نقد سفره ایرانی

تحقیقات داخلی نشان می‌دهد که حدود ۲۳ درصد از خانوار‌های کشور انرژی کافی دریافت نمی‌‌کنند؛ این در حالی است که حدود ۴۸ درصد خانوارهای کشورمان بیش از ۱۲۰درصد از انرژی مورد نیازشان دریافت می‌کنند. اصلی که در‌این تحقیق نهفته است، چیزی نیست جز ملغمه‌ای از فقر اقتصادی و فقر فرهنگی. در حقیقت، ما دونوع سوءتغذیه داریم: دریافت ناکافی غذا در گروهی و دریافت بیش از حد در گروهی دیگر؛ امری که برای کشور هزینه‌‌های بسیار و عواقب ناخوشایند دارد اما در تحقیقات داخلی، کمتر به عنوان یک مشکل محوری مورد توجه قرار گرفته است... دکتر شیخ الاسلام، اپیدمیولوژیست در مورد وضعیت تغذیه‌ای کشور می‌گوید: «در زمینه کمبود ریزمغذی‌‌های کلیدی در سال ۱۳۸۰ تحقیق بسیار دشواری در سطح ملی انجام شد و کل کشور را با توجه به شرایط مختلفی که داشتند با نظر متخصصان به یازده اقلیم تقسیم کردیم و کمبود ویتامین‌‌‌های A و D و همچنین آهن و روی در هفت گروه سنی در تمام ‌این اقلیم‌‌ها ‌اندازه‌گیری شد که تصویر دقیقی از کمبود‌‌ها را نشان می‌‌دهد. امروزه در برخی نقاط جنوبی کشور کودکان تا ۷۰ درصد از نظر املاح و ویتامین‌ها کمبود دارند. بیش از ۹۰ درصد خانوارهای ایرانی کمتر از حد موردنیاز کلسیم دریافت می‌کنند، بیش از ۷۰ درصد خانوارهای ایرانی کمتر از حد موردنیاز آهن می‌گیرند و در مقابل ۴۸ درصد خانوارهای ایرانی بیش از حد نیاز انرژی به‌دست می‌آورند که این خود موجب چاقی و از بین رفتن تناسب اندام در میان مردم شده است.» این متخصص در ادامه اضافه می‌کند: «علاوه بر کمبود‌‌ها، ناآگاهی‌های تغذیه‌ای موجب شده که حتی بخشی از جامعه که مشکل اقتصادی هم ندارند، با مصرف ناتراز یا بیش‌خواری در معرض خطر بیماری‌های دیگر مثل چاقی، قلبی عروقی و مفصلی- استخوانی قرار گیرند که این خود داستان دیگری است و عوامل دخیل در آنها متعددند.» وی خاطرنشان می‌کند: «یکی از روش های بهبود وضعیت تغذیه‌ای کشور، افزایش اطلاع‌رسانی‌ها و حتی افزایش قیمت کلیه محصولات غذایی است که تهدیدکننده سلامت هستند. (مانند نوشابه‌‌های شیرین و گازدار، انواع شور‌‌ها، روغن جامد، تنقلات نامناسب و ...) درآمد ناشی از‌این کار را نیز باید به فرهنگ‌سازی برای تعادل، تنوع، آموزش و ‌ترویج شیوه صحیح زندگی و یارانه و به سبب آن کاهش قیمت مواد غذایی حامی‌‌ سلامت مانند سبزی، میوه و لبنیات اختصاص داد.» ● در انتظار نتایج بهتر دکتر سیدضیاءالدین مظهری، متخصص تغذیه و عضو هیات علمی دانشگاه ایران نیز درباره وضعیت تغذیه‌ای کشور می‌گوید: «اطلاعات ما بر اساس دو سری مطالعه مختلف است که توسط وزارت بهداشت و انستیتو تغذیه‌ای و صنایع غذایی کشور صورت گرفته است. بر اساس آخرین مطالعه‌ای که در سال ۸۵ انجام گرفت، متاسفانه درصد بالایی از ایرانی‌هااز لحاظ شاخص‌های دریافت کلسیم، آهن، روی و حتی ویتامین‌های C و B۲ در وضعیت نامطلوبی قرار دارند. این مطالعه از سال ۱۳۴۵ و هر ۱۰ سال یک بار در تمام استان‌ها صورت می‌گیرد و مردم جامعه از لحاظ دریافت روزانه پروتئین، کربوهیدرات، چربی و... مورد آنالیز قرار می‌گیرند و با مقایسه این مطالعه‌ها نتایجی حاصل می‌شود که وضعیت تغذیه‌ای کشور را نمایان می‌کند. مطالعه اخیر نشانگر این مطلب است که سرانه مصرف قندهای ساده و چربی در کشور بالا است و میوه، سبزی و لبنیات جایی در سبد غذایی بیشتر خانواده‌های ایرانی ندارد. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که هر ایرانی به طور متوسط روزانه نصف لیوان شیر می‌نوشد، در حالی که استاندارد مصرف، روزانه حداقل ۲ تا ۳ لیوان است. وی با اشاره به پیشرفت‌های تغذیه‌ای کشور، می‌افزاید: «البته کم‌وزنی و کوتاه‌قدی که نشان‌دهنده سوءتغذیه است، تا حدود بسیار زیادی رفع شده و البته در انتظار نتایج بهتر هم هستیم اما در عوض با کمبود ریزمغذی‌های مواجه‌ایم و روند اضافه وزن به طور قابل‌توجهی در حال افزایش است.» ● تنوع تغذیه‌ای مهم‌تر است دکتر نسرین امیدوار، متخصص تغذیه و دانشیار دانشکده تغذیه و صنایع غذایی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در این‌باره معتقد است: «وضعیت اجتماعی و اقتصادی هر کشوری، وضعیت تغذیه‌ای آن را تعیین می‌کند. ایران جزو کشورهایی است که سال‌هاست از نظر وضعیت سلامت و تغذیه وارد دنیای جدیدی شده و به تبع آن شاهد بهبود وضعیت بهداشتی و کاهش شیوع بیماری‌های عفونی هستیم. ۳۰ سال پیش از هر ۴ کودک یک کودک به سوءتغذیه مبتلا بود اما در سال‌های اخیر علاوه بر رفع این مشکل پیشرفت‌هایی نیز حاصل شده است. از طرفی، کمبود تغذیه مزمن و مدت‌دار، اضافه وزن و چاقی را در گروه‌های سنی مختلف پدید آورده و کم‌تحرکی، افزایش دسترسی به غذاهای چرب و شیرین و علم رعایت تعادل غذایی ما را به سمت بیماری‌های غیرواگیر مانند بیماری‌های قلبی و عروقی، دیابت، چاقی و... سوق داده و با توجه به وضعیت اقتصادی نامطلوب امروز، میوه و گوشت باکیفیت و کم‌چرب در سبد غذایی خانواده‌های کم‌درآمد جایی ندارد و هر چند در بحث ریزمغذی‌ها موفقیت‌هایی حاصل شده اما متاسفانه ما با شیوع کم‌خونی و فقر آهن به ویژه در دختران مواجه‌ایم.» وی خاطرنشان می‌کند: «مردم ما باید اصل تنوع و تعادل را رعایت کنند تا از لحاظ تغذیه‌ای و سلامت در شرایط مطلوبی قرار بگیریم. توصیه من این است که خانواده‌ها اقلام غذایی متنوع‌تر به ویژه از گروه میوه، سبزی و لبنیات را در وعده‌های غذایی خود قرار دهند و از مصرف بیش از حد مواد نشاسته‌ای، شیرین و پرچرب بپرهیزند. ● رشد روزافزون چاقی دکتر سیدعلی کشاورز، متخصص تغذیه و مدیر گروه تغذیه و بیوشیمی دانشگاه علوم پزشکی تهران هم می‌گوید: «ما کشوری در دوره گذار هستیم، یعنی در وضعیت عبور از جامعه‌ای سنتی به جامعه‌ای مدرن قرار داریم و رفتارهای تغذیه‌ای متفاوتی را نسبت به گذشته پیدا کرده‌ایم، به‌طوری که آبگوشت و آش جای خود را به ساندویچ و پیتزا داده که چربی بالا و افزودنی‌هایش موجب شیوع بیماری‌های قلبی و عروقی و انواع سرطان‌ها شده. در دهه‌های پیش ما شاهد سوءتغذیه از نوع کمبود بودیم اما در سال‌های اخیر پرخوری و بدخوری موجب افزایش وزن ایرانی‌ها و به‌دنبال آن رشد آمار شیوع دیابت، نقرس، سنگ کلیه و مشکلات گوارشی شده و اکنون۵۰ درصد خانم‌ها و ۲۰ درصد مردان شهرهای بزرگ با معضل چاقی مواجه‌اند. البته مشکل کوتاه قدی تغذیه‌ای و کمبود وزن در کشورمان بهبود یافته اما بدخوری و چاقی در حال گسترش است و تنها با برنامه‌ریزی‌های جامع و آموزش‌های تغذیه‌ای از طریق رسانه‌ها این مشکل قابل پیشگیری خواهد بود وگرنه در سال‌های آتی با مشکلات تغذیه‌ای عدیده‌ای دست و پنجه نرم خواهیم کرد.»