معمولا وقتی سبد میوه را میچینید، میوههای درشتتر و خوشرنگتر را رو و آنها که ریزترند، زیر میوهها میگذارید. حتی زمانی که برای خرید به میوهفروشی میروید، از فروشنده میخواهید میوههای درشتتر و زیباتر را برایتان جدا کند...
این نشان میدهد ظاهر میوهها برای مردم بیشتر از عطر و طعم آنها اهمیت دارد. حتما برخی از انواع میوهها مانند انگور یا توتفرنگی را دیدهاید که بیش از اندازه بزرگ هستند و برخی اعتقاد دارند به آنها هورمون زده شده یا بعضی از انواع سیبها که براقتر از سایر سیبها به نظر میرسند و گفته میشود به آنها واکس زده شده است. برخی میوهفروشها میگویند میوههای خارجی، کیفیت و ظاهر بهتری دارند. حتی ادعا میشود در خیارهای به اصطلاح گلخانهای، باقیمانده سموم زیادی وجود دارد. این ادعاها چقدر صحت دارد؟ برای پاسخ به این پرسش، گفتوگوی ما را با دکتر عباس یداللهی، متخصص تکنولوژی و اصلاح درختان میوه و عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس بخوانید.
▪ آیا میوههایی که ظاهر زیباتری دارند و درشت و به اصطلاح مجلسیاند، باکیفیت هستند یا فرآیندهایی روی آنها انجام شده که ظاهرشان را بهتر کرده است؟
برخی از انواع میوهها به صورت ژنتیکی درشتتر هستند مانند سیب فرانسوی که درشتتر از سیب گلاب است، اما در حال حاضر بازار میوه در دنیا به سمتی پیش میرود که به جای آنکه طعم و عطر میوه مدنظر باشد، اندازه و ظاهر میوه قابلتوجه شده است و سعی میشود میوههای درشتتر با ظاهر زیبا تولید شود تا میوههایی خوشطعم و خوشعطر. مثلا میوههایی مانند گیلاس و انگور با اندازههای بزرگ تولید میشوند که نمیتوان گفت اندازه بزرگشان به دلیل مصرف سم بیشتر است. هماکنون تولیدکنندههای خارجی میوه، میوههایی پرورش میدهند که درشتترند و ظاهر یکنواختتری دارند، در حالی که ذائقه ایرانیها میوههای خوشطعم را بیشتر میپسندد.
▪ آیا این باور که به میوههای بسیار ویترینی و زیبا هورمون زده میشود و مصرف آنها خطرناک است، صحت دارد؟
برخی فعالیتهای تحقیقاتی روی کیوی و انگور انجام شد که نشان داد به کیوی و انگور یک هورمون گیاهی اضافه کردهاند که باعث شده اندازه این میوهها خیلی بزرگ شود ولی هنوز بررسی نشده که این هورمونها سلامت انسان را تهدید میکند یا نه، در حالی که مردم همانطور که دوست ندارند مرغهای هورمونی بخورند، تمایلی به مصرف میوههای هورمونی هم ندارند زیرا در درازمدت ممکن است عوارضی در پی داشته باشد. البته اگر هورمونها در اوایل رشد به میوه زده شود، مشکلی ایجاد نمیکند اما بسیاری از کشاورزان این اصول را رعایت نمیکنند.
▪ به نظر شما، میوههایی که داخل کشور تولید میشوند، باکیفیت هستند؟
متاسفانه در بیشتر میوهها و سبزیهای ما باقیمانده سم و آفتکشها وجود دارد. اصول کاربرد سم بهگونهای است که باید باغبان زمان حمله آفتها به میوه از سم استفاده کند و بعد از آن باید صبر کرد تا در یک دوره زمانی (دوره کارنت) اثر سم از بین برود و بعد میوه به بازار عرضه شود؛ مثلا دوره کارنت نوعی سم به نام «پریمور» که به خیار زده میشود، ۲ روز است اما برخی دیگر از سمها باید یک دوره ۱۴ روزه را بگذرانند که بسیاری از باغبانان این کار را انجام نمیدهند و میوهها را قبل از طی این زمان به بازار میفرستند. مشکل دیگر مربوط به میوههای خشک مانند کشمش و پسته است. این میوهها به خوبی فرآوری نمیشوند و امکان ایجاد سم «آفلاتوکسین» در آنها زیاد است.
▪ در کدامیک از میوهها آفتکش بیشتری میماند؟
تجمع سمها و کودهای شیمیایی در سبزیهای ریشهای مانند تربچه و شلغم خیلی زیاد است. بعد از آنها، سبزیهای برگی مانند کاهو است که توصیه میشود قبل از مصرف حتما برگهای بیرونی و پیر آن دور ریخته شود. مرکبات مشکل خاصی ندارند و به دلیل پوستشان میزان ورود سم در آنها کمتر است. هندوانه و گوجهفرنگی هم مشکلی ندارند و خیارها، بهخصوص نوع گلخانهای آنها و توتفرنگی نیز سموم زیادی دارند که معمولا کنترلی هم روی آن نمیشود، بنابراین توصیه میشود حتما خیار پوست گرفته و توتفرنگیها خوب آبشویی شود.
▪ آیا میوههای وارداتی از نظر سمها کنترل میشوند؟
سازمان حفظ نباتات و شهرداری، آزمونهایی را در این زمینه گذاشتهاند اما نظارتها کم است. در کشورهایی مانند استرالیا، هیچ محصولی بدون نظارت وارد کشور نمیشود. اگر میوهای قرار باشد از نیوزیلند به کشور ژاپن صادر شود، کارشناسان ژاپنی در مزرعه حضور مییابند و براساس استانداردها و موازین کشورشان، میزان سم و کود را بررسی میکنند. به این روش، کنترل در مبدا گفته میشود.
▪ برای سلامت محصولات کشاورزی چه تکنیکهایی باید به کار رود؟
امروزه در دنیا کمتر کود و سم به کار میرود و روشهای دیگری مانند استفاده از حشرات مفید مانند زنبور کارادیته و پرورش گیاهان مقاوم رواج دارد. اگر از گیاهان مقاوم استفاده شود، مثلا در مورد میوههای حساسی مثل سیبگلابها هم نیازی به سمزدن به وجود ندارد. مشکلی که در حال حاضر با آن مواجه هستیم، استفاده از کودهای شیمیایی یکجانبه است. بسیاری از سبزیهای برگی و ریشهای ما مشکل سمیبودن ندارند بلکه تجمع نیترات در آنها بالاست. سبزیها نیترات را یکجانبه جذب میکنند و چون نیترات به نیتریت تبدیل نمیشود، وارد بدن خواهد شد و میتواند مشکلات کلیوی و خونی ایجاد و کودکان را دچار مسمومیت شدید کند.
▪ آیا روشی وجود دارد که مردم بتوانند با آن سبزیهای سالم را تشخیص دهند؟
بله، سبزیهایی که زود پلاسیده میشوند، از نظر تغذیهای مشکل دارد، سیبزمینیهایی که زود جوانه میزنند نیز سالم نیستند و تجمع نیترات در پیازهایی که گردن درشت دارند، بالاتر است.
▪ یکی از موضوعهای مهم، سلامت میوههای گلخانهای است، آیا این روش پرورش میوه لطمهای به کیفیت آن نمیزند؟
رشد گیاهان گلخانهای سریعتر است و به کنترل بیشتری نیاز دارند. این میوهها درشتترند و ظاهر بهتری دارند و اگر سم در آنها به درستی استفاده شده باشد، مشکلی ندارند.
▪ چه توصیهای برای استفاده مناسب از میوهها و سبزیها دارید؟
میوهها و سبزیها را باید تازه مصرف کرد زیرا حتی اگر به سم و نیترات آلوده باشند، به دلیل وجود آنتوسیانین در آنها اثر سم خنثی میشود. هرچه میوهها ماندهتر باشند، میزان آلودگی در آنها بالاتر میرود و حتی اگر سم نداشته باشند، قارچ رویشان رشد میکند. حتما پوست میوهها، بهخصوص میوههای وارداتی را بگیرید و بعد آنها را مصرف کنید زیرا با وجود خواصی که در پوست میوهها وجود دارد، بسیاری از سمها هم جذب این پوست میشوند. میوههایی بخرید که سم کمتری در آنها به کار رفته باشد. میوههایی که سموم بیشتری دارند، بوی سم، حتی به مقدار کم در آنها احساس میشود و در این صورت میتوان آنها را تشخیص داد. در مورد میوههای وارداتی چون واکس هم به آنها زده میشود، این بو احساس نمیشود، بنابراین حتما باید آنها را به دقت شست و پوست آنها را گرفت. دقت کنید برگهای پیر و بیرونی کاهو را دور بریزید و اگر در زمان خوردن پسته یا تخمه تلخی احساس کردید، هرگز آن را قورت ندهید.
