● رجایی از دیدگاه امام خمینی
«اشخاصی که ما از دست می دهیم هریک از آنها یک ذخیره ای است برای کشور ما و برای اسلام ما. هریک از اینها مردانی هستند که به تنهایی نظیر یک جمعیت هستند، متعهد و متوجه خدا... اینها خدمتگزارانی بودند که هرکدام از آنها یک جمعیت بودند متعهد بودند و به اسلام معتقد بودند.»(صحیفه امام، ج۱۵، ص۱۴۷، ۱۰/۶/۶۰)
«ارزش این آقایان به این بود که خودی بودند با مردم بودند و برای مردم خدمت می کردند.» (صحیفه امام، ج۱۶، ص۴۶۹، مورخ ۷/۶/۶۱)
«دست جنایتکاران و منافقان، رئیس جمهور متعهد و مؤمنی را از ملت مجاهد ایران گرفت و یکی از خدمتگزاران صدیق را به شهادت رساند و ملت را از خدمت او و او را از خدمت به ملت محروم کرد.» (صحیفه امام، ج۱۵، ص۲۷۸ (۱۷/۷/۱۳۶۰)
«[شهید رجایی] معلم اخلاق به اعمال خویش [بود]»
«[شهید رجایی] شخصی مکتبی [بود]»
رجایی شاخص تغییر نظام ستم شاهی به نظام اسلامی معرفی است.
رجایی از دیدگاه رهبر معظم انقلاب
شهید رجایی در سلولهای تاریک زندان، با صبر خود مأموران ساواک را به زانو در آورد. (روزنامه کیهان ۹/۶/۶۲)
شهید رجایی هیچ گاه در برابر مقام وقدرت جذب نشد وتوانست ملاک کار را برای خدا برهمه امورش حاکم کند.
(روزنامه کیهان ۹/۶/۶۲)
شهید رجایی یک نخست وزیر موفق بود که علی رغم مشکلات بسیار، مملکت را اداره کرد. (روزنامه کیهان ۸/۶/۶۲)
نیروهای خط امام ( رحمت الله علیه ) در هنگامی که این دو شهید به شهادت رسیدند، از یک انسجام بسیار بالایی برخوردار بودند، اما این شهادت هم مردم را هر چه بیشتر به هم جوشیده تر کرد. (روزنامه کیهان ۸/۶/۶۸)
در گستره تاریخ پر فراز و نشیب بسیار مشاهده می شود که شخصیتهای مذهبی و رجال سیاسی اسلام به دلیل مراقبتهای ویژه و مجاهدات پیگیر با نفس که به پشت سر نهادن مراحل مهمی از سیر و سلوک اخلاقی و نیل به قلّه های بلند تقوا و فضیلت منتهی شده است، توانسته اند برای توده های مردم به صورت «اسوه» و «الگو» به نقش آفرینی بپردازند و همچون قافله سالاری با حضور در قطعات کوچک و بزرگی از تاریخ و جغرافیای عصر و دنیای خود منشأ تحول روحی و معنوی و حرکت و تلاش در مسیر تغییر ساختار اجتماعی و سیاسی زمان خویش شوند .
وقوع انقلاب شکوه مند و پرشور اسلامی در ایران آثار و برکات فراوان و غیرقابل شماری داشت که یکی از آنها فراهم کردن بستر مناسب برای تربیت و پرورش اسوه ها و الگوهای علمی در نظام سیاسی و حکومتی در اسلام بود. در ادامه به زندگی و سیره یکی از این اسوه های نادر تاریخ اشاره خواهیم کرد.
● زندگینامه شهید رجائی
رجائی در سال ۱۳۱۲هجری شمسی، در قزوین متولد شد. در سن ۴ سالگی از نعمت داشتن پدر محروم شد و تحت تکفل مادری مهربان قرار گرفت. درسال ۱۳۲۷ به تهران مهاجرت کرد و سال بعد وارد نیروی هوائی شد. در مدت ۵ سال خدمت در نیروی هوائی، دوره متوسطه را با تحصیل شبانه گذراند. شهید رجایی در سن ۱۷ سالگی وارد آموزشگاه نیروی هوایی ارتش شد. مدت پنج سال در آن جا مشغول به تحصیل بود. بعد از مدتی،از ارتش استعفاء کرد. او در این پنج سال که در نیروی هوایی بود با کوشش زیاد ادامه تحصیل داده بود و موفق شده بود که دیپلم بگیرد . بعد از استعفاء از ارتش، در شهر بیجار به معلمی مشغول شد. او در کنار کار، درس هم می خواند . رجایی نمی توانست در برابر ظلم های شاه ساکت بماند. او با شاه مخالفت می کرد. بارها ساواک او را دستگیر کرد. او را زیاد اذیت و شکنجه کردند؛ اما او هرگز تسلیم نشد. در سال ۱۳۳۵ و به دانشسرای عالی وارد شد و دوره لیسانس خود را در رشته ریاضی به پایان برد و به سمت دبیر ریاضی در وزارت فرهنگ استخدام شد.
در اردیبهشت ۱۳۴۲ به علت فعالیتهای سیاسی علیه رژیم طاغوت دستگیر و ۵۰ روز زندانی شد. پس از آزادی با شهید باهنر به سازماندهی مجدد هیئت موتلفه پرداخت و داوطلبانی را به جبهه فلسطین اعزام کرد. پس از بازگشت در سال ۱۳۵۳ دستگیر و دو سال در زندانهای انفرادی رژیم پهلوی انواع شکنجه ها را تحمل کرد.
شهید رجائی در سال ۱۳۵۸، مسئولیت وزارت آموزش و پرورش را به عهده گرفت و به دنبال تمایل مجلس در تاریخ ۱۸/۵/۱۳۵۹ به عنوان اولین نخست وزیر جمهوری اسلامی ایران به مجلس معرفی و با رأی قاطع به نخست وزیری انتخاب شد و با عزل بنی صدر از جانب امام به عنوان رئیس جمهوری اسلامی ایران معرفی گردید.
احترام به مادر؛ شهید رجایی از همان دوران کودکی خیلی باادب بود؛ به مادر و برادر بزرگش که سرپرستی او را به عهده داشتند خیلی احترام می گذاشت. یکی از برادرانش می گوید: «محمد علی، مادر را خیلی دوست داشت. او را خیلی احترام می کرد. گاهی وقت ها که به خانه می آمد و می دید که مادر ناراحت است، آن قدر با او شوخی می کرد تا خنده روی لب های مادر می نشست. دست به سینه، روبه روی مادر می ایستاد. هرگز حرف بدی به برادر بزرگش نمی گفت و آنها را خیلی دوست داشت .»
● رجایی، نامزد ریاست جمهوری
پس از مدت ها کشمکش بین ابوالحسن بنی صدر ـ رئیس جمهور ـ و همفکرانش درجناح موسوم به لیبرال ها از یک طرف و نیروهای موسوم به خط امام از طرف دیگر و با اوج گیری اختلافات و کارشکنی ها در شرایط بحرانی که مسایلی از قبیل جنگ تحمیلی ، محاصره اقتصادی مسایل ناشی از انقلاب و غیره که کشور با آن درگیر بود، ابتدا امام خمینی (ره ) در تاریخ ۲۰/۳/۱۳۶۰ بنی صدر را از فرماندهی کل نیروهای مسلح برکنار و ستاد مشترک نیروهای مسلح تا زمان تعیین تکلیف جانشین فرماندهی نیروهای مسلح ، وظیفه ی او را به عهده گرفتند. سپس فراکسیون نیروهای خط امام (ره ) در اواخر خرداد ماه طرح عدم کفایت سیاسی رئیس جمهور را مطرح کردند که درجلسه ی مورخه ۳۱/۳/۱۳۶۰ مجلس شورای اسلامی در مورد این طرح
رأی گیری به عمل آمد و با ۱۷۷رأی موافق ، یک رأی مخالف و ۱۲رأی ممتنع ، طرح عدم کفایت سیاسی بنی صدر تصویب شد. به دنبال این تصمیم مجلس ، امام خمینی (ره ) به عنوان رهبر انقلاب ، حکم عزل بنی صدر را از مقام ریاست جمهوری در تاریخ ۱/۴/۱۳۶۰ به شرح زیر صادر کردند:
«بسم اللّه الرحمن الرحیم
پس از رأی اکثریت قاطع نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی مبنی براین که آقای ابوالحسن بنی صدر برای ریاست جمهوری اسلامی ایران کفایت سیاسی ندارد، ایشان را از ریاست جمهوری اسلامی ایران عزل نمودم .
اول تیر ماه ۶۰
روح اللّه الموسوی الخمینی »
پس از عزل بنی صدر، براساس اصول ۱۳۰ و ۱۳۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ، شورای موقّت ریاست جمهوری تشکیل شد. این شورا وظایف و مسئولیت های ریاست جمهوری را موقتاً تا انتخاب رئیس جمهور جدید برعهده داشت . اولین جلسه ی شورا، شامگاه سه شنبه دوم تیرماه با شرکت محمدعلی رجایی (نخست وزیر)، آیت اللّه بهشتی (رئیس دیوان عالی کشور) و هاشمی رفسنجانی (رئیس مجلس شورای اسلامی ) تشکیل شد. در این جلسه درخصوص اداره ی کشور و وظایف شورا بر اساس قانون اساسی بحث و تصمیم گیری شد. طبق تصمیم شورا مسئولیت تعیین سرپرستی و مراجعات دفتر ریاست جمهوری به عهده رجایی گذاشته شد. همچنین مقرر شد که مصوبات مجلس به امضای رجایی رسیده و ابلاغ شود. دوم مرداد ماه نیز به عنوان روز انتخابات دومین دوره ریاست جمهوری تعیین شد.
امام خمینی به مناسبت واقعه ۷ تیر، در دیدار با خانواده های شهدای این واقعه در مورد انتخابات ریاست جمهوری نیز رهنمودهایی را ارائه دادند و تأکید کردند که ما یک سیلی خوردیم . از اشتباه ، ما همه این نابسامانی ها را که الان داریم برای این که اشتباه کردیم ، نباید اشتباه تکرار بشود؛ دنبال این باشید که یک نفر صددرصد مکتبی ، اسلامی ، در خط اسلام ، برای ریاست جمهوری انتخاب کنید. پس از این سخنرانی و ابراز علاقه مندی و اعلام حمایت اقشار مختلف مردم و گروه های خط امام (ره )، رجایی نیز به عنوان یکی از نامزدهای مقام ریاست جمهوری ثبت نام کرد. مجموعاً هفتاد و یک نفر برای انتخابات ثبت نام کردند که شورای نگهبان از بین آن ها صلاحیت چهار نفر یعنی عباس شیبانی ، علی اکبر پرورش ، حبیب اللّه عسکراولادی و محمدعلی رجایی را تأیید و در تاریخ یکشنبه ۲۱/۴/۱۳۶۰ رسماً اعلام کرد .
● ۲۸ روز ریاست جمهوری رجایی
دومین انتخابات ریاست جمهوری در دوم مرداد ۱۳۶۰ برگزار شد. روز پنجم مرداد ماه با شمارش آراء داخل کشور، محرز و مسلم شد که رجایی اکثریت مطلق رأی مردم را به خود اختصاص داده است . شورای نگهبان در تاریخ ۱۰/۵/۱۳۶۰ صحت انتخابات را تأیید و اعلام کرد که رجایی با اکثریت مطلق آراء اخذ شده ، یعنی ۱۳۰۰۱۷۶۱ رأی از ۱۴۷۶۳۳۶۲ رأی به عنوان رییس جمهور انتخاب شده و این انتخاب مورد تأیید آن شورا است. در همین روز وزارت کشور تأییدیه شورای نگهبان را به اطلاع امام خمینی (ره ) رساند .
روز یازدهم مرداد همزمان با عید فطر در حسینیه جماران ، امام خمینی (ره ) حکم ریاست جمهوری رجایی را تنفیذ کرد. پس از تنفیذ حکم ، رجایی نیز طی یک سخنرانی به دیدگاه های خود اشاره و تأکید کرد که در پاسخ به رأی قاطع و اعتماد بالای مردم به وی که در واقع رأی به اسلام است ، در جهت جامه عمل پوشاندن به خواست های اسلامی و انقلابی مردم و ایجاد یک جامعه اسلامی ، تمام تلاش خود را به کار خواهدگرفت و نخست وزیر را نیز از بین مطمئن ترین و با سابقه ترین عناصر انقلابی انتخاب خواهد کرد .
وی در دوازدهم مرداد ۱۳۶۰ در جلسه ی علنی مجلس شورای اسلامی ، مراسم تحلیف را به جا آورد و بدین ترتیب با انجام تمام مراحل مقرر در قانون ، رسماً رییس جمهور شد و از این روز به بعد در مقام ریاست جمهوری انجام وظیفه کرد .
اولین اقدام او در مقام ریاست جمهوری ، معرفی محمدجواد باهنر به عنوان نخست وزیر و پیشنهاد وی به مجلس شورای اسلامی بود که در دوازدهم مرداد ماه صورت گرفت . باهنر در دوره ی نخست وزیری رجایی ، وزیر آموزش و پرورش کابینه اش بود. باهنر نیز در چهاردهم مرداد از مجلس رأی اعتماد گرفت . وزیران کابینه اش نیز درجلسه علنی مورخه ۲۶/۵/۱۳۶۰از مجلس رأی اعتماد گرفتند و بدین ترتیب یک دولت تمام عیار انقلابی و مکتبی قوه مجریه را در اختیار گرفت . رجایی در این مرحله باامیدواری به همراهی دولت مکتبی محمدجواد باهنر، در صدد ایجاد دولت و جامعه ی آرمانی اسلامی خود بود .
شرایط زمانی که رجایی به عنوان دومین رئیس جمهور انتخاب شد به دلیل وقوع حوادث بسیار مهمی همچون عزل بنی صدر، اقدامات مسلحانه و براندازانه مخالفان نظام ، ترورهای پی در پی به ویژه واقعه ی هفتم تیر ـ که طی آن عده ای از مقامات عالی رتبه و مدیران ارشد کشور به شهادت رسیدند. مشکلات ناشی از جنگ ، محاصره ی اقتصادی ، کاهش درآمدهای نفتی و مسایلی از این قبیل ، یکی از بحرانی ترین مقاطع تاریخی کشور بوده است . هدایت جامعه و یکی از ارکان اصلی کشور یعنی قوه مجریه در این شرایط امری بود که رجایی توانست از عهده آن برآید .
رجایی در دوره ی کوتاه مدت ریاست جمهوری خود (۲۸ روز)، راه و خط و مشی انقلابی و مکتبی را که در دوره ی نخست وزیری در پیش گرفته بود، ادامه داد.
● آخرین وصیت شهید رجایی
بسم الله الرحمن الرحیم
این بنده کوچک خداوند بزرگ با اعتراف به یک دنیا اشتباه، بی توجهی به ظرافت مسئولیت از خداوند رحیم طلب عفو و از همه برادران و خواهران متعهد تقاضای آمرزش خواهی می کنم.
وصیت حقیقی من مجموعه زندگی من است. به همه چیزهایی که گفته ام و توصیه هایی که داشته ام در رابطه با اسلام و امام با انقلاب تأکید می نمایم.
به کسی تکلیف نمی کنم ولی گمان می کنم اگر تمام جریان زندگی مرا به صورت کتاب در آورند برای دانش آموزان مفید باشد.
هر چه از مال دنیا دارم متعلق به همسر و فرزندانم می باشد. کیفیت عملکرد را طبق قانون شرع به عهده خودشان می گذارم.
برادرم محمدحسین رجایی وصی و همسرم ناظر و قیم باشند.
خدای را به وحدانیت، اسلام را به دیانت، محمد(ص) را به نبوت و علی و یازده فرزندان معصومین علیهم السلام را به امامت و پس از مرگ را به قیامت و خدای را برای حسابرسی به عدالت قبول دارم و از دریای کرمش امید عفو دارم.
این مختصر را برای رفع تکلیف و تعیین خط مشی برای بازماندگان و بر حسب وظیفه شرعی نوشتم وگرنه وصیت نامه این بنده حقیر با این همه تحولات در زندگی در این مختصر نمی گنجد و مکّه، حج بیت الله بر من واجب شده بود امکان رفتن پیدا نشد. اینک که به لقاءالله شتافتم این واجب را یکی از بندگان صالح خداوند به عهده بگیرد. ثلث اموال به تشخیص بازماندگان به «خیرالعمل» صرف شود و اگر به نتیجه قطعی نرسیدند به بنیاد شهید بدهید.
