این محرم را زنده نگه دارید؛ ما هر چه داریم از این محرم است. انقلاب اسلامی ایران ، پرتویی از عاشورا و انقلاب عظیم الهی آن است.
امام خمینی ( ره)
بی تردید یکی از مهم ترین وقایع تاریخ اسلام، عاشوراست که پس از گذشت۱۴۰۰ سال هنوز به عنوان حماسه ای جاوید مطرح است و در صفحات حجیم تاریخ بشر به بوته فراموشی سپرده نمی شود. ماه محرم و طلوع هلال آن یادآور مصیبت بزرگ سید الشهداء علیه السلام است. ماه اندوه و حزن و ماه عزاداری دوستان اهل بیت علیهم السلام. در این ماه و خصوصا در ده روز آغازین آن هر کدام از شیعیان بلکه هر مسلمانی وظیفه دارد تا حزن و اندوه خویش را در عزای فرزند رسول خدا صلی الله علیه وآله ابراز نماید .حوادث و وقایع فراوانی چون غزوه ذات الرقاع، فتح خیبر، ازدواج حضرت زهرا(س)، ورود امیر مومنان علی علیه السلام، حادثه خونین کربلا - تاسوعا و عاشورا و شهادت امام حسین علیه السلام و اسارت خاندان امام به کوفه و شام در ماه محرم رخ داده است. گریستن درعزای امام حسین علیه السلام، سیاه پوشیدن، شرکت در مجالس عزا، برپاکردن مجالس عزا ویا کمکهای مادی ومعنوی در بهتر برگزارشدن این مجالس، راه انداختن دسته جات عزاداری و هر عملی که مصداق اقامه عزا برای سیدالشهداء علیه السلام باشد در تقرب انسان به خدای متعال نقش بسیار مهمی دارد. واشینگتن ایروینگ تاریخ نویس آمریکایی پیرامون واقعه محرم چنین
می گوید: برای امام حسین (ع) ممکن بود که زندگی خود را با تسلیم شدن به اراده یزید نجات بخشد لیکن مسئولیت پیشوای نهضت حیات بخش اسلام اجازه نمی داد که او یزید را به عنوان خلافت بشناسد. او بزودی خود را برای قبول هر ناراحتی و فشاری به منظور رها ساختن اسلام از چنگال بنی امیه آماده ساخت. در زیر آفتاب سوزان سرزمین خشک و در روی ریگهای تفتیده عربستان، روح حسین(ع) فناناپذیر برپاست. ای پهلوان و ای نمونه شجاعت و ای شهسوارمن، ای حسین (ع) !
یکی از کشور های اروپایی رومانی است که مدتی تحت سلطه پادشاه عثمانی قرار داشت و از آن زمان جمعیتی از مسلمانان در این کشور زندگی می کنند و در میان آنان شیعیان ایرانی، لبنانی، پاکستانی و عراقی هستند که از ششم محرم هر سال مراسم سخنرانی و مداحی را در مدرسه ای برگزار می کنند و از مبلغان و مداحان ایرانی جهت انجام برنامه های مذهبی دعوت به عمل می آورند.ماربین آلمانی شرق شناس هم در باره امام حسین(ع) چنین می گوید : امامحسین (ع) با قربانی کردن عزیزترین افراد خود و با اثبات مظلومیت و حقانیت خود، به دنیا درس فداکاری و جانبازی آموخت و نام اسلام و اسلامیان را در تاریخ ثبت و در عالم بلند آوازه ساخت. این سرباز رشید عالم اسلام به مردم دنیا نشان داد که ظلم و بیداد و ستمگری پایدار نیست و بنای ستم هرچه ظاهرا عظیم و استوار باشد، در برابر حق و حقیقت چون پر کاهی بر باد خواهد رفت.
در آلمان نیز با پایان یافتن جنگ جهانی اول، گروهی از سربازان و افسران مسلمان ارتش های درگیر در آلمان باقی ماندند، همچنین پس از جنگ دوم جهانی نیز حدود۵ هزار مسلمان از مناطق مسلمان نشین روسیه به این کشور مهاجرت کردند و بنابر منابع آماری کشور آلمان، در حال حاضر بیشتر مسلمانان در شهرهای فرانکفورت، مونیخ، آخن، هانوفر و هامبورگ زندگی می کنند.در شهر هامبورگ حدود۱۵ هزار ایرانی زندگی می کنند و محل عبادت آنها مسجدی در کنار دریاچه «استر» است. ساخت این مسجد در سال۱۳۳۲ شمسی بنا به تقاضای جمعی از شیعیان ایرانی مقیم هامبورگ به دستور آیت الله بروجردی آغاز شد و در سال۱۳۳۸ به پایان رسید و بعدها این مسجد به مرکز اسلامی هامبورگ معروف شد.برنامه های عزاداری در مسجدهای هامبورگ در ایام و لیالی محرم بویژه تاسوعا و عاشورا با تلاوت قرآن و سپس سخنرانی آغاز و با سینه زنی به پایان می رسد. شیعیان ایرانی، پاکستانی و افغانی بیشترین عزاداران را تشکیل می دهند.برخی از آنان از شهرهای اطراف آلمان - که تا۴۰۰ کیلومتر با مرکز اسلامی هامبورگ فاصله دارد- در مراسم شرکت می کنند و تا صبح در آنجا به عزاداری می پردازند. در این مرکز، روز عاشورا بعد از قرائت زیارت عاشورا و عزاداری، از جمعیتی قریب به۲هزار نفر پذیرایی می شود.
در کشور کلمبیا، شیعیان نسبت به جامعه اهل سنت در اقلیت هستند، اما فعالیت های مذهبی غالبا به ابتکار آنها و با شرکت موثر آنان در مراسم های مذهبی صورت می گیرد. مراسم عزاداری ماه محرم به صورت سنتی اجرا می شود.از طرفی شیعیان در این کشور فاقد حسینیه و یا فاطمیه هستند، ولی با امکانات محدود، عزاداری باشکوهی برگزار می کنند، البته تنها مکان تجمع مسلمانان، مسجد شهر مایکائو است.جرج جرداق (دانشمند و ادیب مسیحی) می گوید : وقتی یزید، مردم را تشویق به قتل حسین(ع )و مامور به خونریزی می کرد، آنها می گفتند:«چه مبلغ می دهی؟» اما انصار حسین به او گفتند:«ما با تو هستیم، اگر هفتاد بار کشته شویم، باز می خواهیم در رکابت جنگ کنیم و کشته شویم.
در بلژیک، مراسم عاشورا به صورت کاملا طبیعی و بدون خرافه اجرا می شود. برخی از شیعیان بلژیک در «مسجد الرضا» و برخی دیگر با «اجاره مکان های مختلف تحت عنوان حسینیه» گردهم می آیند و به سینه زنی و نوحه خوانی می پردازند.به طور کلی فرهنگ عاشورا و گرامیداشت آن در بین شیعیان بلژیک، روح تازه ای دمیده و خصوصا در سال های اخیر عزاداری آنها به سبک عزاداری و نوحه سرایی اعراب ایرانی الاصل است.
در شمال کشور یونان،۱۳۰ هزار مسلمان زندگی می کنند که اکثریت دارای نژاد ترک هستند. در این کشور پادشاهی، اجازه ساخت مسجد و حسینیه جدید داده نمی شود، لذا مراسم عاشورا به وسیله شیعیان پاکستانی در منازلشان و توسط سفارت ایران در محل سفارتخانه برگزار می شود.
در کشور پادشاهی دانمارک، حدود ۴۰ هزار شیعه زندگی می کنند که پس از سال۱۹۷۴ از کشورهای ایران، عراق، لبنان، پاکستان و افغانستان به این شبه جزیره مهاجرت کرده اند. این کشور برخلاف کشورهای دیگر، تشویق کننده موسسان مراکز فرهنگی است و۷۰ درصد هزینه احداث مدرسه، کتابخانه، مراکز آموزشی، مسجد و حسینیه را می پردازد که از جمله مراکز مذهبی این کشور، دارالحسین، موسسه دارالحسین، حسینیه ایرانیان، حسینیه شهید صدر، مرکز فرهنگی لبنانی ها، حسینیه مرکز جعفری، حسینیه مصلی الایمان، حسینیه شیرازی و حسینیه افاغنه هستند که مسلمانان در این اماکن مذهبی به اقامه عزاداری و تجمع مذهبی می پردازند.مسلمانان در کشور پرتغال در انجام فرایض دینی خود آزادند و شیعیان همه ساله مراسم تاسوعا و عاشورا و شام غریبان را در محل محفل شیعیان امام زمان(عج) در شهر «آلمادا» واقع در «لیسبون» برگزار می کنند. در این مراسم پس از مداحی، سینه زنی، نوحه خوانی و سخنرانی، نماز جماعت برگزار می شود و در پایان، حاضران اطعام می شوند.
توماس کارلایل فیلسوف و مورخ انگلیسی می گوید : بهترین درسی که از تراژدی کربلا می گیریم، این است که حسین و یارانش ایمان استوار به خدا داشتند. آنها با عمل خود روشن کردند که تفوق عددی در جایی که حق با باطل روبرو می شود اهمیت ندارد و پیروزی حسین با وجود اقلیتی که داشت، باعث شگفتی من است.
در کشور انگلستان، حسینیه «امام حسین(ع)» به عنوان تنها مرکز محل تجمع مسلمانان به شمار می رود که شیعیان به عزاداری سید و سالارشهیدان در ماه محرم می پردازند.مرحوم دکتر کلیم صدیقی- رئیس سابق پارلمان مسلمانان انگلیس- با الهام از قیام عاشورا می گوید: «در نزد اهل تشیع، نخستین گام موثر در جهت صحیح در همان اوایل تاریخ اسلام برداشته شد و در قالب رد و نفی هر گونه سازشی با نظام های موجود متجلی شد و ریشه های آن به رد حاکمیت یزید از سوی امام حسین(ع) و متعاقب آن شهادت ایشان در کربلا برمی گردد.
چارلز دیکنزنویسنده معروف انگلیسی میگوید : اگر منظور امام حسین(ع) جنگ در راه خواسته های دنیایی بود، من نمی فهمم چرا خواهران و زنان و اطفالش به همراه او بودند؟ پس عقل چنین حکم می نماید که او فقط به خاطر اسلام، فداکاری خویش را انجام داد.
بزرگ ترین جمعیت تشیع در جهان در شبه قاره هند و پاکستان است. شیعیان هند در ماه محرم، مراسم باعظمتی را برگزار می کنند. در این مراسم به سخنرانی و بیان وقایع کربلا و سینه زنی پرداخته می شود. آنان علم هایی که معروف به بیرق حضرت ابوالفضل(ع) است در اماکن متبرکه خود به نام «امام باره» نگهداری می کنند و در روز عاشورا، طی مراسمی دسته جمعی بیرون می آورند.
مهاتما گاندی (رهبر استقلال هند ) میگوید : من زندگی امام حسین (ع)، آن شهید بزرگ اسلام را بدقت خوانده ام و توجه کافی به صفحات کربلا نموده ام و بر من روشن شده است که اگر هندوستان بخواهد یک کشور پیروز گردد، بایستی از سرمشق امام حسین (ع) پیروی کند..شور مصیبت امام حسین(ع) تاثیر فراوانی بر زنان آن دیار باقی می گذارد به طوری که النگوهای خود را می شکنند، سر خود را شانه نمی کنند، جواهرات بر خویشتن نمی آویزند و از پوشیدنی هایی به رنگ روشن خودداری می کنند. در برخی از شهرهای هندوستان مثل شهر «لکنهو» بناهای مختلفی وجود دارد که مربوط به پیشوایان شیعه بخصوص شهدای کربلاست و به شکل ها و اندازه های مختلف ساخته اند.آنان در مراسم عزاداری با کوبیدن بر سینه هایشان و زدن زنجیرهای تیغ دار بر پشت و سینه های برهنه خود و عبور از روی زغال گداخته، مجالس عزا را برگزار می کنند. همچنین در خانه های شیعیان به تعداد افراد خانواده، ماکت هایی شبیه حرم مطهر ائمه اطهار وجود دارد و آنان با روشن کردن شمع یا عود در کنار آنها حماسه کربلا را در قلب هایشان زنده نگه می دارند. علاوه بر این در هر خانه ای فرش عزا گسترده می شود و میز و صندلی و تخت و مبلمان کنار می رود.
محمدعلی جناح (قائد اعظم کشور پاکستان) می گوید : هیچ نمونه ای از شجاعت بهتر از آنکه امام حسین(ع) از لحاظ فداکاری و تهور نشان داد در عالم پیدا نمی شود به عقیده من تمام مسلمین باید از شهیدی که خود را در سرزمین عراق قربانی کرد سرمشق بگیرند و در مسیر او گام بگذارند.
در کشور پاکستان، مسلمانان با تاسی از قیام عاشورا در ایام محرم و عاشورا به عزاداری می پردازند و «امام باره ها» و «ذوالجناح ها»- که نقش عمده ای در فرهنگ عزاداری عاشورای پاکستان دارند- فعال می شوند. دولتمردان پاکستان با ایجاد فضایی امن در کشور، پیام های تسلیتی به مناسبت شهادت امام حسین(ع) و یاران باوفایش صادر می کنند.آنان در دهه اول محرم یاد شهدای کربلا را گرامی می دارند و به مراسم قرآن خوانی، سینه زنی و عزاداری می پردازند. در روز تاسوعا و عاشورا، سراسر این کشور تعطیل است و مردم پاکستان فرصت مناسبی برای شرکت در مراسم عزاداری دارند.رادیو و تلویزیون پاکستان روزهای محرم - بویژه تاسوعا و عاشورا- برنامه های عادی خود را قطع و یکسره برنامه های مخصوص مراسم عزاداری و اخبار این ایام را پخش می کنند.
عباس محمود عقاد ( نویسنده و ادیب مصری) می گوید : جنبش حسین، یکی از بی نظیرترین جنبشهای تاریخی است که تاکنون در زمینه دعوتهای دینی یا نهضتهای سیاسی پدیدار گشته است... دولت اموی پس از این جنبش، به قدر یک عمر انسان طبیعی دوام نکرد و از شهادت حسین تا انقراض آنان بیش از شصت سال و اندی نگذشت.
مردم تونس در ایام محرم از هرگونه مراسم شادی مانند جشن عروسی و ختنه کنان خودداری می کنند. آنان در صبح روز عاشورا به قبرستان ها می روند و معتقدند که همه ارواح در روز عاشورا کنار قبر خود حضور پیدا می کنند و منتظر دیدار بستگان زنده خود هستند.مردم تونس در روز تاسوعا و عاشورا، تاکید بر خوردن گوشت مرغ و غذایی شبیه ماکارونی دارند. آنان شب عاشورا با آتش زدن علف های خشک و شعله ور کردن آنها که به «اجیجه» شهرت دارد، گلوله هایی شلیک می کنند و بر این اعتقادند که این عمل موجب شادمانی اطفال کربلا می شود
پس از آنکه هندیان به سواحل کارائیب قدم نهادند، مراسم ماه محرم را به نام «حوسه» یا «حسین (ع)» به پا کردند. این مراسم وسیله اتحاد و قیام آنان علیه حکومت استعماری گشت. بسیاری از کسانی که امروزه «تجه» «تعزیه در هند» را می سازند مسلمان نیستند، بلکه مسیحی یا هندو می باشند. در نظر انگلیسی ها، تجه نشانه طغیان مردم علیه اربابان انگلیسی است و سمبل مقاومت علیه استبداد می باشد. از این رو در اکتبر سال۱۸۸۴ ، عده ای از شیعیان شرکت کننده در مراسم محرم که در این جزیره به نام فستیوال حسین یا «حوسه» نامیده می شوند، هدف گلوله پلیس استعماری قرار گرفتند، که این حادثه حاکی از ترس و وحشت استعمارگران از مراسم عاشورای حسینی است.امروزه در ترینیداد برای مراسم محرم دو مرکز اصلی وجود دارد: یکی در شهر «سن جیمز» در شمال و دیگری در منطقه «سید روس» در جنوب غربی جزیره. در جنوب سن جیمز علاوه بر ساختن و گرداندن تجه، دو «ماه» بزرگ هم می سازند و در مراسم حمل می کنند، که این دو ماه یکی نمودار ماکت حرم امام حسن (ع) و دیگری نمودار ماکت حرم امام حسین (ع) است.
در شمال، قسم اصلی مراسم به دست مسلمانان، بخصوص شیعیان اداره می شود و در جنوب تعداد مسلمانان بسیار کم است و مراسم ماه محرم بیشتر توسط هندوها و مسیحیان برگزار می شود. در هر دو منطقه مراسم حوسه عبارت است از
۱) حمل ماکتی از بارگاه و حرم امامان معصوم، امام حسن و امام حسین (علیهما السلام) که امروزه به آن تجه و یا حوسه می گویند
۲) پرچم ها و علم هایی می سازند و در مراسم ها حمل می کنند
۳) پختن غذاهای مخصوص و اطعام عزاداران ؛
۴) نواختن طبل های ویژه به نام «تاسا» و «باس.»
مسلمانان مقیم کشور کانادا قریب به ۳۰۰ هزار نفر هستند که حدود یک سوم آنها را شیعیان تشکیل می دهند. برگزاری مراسم دهه محرم و عاشورا از جمله نمودهای فرهنگی شیعه است. شاخص ترین ویژگی مراسم عزاداری در بین جامعه شیعیان مقیم کانادا، تشکیل مجالس سخنرانی است. آنها با دعوت از روحانیون از کشورهای عراق، لبنان، هند، پاکستان و ایران از آنها استفاده می کنند. سخنرانان این محافل، بیشتر به وجهه تاریخی و علمی عاشورا و محرم و نهضت کربلا می پردازند. اجرای مراسم عزاداری شیعیان در مکان های استیجاری سرپوشیده که به عنوان حسینیه است، توام با سینه زنی و زنجیرزنی است.در سال۹۳ میلادی برخی از شیعیان در شهر «تورنتو» برای مطرح کردن شیعه به عنوان یک جمعیت قابل توجه در آن کشور، اقدام به برگزاری راهپیمایی به صورت دسته های عزاداری کردند که این موضوع در مطبوعات کانادا نیز منعکس شد. این گروه از شیعیان به صورت کاملا سنتی به عزاداری ماه محرم می پردازند و در پایان مراسم نیز، پرچمی را به یاد امام حسین(ع) در برابر شهرداری تورنتو به اهتزاز درمی آورند.از دیگر اقدامات شیعیان کانادا، تهیه و نصب پوسترهایی در معرفی امام حسین(ع) و قیام عاشورا در وسایل نقلیه عمومی است. همچنین شیعیان پاکستانی در «اتاوا» در مسجد اهل تسنن این شهر مراسمی به نام Hissain Day«» برگزار می کنند و از استادان دانشگاه کانادا و آمریکا دعوت به عمل می آورند تا به بررسی قیام عاشورا بپردازند.
باز این چه شورش است؟ که در خلق عالم است باز این چه نوحه وچه عزا وچه ماتم است؟
باز این چه رستخیز عظیم است؟ کز زمین بی نفخ صور، خاسته تا عرش اعظم است
این صبح تیره باز دمید از کجا؟ کزو کار جهان وخلق جهان جمله درهم است
گویا، طلوع می کند از مغرب آفتاب کآشوب در تمامی ذرات عالم است
گر خوانمش قیامت دنیا، بعید نیست این رستخیز عام، که نامش محرم است
