صفا آقاجانی از بازیگران قدیمی نمایشهای رادیویی است. او را در آثار مختلف تلویزیون هم دیدهایم. آقاجانی این روزها سریال تلویزیونی «زمانه» را در حال پخش از شبکه سه دارد. او معتقد است ایفای نقش مادر مهربان همیشه برایش جذابیت داشته و هیچوقت از اجرای چنین نقشی خسته نشده است. به بهانه همکاری این هنرمند مهربان با حسن فتحی با او به گفتوگو نشستیم.
ایفای نقشهای مختلف همیشه برای بازیگران جذابیت دارد، اما شما در اکثر نمایشهای رادیویی و سریالهای تلویزیونی نقش یک مادر مهربان را بازی میکنید. از این نقش کلیشهای خسته نشدهاید؟
(باخنده) همه مادرها مهربان هستند و هیچکس نمیتواند منکر این مساله شود. همه مادرها به نوعی زحمتکش هستند. اگر اینطور باشد پس همه ما باید از مادرهایمان خسته شویم.
کسانی که مادرشان در قید حیات است هر روز شاهد دیدن مهربانیهای او هستند و هرگز این مساله برایشان کلیشه نیست، چون عشق مادر رنگارنگ است. بنابراین من هم به عنوان یک بازیگر هیچوقت از این که نقش یک مادر مهربان را بازی میکنم، خسته نمیشوم و برایم کلیشه نیست. نقش مادر همیشه برایم جذابیت دارد.
به هر حال همه مادرها مهربانیهایشان یکی نیست. برخی ممکن است مقتدر باشند و بعضی خصوصیات دیگری داشته باشند؟
بله، دقیقا همینطور است. به همین دلیل گفتم عشق مادرها رنگارنگ است. درست است که اکثر مواقع نقش یک مادر مهربان را بازی میکنم، اما همیشه مهربانیام را به گونه متفاوت در بازی نشان میدهم. در واقع سعی میکنم با توجه به شرایطی که مادر قصه در آن قرار دارد، ابعادی را برجسته کنم تا مورد توجه بینندگان قرار بگیرد.
فکر میکنم این اتفاق هم در سریال تلویزیونی زمانه افتاده است. نقش مادری را به عهده دارم که در شرایط مالی سخت بچههایش را بزرگ کرده و آنها را با چنگ و دندان نگه داشته است. در واقع او بدون آن که حمایت همسرش را داشته باشد بچههایش را به سر و سامان رسانده است. در مجموع معتقدم مادر سریال زمانه رنگ و لعاب خاصتری نسبت به دیگر نقشهایی دارد که بازی کردهام و تفاوت او با دیگر نقشهایم کاملا محسوس است.
مدتی است که حضورتان در آثار تلویزیونی کمرنگ شده، آیا دلیل خاصی دارد؟
دنیای هنر مناسبات خودش را دارد که من خیلی از آنها سر درنیاوردم، اما در مجموع همیشه تلاش کردهام مردم از بازیام راضی باشند. همیشه عاشق کارم هستم و برای آن وقت میگذارم. اگر بازیگر برای کارش انرژی و عشق لازم را نگذارد، بازیاش برای مخاطب جذاب نخواهد بود و بازیگر آن را نمیپذیرد.
وقتی فیلمنامه زمانه به دستتان رسید اولین مواجههتان با نقش مادر ارغوان چگونه بود؟
وقتی فیلمنامه زمانه را خواندم، لذت بردم و نقشم را خیلی دوست داشتم. میدانستم اسماعیل عفیفه جزو تهیهکنندگان حرفهای تلویزیون است و سالهاست مخاطبان شاهد آثار خوب او در این رسانه هستند. بنابراین با اطمینان خاطر بازی در این سریال را پذیرفتم، چون میدانستم او هر فیلمنامهای را قبول نمیکند، مگر آن که انسجام لازم را داشته باشد و حرف نویی به بینندگان منتقل کند.
معتقدم یکی از امتیازات سریال زمانه، کارگردانی حسن فتحی است. او جزو کارگردانان توانمند سینما و تلویزیون است و نسبت به مخاطب شناخت دارد. مسلما کار کردن با چنین کارگردانانی برای هر بازیگری دلنشین و جذاب است و خوشحالم که این اتفاق هم برای من افتاد و توانستم با گروه حرفهای سریال زمانه همکاری کنم. وقتی یک بازیگر بازی در اثری را میپذیرد هیچ چیز برایش لذتبخشتر از کار کردن با یک گروه حرفهای نیست.
برخی بازیگران گلایه میکنند که کارگردانان به آنها اجازه نمیدهند در طول کار پیشنهادهایشان را بدهند یا این که آنها را در بازی محدود میکنند. شرایط شما در سریال زمانه چگونه بود؟
به نظر من فتحی نهتنها به لحاظ کار، حرفهای است، بلکه در اخلاق هم اینگونه است. وقتی کارگردانی چنین خصوصیتی داشته باشد، بازیگر هم با علاقه کار میکند. خوشبختانه حسن فتحی تعامل زیادی با بازیگران دارد و برای صحبت با بازیگران در راستای نقشهایشان زمان میگذارد. در سریال زمانه هم بازیگران با او صحبت میکردند و پیشنهادهایشان را میدادند. او با دقت به همه حرفها گوش میداد؛ اگر موافق بود، آن پیشنهاد در بازی اجرا میشد و اگر مخالف بود، دلایل منطقیاش را میگفت. همه صحنهها بعد از تمرین ضبط میشد و اینطور نبود که فتحی براحتی از هر صحنهای بگذرد، حتی اگر لازم بود درباره آن بارها با بازیگران صحبت میکرد.
امیدوارم همه کارگردانان این فضا را در اختیار بازیگران بگذارند تا آنها با خیال راحت بازی کنند و از این که نظراتشان را در طول کار میگویند با علاقه بشنوند و در صورت مناسب بودن، اجرا شود.
کار کردن با حسن فتحی برایم اتفاق خجستهای بود و از این که این افتخار نصیبم شد خوشحال هستم. بگذارید اعتراف کنم که کار کردن با حسن فتحی یکی از آرزوهای من بود و از این که به آرزویم رسیدم، راضی هستم.
فتحی جزو کارگردانانی است که بازیگر در طول کار از او خیلی چیزها یاد میگیرد. خدا را شاکرم که چنین موقعیتی برای من فراهم شد. در مجموع فضای سریال تلویزیونی زمانه برایم خوب و تعاملبرانگیز بود.
سریال تلویزیونی زمانه به دو مبحث دروغ و خیانت میپردازد که این روزها خیلی زیاد شده است و در بخشی از این سریال شاهد بودیم که ارغوان مخفیانه ازدواج میکند، اما برخی با نشان دادن چنین مسائلی مخالف هستند. به نظرتان به تصویر کشیدن چنین معضلاتی تا چه میزان میتواند به خانوادهها هشدار بدهد؟
معتقدم وقتی معضلی در جامعه وجود دارد باید در آثار نمایشی با هنرمندی و ظرافت خاصی به تصویر کشیده شود تا خانوادهها نسبت به فرزندانشان حساستر باشند و خیلی راحت از هر مسالهای نگذرند. که البته این اتفاق در سریال زمانه افتاده است.
متاسفانه به دلیل مشغله فراوانی که این روزها خانوادهها دارند، گاهی از فرزندانشان غفلت میکنند و آن طور که لازم است به مسائل آنها توجه نمیکنند. گاهی جمع شدن چنین مسائلی در کنار هم، به مشکلات بزرگتر منجر میشود. بنابراین بهتر است چنین مسائلی مطرح شود تا خانوادهها نسبت به آن آگاهی پیدا کنند.
از سوی دیگر در آثار نمایشی چنین معضلاتی باید مطرح شود، اما راهحل به عهده خانوادههاست که باید مراقب فرزندانشان باشد. قرار نیست راهحل هم ارائه شود. بنابراین سریال زمانه به هیچوجه بدآموزی ندارد و باعث میشود خانوادهها مراقب مخفیکاری فرزندانشان باشند. ضمن این که وقتی درباره معضلی آنقدر صحبت میشود که حتی درباره آن قانونی در مجلس تصویب میشود، چرا نباید در آثار نمایشی مطرح شود؟ وقتی معضلی در جامعه خیلی دغدغه نباشد، پس چه ضرورتی دارد که در مجلس مطرح شود؟ بنابراین کار هنرمندان طرح مساله است نه ارائه راهحل.
شما در طول این سالها علاوه بر بازیگری در تلویزیون در نمایشهای رادیویی هم نقشهای مختلفی را بازی کردهاید. بازی در کدام رسانه برایتان اولویت دارد؟
دغدغه همیشگی من رادیو است. من عاشق رادیو هستم و در طول این سالها نقشهای متنوعی را در این رسانه تجربه کردهام. به حدی عاشق رادیو هستم که وقتی درگیر بازی در یک سریال تلویزیونی میشوم و مجبور هستم در آن زمان کمتر به رادیو بروم، دلم برای رادیو تنگ میشود.
وقتی در رادیو کار میکنم به لحاظ روحی آرامش دارم. در واقع زمانهایی که از رادیو دور میشوم انگار که از خانوادهام دور هستم. بچههای رادیو عاشقانه کار میکنند و با وجود کم بودن دستمزدها انرژی لازم را برای کارشان میگذارند. امیدوارم به لحاظ مالی بچهها حمایت شوند تا مشکلات معیشتی نداشته باشند.
من سالهاست در رادیو کار میکنم. در واقع در این رسانه تربیت شده و آموزش دیدهام. بنابراین وظیفه خودم میدانم در خدمت رادیو باشم. معتقدم بعد از این همه سال باید آموختهها و تجربیاتم را به نیروهای جوان انتقال دهم تا آنها هم آموزش لازم را ببینند. در مجموع اگر عشق نباشد، کار هنری شکل نمیگیرد.
