قرار می‌گیرند. ● قامت با پشت مواج در این حالت این خصوصیات مشاهده می‌شود: سر متمایل به جلو است. ستون فقرات گردن کمی برگشته به عقب هستند. مهره‌های سینه‌ای با افزایش خم‌شدگی مواجه‌اند ولی این خم‌شدگی در طول بیشتری اتفاق می‌افتد، یعنی قوز نیست بلکه مانند کمان خم شده است. قوس کمر از بین رفته و صاف شده است. لگن به عقب متمایل شده است.