امروز شنبه 14 شهریور 1405

Saturday 05 September 2026

واژه قالی، فرش یا فرش دستباف؟


1401/08/01
کد خبر : 80165
دسته بندی : ثبت نشده
تعداد بازدید : 73 نفر
قالی، محصولی چند بعدی و دارای جنبه‌های هنری، اجتماعی، اقتصادی و تکنیکی بسیار است. قالی ارتباطی نزدیک با سنن و شیوه زندگی، فرهنگ، ادب، روحیات، خلاقیت و تاریخ انسان دارد. اقوام، ایلات، زنان و دختران، هنرمندان و دولت‌های سرزمینمان همه نقشی بسیار مهم در حفظ، توسعه، ترویج و تکمیل این سنت اصیل، رنگارنگ و سحرآمیز داشته‌اند. قالی زنده‌ترین هنر ملی ما، دریچه‌ای بسیار غنی به سوی هنر و زیبایی‌شناسی و هویت ملی است. ما بیشتر به این هنر ملی خود فرش یا فرش دستباف یا بعضا قالی می‌گوییم؛ بدون آن که معنی دقیق آن را بدانیم، در زیر به ریشه‌یابی معانی کلمات «قالی» و «فرش» جهت اطلاع بیشتر ‌پرداخته‌ایم. ● قالی (Qali)‌ قالی (Khali, Hali, Qali, Ghali) کلمه‌ای ترکی است. فرم اولیه و قدیمی آن، قالینگ Qal&#۳۰۵;ñ، قالینغو Qal&#۳۰۵;ñu یا قالیم Qal&#۳۰۵;m و قالین Qal&#۳۰۵;n بوده است که از ترکیب بن مصدری قالماق Qalmaq به معنی ماندن و باقیماندن به علاوه پسوند اسم ساز از فعل ـ ین ـin حاصل شده است (مانند بیچین Biçin از مصدر بیچمک Biçm&#۶۰۱;k به معنی دروکردن، اکین &#۳۹۹;kin از مصدر اکمک &#۳۹۹;km&#۶۰۱;k به معنی کاشتن و...) قالین در زبان و لهجه‌های ترکی دارای این فرم‌هاست: قالینQal&#۳۰۵;n ترکی باستان (اورخون، اویغوری باستان)، قالینق Qal&#۳۰۵;ñ (ترکی میانه، قاراخانی، ترکمنی، قزاقی، قاراقالپاق)، کالین Kal&#۳۰۵;n (ترکی ترکیه، گاگاووزی، تاتاری)، کالینقKal&#۳۰۵;ñ (قیرقیزی، آلتائی)، قلینقQ&#۶۰۱;liñ (ازبکی)، این کلمه در شکل غالین به زبان عربی وارد شده است. در ریشه‌شناسی کلمه ترکی قالی و فرم اولیه آن قالین دو نگرش عمده وجود دارد: نگرش اول: این نگاه که نگرش غالب صاحبنظران‌است که کلمه قالی را محرف قالینگ Qal&#۳۰۵;ñ، قالینغو Qal&#۳۰۵;ñu می‌دانند. همان‌گونه که در دیوان لغات الترک نیز آمده در آغاز در ترکی قدیم و در فرهنگ اقوام باستانی ترک قالینگ Qal&#۳۰۵;ñ به معنی پیشینه مهریه، کابین یا جهیزیه‌ای بود که داماد به عروس خود هدیه (آرماغانArma&#۲۸۷;an)‌ می‌کرد. این هدیه‌ها جزو اشیایی بودند که در خانه عروس باقی می‌ماندند (آغیرلیقA&#۲۸۷;&#۳۰۵;rl&#۳۰۵;q )‌ امروز نیز در میان ملل ترک از قالین همین معنی برداشت می‌شود. کلمه قالینگ علاوه بر قالی‌های جهیزیه عروس ـ همان‌گونه که در سنگ‌نوشته‌های اورخون نیز آمده ـ‌ معانی دیگری مانند بدل، مال، ثروت، دارایی، مایملک، هزینه، فایده، هوده و بهره هم داشته است. فرم قدیمی قالین در ادبیات کلاسیک فارسی نیز انعکاس داشته است: بوریای خود به قالینش مده ‌/‌ بیدق خود را به فرزینش مده. نگرش دوم: ریشه کلمه قالی از قالین Qal&#۳۰۵;n ترکی و مطابق با معنی‌ای که در سنگ‌نوشته‌های اورخون نیز به‌کار رفته به معنی ضخیم، مقاوم، پایدار، قوی، انبوه و متعدد است. بنا به این نگرش قالی به سبب ضخامت و سنگینی در جای خود باقیمانده، جمع نمی‌شود و نسبت به جیجیم (جاجیم) و کیلیم (گلیم) که براحتی جمع می‌شود از پایداری بهتری برخوردار است. این‌گونه نامگذاری اشیا و حیوانات در زبان ترکی مرسوم است و اما در مقابل معنی کلمه فرش، در لغت‌نامه‌های بسیاری از جمله: معین، دهخدا و... آمده است: فرش کلمه‌ای است عربی به معنی بساط، گستردن،گستردن ‌بساط یا چیز دیگر، گستردنی قالی‌ و پلاس‌ و مانند آنکه ‌روی ‌زمین ‌بگسترانند.
گالری تصاویر

لینک کوتاه :
https://mail.aftabir.com.168-119-213-99.cpanel.site/article/show/80165
PRINT
شبکه های اجتماعی :
PDF
نظرات
جدیدترین اخبار ها
بروزترین اخبار ها
مطالب مرتبط

مشاهده بیشتر

با معرفی کسب و کار خود در آفتاب در فضای آنلاین آفتابی شوید
همین حالا تماس بگیرید