ایمنی بدن زنان در دوران بارداری، قبل و پس از آن اهمیت بسزایی در سلامت مادر و جنین دارد زیرا مصونیت مادر در برابر بیماریها جنین را تا سالها پس از تولد ایمن میکند.
● تکمیل واکسیناسیون
بهرغم تدابیر به کار گرفته شده برای پیشگیری از انتقال عوامل بیماریزا، واکسیناسیون با استفاده از تقویت سیستم ایمنی بدن انسان تأثیر بسزایی در افزایش مقاومت بدن در برابر عفونتهای جدی و خطرناک داشته است.
این مسئله در زنان و دختران جوان اهمیت دوچندان دارد چراکه وضعیت جسمانی و قابلیت باروری استثناهایی را برای آنان قائل میشود.
مصونسازی بدن نسبت به عوامل بیماریزا یکی از برنامههای سازمان بهداشت جهانی است که از ابتدای تولد نوزاد تحت اجرا قرار میگیرد. با این حال آنچه که از اهمیت بیشتری برخوردار است تزریق بموقع واکسنها و پس از آن پیگیری جدول برنامه واکسیناسیون حتی در سالهای بلوغ و پس از آن است.
دیفتری و کزاز
دیفتری و کزاز واکسن دوگانهای است که تزریق آن چند ماه پس از تولد انجام و پس از تزریق چند نوبت دیگر، مصونسازی نسبت به دیفتری و کزاز کامل میشود. تنها نکتهای که در این خصوص باقی میماند آن است که پس از تزریق آخرین نوبت، واکسیناسیون هر ۱۰ سال یکبار تا آخر عمر نیاز به تکرار دارد.
دکتر ربابه رضاییپور، متخصص ایمونولوژی در رابطه با ایمنی بدن در برابر بیماری دیفتری و کزاز میگوید: از آنجا که بسیاری از پاسخهای ایمنی بدن مادر هنگام بارداری از طریق جفت به جنین منتقل میشود تکمیل واکسیناسیون قبل از ازدواج و در نهایت قبل از بارداری ضروری به شمار میرود.
ایمنی در برابر کزاز یکی از مواردی است که برای افزایش مقاومت بدن نوزاد پس از تولد و هنگام قطع بندناف لازم است در غیر این صورت کوچکترین آلودگی پس از تولد، نوزاد را به کزاز بند ناف و عفونتهای متعاقب آن دچار میکند.به گفته عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی، واکسیناسیون علیه هر نوع عامل میکروبی و به دنبال آن، انتقال آنتی بادی از مادر به جنین در دوران بارداری تا حدود دو سال کودک را در برابر بیماریها مصون میکند لذا تکمیل واکسیناسیون قبل از ازدواج اهمیت بسزایی دارد. از سوی دیگر به دلیل آنکه سیستم ایمنی کودکان طی چند سال اول زندگی ضعیف است، واکسیناسیون کامل و انتقال آنتیبادیها از مادر به جنین مانع از ابتلای کودک به عفونتهای متداول و یا موجود در گرد و خاک میشود.دکتر رضاییپور میافزاید: در صورتی که واکسیناسیون علیه کزاز قبل از بارداری به درستی انجام نگرفته باشد، تزریق آن هنگام بارداری منعی نخواهد داشت و لازم است تحت نظر پزشک انجام شود.
ایمنی مادر علیه سرخجه
ایمنی علیه برخی بیماریهای خطرناک از موضوعات اصلی است که در مشاوره قبل از بارداری به آن پرداخته میشود. سرخجه، سرخک، اوریون، هپاتیت نوع آ و ب، فلج اطفال، آبلهمرغان، تب زرد، آنفلوانزا و پاپیلوما ویروس از بیماریهایی هستند که باید مصونیت بدن در برابر آنها قبل از بارداری کنترل شود.
کزاز از واکسنهایی است که از سم تغییر ماهیت یافته نوعی میکروب تهیه شده و تزریق آن در بارداری مشکلی را به وجود نمیآورد.ام.ام.آر یا واکسن سهگانه ترکیبی از واکسن سرخجه، سرخک و اوریون است که در حدود ۱۳ ماهگی تزریق شده و نوبت دوم آن در سه تا پنج سالگی یادآوری میشود.
دکتر لاله اسلامیان، متخصص زنان و زایمان در این رابطه میگوید: با توجه به اینکه واکسن سرخجه حاوی ویروس زنده است، تزریق آن در دوران بارداری عوارض خطرناکی را برای مادر و جنین به دنبال دارد و ممکن است جنین را به سندرم سرخجه مادرزادی مبتلا کند. ناهنجاریهای مادرزادی، عقبماندگی ذهنی، نابینایی، ناشنوایی، اختلالات کبدی و اختلال در تکامل مغز و سیستم عصبی از دیگر عواقب تزریق واکسن سرخجه در دوران بارداری و یا ابتلا به این بیماری است.
براین اساس، دکتر اسلامیان توصیه میکند زنان قبل از ازدواج و پیش از باردار شدن از مصونیت خود در برابر بیماری سرخجه مطمئن شده و در صورت گزارش فقدان ایمنی بدن در اثر آزمایش، واکسیناسیون خود را کامل کرده و حداقل یک ماه پس از تزریق باردار نشوند.
هپاتیت نوع آ و ب نیز از شایعترین بیماریهایی است که بخصوص در افراد شاغل در محیطهای پرخطر مانند بیمارستان مشاهده میشود بنابراین مصونسازی علیه آن که در سه نوبت انجام میشود قبل از بارداری ضروری است. علیرغم اینکه واکسن هپاتیت نوع آ از ویروس غیرفعالی تشکیل شده است با این حال احتمال انتقال آن به جنین وجود خواهد داشت و تزریق آن در دوران بارداری توصیه نمیشود. با این وجود تزریق هپاتیت نوع ب در صورت لزوم مشکلی را به وجود نخواهد آورد.
مصونیت در برابر آنفلوانزا
دکتر حمیدالله بهادر، متخصص بیماریهای عفونی، واکسنهای مربوط به بیماری آنفلوانزا را در دو نوع ویروس زنده ضعیف شده و یا ویروس کشته شده میداند. اغلب واکسنهایی با ویروس زنده ضعیف شده ایمنیزایی قوی و طولانی مدتتری دارند و برای زنان باردار توصیه نمیشوند در حالی که واکسنهای حاوی ویروس کشته شده از ایمنیزایی پایداری برخوردار نبوده و اثربخشی کمتری دارند.
به گفته دکتر بهادر، تزریق واکسن آنفلوانزای فصلی در دوران بارداری البته در فصل زمستان عوارضی برای جنین نخواهد داشت در حالی که واکسن آنفلوانزای نوع خوکی یا H۱N۱ به دلیل آنکه محتوای ویروس زنده است ممکن است عوارضی را در جنین به دنبال داشته باشد.دکتر اسلامیان در این باره میافزاید: با توجه به اینکه تب بخصوص در سه ماهه اول بارداری باعث نقایص لوله عصبی و اختلالات سیستم عصبی جنین میشود بهتر است واکسن آنفلوانزای فصلی نیز در سه ماهه اول بارداری تزریق نشود.
تزریق این واکسن در سه ماهه دوم یا سوم بارداری از عوارض ناشی از تب در اثر واکسن پیشگیری میکند.تب زرد و فلج اطفال از بیماریهایی هستند که اگرچه تزریق آن در دوران بارداری ممنوع است ولی در صورت فقدان واکسیناسیون کامل و با توجه به نیاز آن در دوران بارداری و البته با تجویز پزشک تزریق میشود.واریسلا زوستر که عامل بیماری آبله مرغان است در صورت ابتلای زنان باردار عوارض جبرانناپذیری را برای جنین به دنبال دارد.
با توجه به اینکه واکسن این بیماری از ویروس فعالی تهیه شده است، تزریق آن در دوران بارداری توصیه نمیشود و لازم است مصونسازی قبل از ازدواج انجام شده حداقل یک ماه پس از تزریق باردار نشد.
واکسیناسیون قبل از مسافرت
در حالت عادی مسافرت در دوران بارداری بلامانع است به شرط آنکه تمام جوانب احتیاط رعایت شود. فاکتورهایی مانند سن، وضعیت سلامت جسمانی، تعداد روزهای اقامت و شرایط مقصد از مواردی است که باید شش تا هشت هفته قبل از مسافرت در مورد آنها با پزشک مشورت شود.
پشه مالاریا از عوامل خطرناکی محسوب میشود که گزش آن با انتقال عوامل عفونی و تضعیف سیستم ایمنی برای مادر و جنین خطرناک است. بنابراین لازم است قبل از مسافرت با پزشک مشورت کرده تا در صورت لزوم واکسیناسیون انجام شود.
واکسیناسیون در دوران شیردهی
عوامل ایمنی بخش موجود در واکسنها ممکن است در اثر شیردهی به کودک منتقل شود و به این ترتیب ابهاماتی در این باره به وجود آید. با این حال محققان به این نتیجه رسیدهاند به رغم ترشح عوامل ایمنی در شیر مادر و انتقال آن به کودک، عفونتی به او انتقال پیدا نخواهد کرد.
با این حال بهتر است که تزریق واکسن به سه ماه پس از زایمان موکول شود. این در حالی است که دکتر بهادر توصیه میکند تنها واکسن آنفلوانزای خوکی در زمان شیردهی تزریق نشود مگر آنکه پزشک تزریق آن را ضروری بداند.
واکسیناسیون علیه سرطان دهانه رحم
HPR یا ویروس پاپیلومای انسانی نوعی میکروارگانیسم است که توانایی زندگی در سلولهای سنگفرشی سطح پوست، دهان، گلو و دهانه رحم را دارد.ابتلا به این ویروس باعث رشد نامنظم و غیرطبیعی سلولهای دهانه رحم میشود و در نهایت سرطانزا است. از آنجا که این بیماری اغلب علامت خاصی ندارد، غربالگری و انجام تست معروف پاپ اسمیر به صورت سالیانه کمک زیادی به تشخیص زودرس آن کرده است.اولین واکسنی است که سازمان بهداشت جهانی دارو و غذا برای پیشگیری از سرطان دهانه رحم تأیید کرده است، واکسنی علیه ویروس پاپیلوما است.
با توجه به اینکه سرطان دهانه رحم به عنوان دومین عامل مرگ زنان در دنیا محسوب میشود، واکسیناسیون علیه آن تا حدود ۷۰ درصد از بروز این بیماری پیشگیری میکند. بر این اساس لازم است واکسیناسیون در سنین ۹ تا ۲۶ سالگی انجام شده و علاوه بر آن تست پاپاسمیر به طور مرتب انجام شود.
