زمانی این مطلب را می خوانید که بنا به شنیده ها و خبرها قرار است از امشب برنامه «هفت» که به نود سینمایی شهرت یافته است روی آنتن شبکه سوم برود و علاقه مندان سینما این بار فریدون جیرانی را به جای دو قدم مانده به صبح چند قدم در متن و حاشیه سینما ببینند هرچند باز هم خبرها حاکی از این امر است که اجرای این برنامه با حسین معززی نیا منتقد سینماست و جیرانی تهیه کنندگی آن را بر عهده دارد. اگرچه معززی نیا منتقد فرهیخته و دوربین دیده است اما اگر قرار باشد هفت هم مثل نود ورزشی دارای جذابیت رسانه یی و اجرایی باشد قطعاً او گزینه مناسبی نخواهد بود. هرچند فلسفه وجودی این برنامه بیش از فرم و اجرا در ماهیت و محتوا، مورد شک و تردید است و با سابقه و ذهنیتی که از عملکرد صدا و سیما وجود دارد از یک سو و پیچیدگی و چالش برانگیز بودن سینما نسبت به فوتبال از سوی دیگر این سوال را پررنگ تر می کند که آیا صدا و سیمای ما ظرفیت و تحمل آن را دارد که یک نود سینمایی تولید کند؟ سینما بر خلاف فوتبال که یک بازی است و به علت ماهیت ورزشی اش کمتر بازتاب اختلافات ایدئولوژیک و فرهنگی است، تجلی بصری بسیاری از مناقشات فلسفی و سیاسی است که اگرچه بازیگر دارد اما در حد یک بازی تقلیل نمی یابد و شاید بیشترین جایی که بازی خیلی جدی گرفته می شود در سینماست.
کافی است کمی به عقب تر برگردید. همین چند وقت پیش بود که صحبت های افشاگرانه یک خبرنگار سینما درباره دستمزد بازیگران چه دعوا و اعتراض هایی راه انداخت و بازیگران و تهیه کنندگان و حتی بازیگران نسل قدیم و جدید را روبه روی هم قرار داد. آیا برنامه هفت می تواند به طرح شفاف چنین مسائلی بپردازد یا به حاشیه های جنجالی سینما پرداخته و آن را به بحث بگذارد. اگرچه سیمای بازیگران سینما همواره بر پرده اکران است اما چهره واقعی آنان و عوامل دیگر در پشت صحنه، پنهان است و بخش زیادی از حاشیه های سینما به آشکار شدن پشت پرده سینما وابسته است. آیا نود سینمایی می تواند این حواشی را بازتاب دهد یا حتی درباره آنها صحبت کند؟
یادتان نرود در سینما برخلاف فوتبال صرفاً با جنس مرد سر و کار نداریم و بخش عمده یی از سینماگران و حاشیه های جنجالی آن را زنان تشکیل می دهند. آیا در تلویزیون می توان از حاشیه های آنان سخنی به میان آورد؟ در نود ورزشی بارها شاهد بودیم که دعوا و درگیری دو بازیکن یا باشگاه فوتبال به سوژه داغ برنامه تبدیل شد و مخاطبان زیادی را هم پای تلویزیون نشاند ولی آیا می توان در نود سینمایی درباره درگیری و تنش های عوامل فیلم سخن گفت. نود سینمایی قرار نیست به نقد و بررسی فیلم های سینمایی بپردازد که در این زمینه چندین آیتم تخصصی در شبکه های مختلف وجود دارد بلکه قرار است مناسبات سینمایی و متن و حاشیه آن را دستمایه برنامه خود قرار دهد.
با توجه به جنس مسائل سینما و حاشیه های آن که با شئون مختلف اجتماعی و سیاسی و حتی حوزه خصوصی عوامل آن گره می خورد چگونه می توان الگوی نود ورزشی را در سینما بازتولید کرد؟ اختلافات خانه سینما با معاونت سینمایی وزارت ارشاد و بنیاد فارابی، اختلافات تهیه کننده با بازیگر و کارگردان، مافیای اکران و دست های آلوده در اقتصاد سینما، جناحی و سیاسی عمل کردن مدیران فرهنگی در حمایت از یک جریان خاص در سینما، ممنوع الخروج شدن برخی بازیگران و کارگردان های سینما یا ممنوع الکار شدن آنها، بحث حضور بازیگران سینمای ایران در هالیوود، زد و بندهای مالی و سیاسی مدیران سینمایی، بحث مهم سانسور و ممیزی فیلم ها، اعمال فشار و محدودیت برخی کارگردان ها و بازیگران، حمایت سینماگران از یک کاندیدای خاص در انتخابات، هزاران مساله ریز و درشت دیگر در جلو و پشت پرده سینما موضوعاتی است که بعید می رسد در صدا و سیمای ما قابل بحث و بررسی باشد.
حالا اختلافات میان صدا و سیما و سینما و برخی حاشیه هایی که خود تلویزیون با رقیب رسانه یی خویش دارد، بماند. این رسانه حتی نتوانست نمونه چنین برنامه هایی را در مثلث شیشه یی تحمل کند و آستانه تحمل آن در برابر مسائل فرهنگی از جمله سینما خیلی شیشه یی و شکننده است. شبیه به نود سینمایی در برنامه های فرهنگی رادیو گفتگو نیز تحمل نشد و مدیران سابق این رسانه از مرحوم شدن این رادیو سخن می گویند، حال چگونه می توان انتظار داشت در تلویزیون و به شکل تصویری مسائل مناقشه برانگیز سینما را که امروز دیگر نه با دنیای خیال که با زندگی واقعی ارتباط نزدیکی یافته است به نمایش گذاشت، حدود یک ماه پیش در همین برنامه دو قدم مانده به صبح فریدون جیرانی در گفتگو با سعید قطبی زاده منتقد سینما به نقد برخی سیاست های فرهنگی تلویزیون و سینما در دولت جدید پرداخت یا از دو تن از خوانندگان قبل از انقلاب نام برد که از سوی برخی گروه های سیاسی در سایت ها و وبلاگ ها مورد انتقاد و اعتراض شدید قرار گرفت. یکی دو سال پیش هم رضا کیانیان از فردین و بهروز وثوقی نام برد که به شدت مورد حمله قرار گرفت.
با وجود چنین فضایی در فرهنگ عمومی کشور نسبت به سینما و عملکرد بسته و کنترلی صدا و سیما درباره طرح مسائل فرهنگی چگونه می توان به شکل گیری یک نود سینمایی در حد و اندازه های نود فوتبالی امیدوار بود؟ البته همه نواقص را نمی توان به صدا و سیما نسبت داد. خود سینماگران و اهالی فرهنگ نیز هنوز فرهنگ نقد پذیری را در خود نهادینه نکرده اند و این مشکل تاریخی ما ایرانیان است.
حتی برخی منتقدان نیز نقد بر خود را برنمی تابند. چطور می شود در چنین فضایی برنامه نقادانه تولید کرد؟ ضمناً به این مساله هم باید توجه کرد که بخش عمده یی از جذابیت برنامه نود ورزشی به توانایی و مهارت عادل فردوسی پور در اجرای برنامه برمی گردد در حالی که ما برای اجرای یک برنامه جذاب سینمایی که مناسب برنامه «هفت» باشد مجری توانایی نداریم. مثلاً نگارنده معتقد است بهترین گزینه برای این برنامه فرزاد حسنی است که مشابه نود سینمایی را در رادیو گفتگو اجرا می کند اما خیلی ها هستند که از اجرای او خوش شان نمی آید یا خرده می گیرند که او اطلاعات سینمایی زیادی ندارد. مجری مناسب برای چنین برنامه یی شرط اول گل کردن آن است.
در کنار این مسائل به آسیب شناسی چنین برنامه یی هم باید اهتمام داشت که طرح برخی مسائل حاشیه یی و زرد در برنامه یی که داعیه فرهنگی بودن دارد خود می تواند به نقض غرض منجر شود و آن را به یک برنامه زرد تبدیل کند.
هوشنگ گلمکانی درباره همین پارادوکس ساختاری به نکته خوبی اشاره می کند. او رمز ماندگاری مجله فیلم را عدم پرداختن به حاشیه های زرد سینما می داند. آیا نود سینمایی می تواند در عین توجه به حاشیه های سینما از فروغلتیدن در یک برنامه سخیف و مبتذل در امان باشد و در عین جذاب بودن شأن فرهنگی و هنری سینما را حفظ کند؟ با این موانع و چالش هایی که در برابر برنامه نود سینمایی وجود دارد «هفت» باید هفت خوان دشواری را از سر بگذراند. به نظر شما اصلاً این برنامه امشب از تلویزیون پخش می شود؟
