نقش نمای ساختمان در هویت بخشی به شهر

● مقدمه "مسکن بهعنوان یکی از نیازهای نخستین بشر، ابتداییترین سؤالی بوده که انسان سعی در یافتن پاسخی مناسب و معقول برای آن داشته ‌است، اما همیشه در برنامه‌ریزی‌های ملی با مسکن، نه بهعنوان محلی برای آسایش ساکنان در ابعاد عینی و ذهنی، بلکه بهعنوان مشکلی اقتصادی برخورد شده‌است".(اقتباس از سایت انبوه سازان-بخش مقالات) "ایران از جمله کشورهایی است که در تقسیم بندی های جهانی کشوری جوان محسوب می گردد. مشکل سر پناه، امروزه از دغدغه های اساسی و زیربنایی این جامعه جوان می باشد."(اقتباس از سایت مسکن مهر) رشد جمعیت به طور عام و زوجهای جوان –که در سالهای اخیر نیازمند به مکانی مستقل هستند- به طور اخص، تقاضای فزاینده‌ای را برای مسکن درایران بهدنبال داشته است. طرح مسکن مهر فرصت بسیار مناسبی برای رسیدن به اهداف کلان در کشور را فراهم آورده است. برنامه مسکن مهر که در چارچوب واگذاری زمین به استعداد ساخت یک میلیون و ۵۰۰ هزار واحد مسکونی از سوی وزارت مسکن و شهرسازی طراحی شده است در تاریخ اخیر تولید مسکن بی سابقه است. پروژه مسکن مهر بدلیل گستردگی –در سراسر کشور- و تیراژ وسیع آن-چشم انداز ۱.۵ میلیون واحد-در اینده ای نزدیک تاثیرات شگرفی را در بخش ساختمان سازی بجا خواهد گذارد. آشتی دوباره صنعت با ساختمان سازی را میتوان یکی از مهمترین دستاوردهای طرح مسکن مهر نام برد. سبک سازی ساختمان، سرعت بخشی به عملیات اجرایی، ایجاد مقاومت در برابر حوادث طبیعی-زلزله- و از همه مهمتر بهینه سازی مصرف انرژی در ساختمان، از نتایج مهم صنعتی شدن ساختمان است. اهمیت به هویت پروژه های مسکن مهر روی دیگر سکه است. ساکنین برای یک بار در خانه های خود ارام میگیرند لیکن میلیونها بیننده در طول عمر این بناها-در حالت خوشبینانه حداقل ۴۰ سال- از کنار آن عبور کرده و از آن متاثر میشوند. نمای ساختمان یکی از مهمترین فاکتورهای هویت بخشی به فضاها میباشد لذا در این مقاله به اهمیت نما پرداخته شده است. ● طرح موضوع "نما در لغتنامه دهخدا به معنای صورت ظاهری هر چیزی، آنچه که در معرض دید و برابر چشم است، آنچه از بیرون دیده می‌شود، منظره خارجی بنا و عمارت،‌ قسمت خارجی ساختمان و نماسازی، فن روسازی ساختمان و ساختن نمای عمارت است." .(اقتباس از سایت انبوه سازان-بخش مقالات) "یک عضو اجمن معماران و شهرسازی ایران فضاهای شهری را به دو بخش فضاهای خصوصی و عمومی تقسیم می کند. در این میان فضاهای عمومی شامل خیابان‌ها، میدان‌ها، پارک ها و... متاسفانه در کشور ما زشت و فاقد کیفیت مناسب هستند. چنین به نظر می رسد که فضاهای عمومی ما باقی مانده فضاهای ساخته شده هستند. به این معنا که در شیوه شهرسازی ما، تنها به ساختن ساختمان ها فکر می کنیم و هر چه باقی ماند به عنوان فضای شهری در نظر گرفته می شود. باید دید این فضای شهری چه تاثیری در رفتار شهروندان دارد. وی می گوید: در فضای شهر دو مفهوم وجود دارد. یکی منظر شهری که به شکل فیزیکی دیده می شود و دیگری سیمای شهری که به معنی تاثیر فضای شهر بر روان آدم هاست. تاثیری که شاید در ظاهر چندان محسوس نباشد اما بسیار وقت ها پیش می آید که حضور در فضایی ما را عصبی یا آرام می کند." .(اقتباس از سایت انبوه سازان-بخش مقالات) به عقیده من، نمای ساختمانها یکی از عناصری است که در ارتقای کیفیت فضای شهر و القای آرامش تاثیر زیادی دارد. از طرف دیگر نمای ساختمان به مثابه معرفی هویت ساکنان میباشد. "در این ساخت‌وساز پرشتاب نیاز به بررسی طرح‌های ارائه شده توسط جمعی از صاحب نظران و مسوولان در مراکز تایید پروانه‌های ساختمانی ضروری به‌نظر می‌رسد" (اقتباس از سایت انبوه سازان-بخش مقالات)امری که شاید بدلیل اهمیت شتاب بخشی به ساخت و ساز تا کنون مغفول مانده است. اکنون که پروژه های مسکن مهر راه خود را پیدا کرده است لازم است تا به این امر توجه خاص مبذول گردد. ● هویت بخشی به پروژه ها "یک شهر چگونه صاحب هویت شناخته می‌شود؟ هویت در مقوله شهر، معماری و هنر امری تشکیلی و دارای شدت و ضعف است. آنچه آن را به اصطلاح با هویت می‌خوانند، دارای مراتبی از اتصال به تاریخ و تحولات گذشته خود است که عرف آن حد را با هویت می‌شناسد. در واقع، همیشه می‌توان نشانه‌هایی هر چند جزئی در ارتباط میان امر واقع با گذشته او پیدا کرد. اگر چه تبیین کمی این حد، فرآیندی پیچیده و کم‌سابقه است، لکن می‌توان با حدی از تسامح و با تکیه بر عرف، مقولات با هویت و بی‌هویت (و در واقع با هویت قوی و ضعیف) را از یکدیگر تمیز داد."(اقتباس از سایت مقاله دات نت) بحث نماسازی درساختمان نیز یک بحث هویتی و فرهنگی است، تقلید های کورکورانه ازسبک های معماری،استفاده بی رویه و نابه جا از ازمصالح،منجر به آشفتگی در نمای شهری میشود.جهت هویت بخشی فضاهای زیستی جدید که توسط مسکن مهر تولید شده اند،دو گونه فعالیت محوری باید صورت گیرد: اول اتصال پروژه متولد شده به سایر بخشهای قدیمی موجود.در این صورت ساکنین جدید ارام ارام خود را در مجموعه ای بزرگتر و با اصالتر احساس میکنند و حس تعلق در انان تقویت میشود. دوم استفاده از پتانسیل های موجود در درون پروژه یعنی ایجاد فضاهای عمومی مناسب و در کنار آن توجه خاص به نماسازی پروژه. این امر به جذابیت فضاهای جدید کمک کرده و باعث جلب توجه دیگر بینندگان نیز میشود. ارتباط تنگا تنگی که میان انسانها و اطرافشان وجود دارد به شکل محسوس سبب بروزرفتارهای اجتماعی گوناگونی میگردد. این تأثیر تا جایی است که باعث دوستی ، همدلی، تقویت نهادهای اجتماعی در یک بخش شده و یا کوچ جمعیت از یک منطقه را شامل میگردد. "گرچه ایجاد هویت به منزله تداعی خاطرات شهر سنتی ایران در منظر شهر جدید، اقدامی است که منحصر به دخالت در سیمای محیط نمی‌شود. بلکه جنبه‌های ساختاری و برنامه‌ریزی شهر را نیز دستخوش دگرگونی می‌کند، ‌لکن همیشه می‌توان در شهری که ساخته شده، اقداماتی موضعی (و البته بر مبنای برنامه‌ای حساب شده و پیش اندیشیده) به عمل آورد." (اقتباس از سایت مقاله دات نت) لذا مهمترین بحث در مجتمع های جدید بررسی هویت بخشی به آنان میباشد.امری که تاکنون کمتر به آن پرداخته شده است. بر خلاف نیازهای مادی نظیر تغذیه، تردد، فضاهای خدماتی و غیره که در زمان کوتاهی عوارض خود را نمایان میسازد، موضوع نیازهای روحی آدمیان، بهدلیل پیچیدگی و گستردگی آن، در درازمدت اثر خود را آشکار خواهد ساخت. لذا نیاز به کنکاشی عمیقتر دارد.