وب تا کنون درمسیر تولید، ورود، ذخیره و نمایش اطلاعات موفق بوده است، اما بازیابی و پردازش هنوز به عنوان یک مشکل باقی است. موج اول پیشرفت وب شامل ارائه حداکثر اطلاعات ممکن به شکلی بود که بتواند به صورت مستقیم در قالب زبان نشانهگذاری فرامتن (HTML) برای مخاطب نمایش داده شود. بانکهای اطلاعاتی هر روز بیش از پیش تلاش میکنند اطلاعات را به شکلی تولید نمایند که قبل از نمایش برای کاربر، توسط دیگر رایانهها قابل خواندن و پردازش باشد. آنها برای برچسبگذاری داده ها، به جای HTML از زبان نشانهگذاری توسعه پذیر XML) بهره میبرند و برخی از آنها به منظور استاندارد سازی قالب محتوا به نحوی که صرف نظر از کاربرد نهایی، توسط رایانهها نیز قابل خواندن باشد به استفاده از چارچوب توصیف سند (RDF) روی آورده اند.
در موج جدید پیشرفت تلاش میشود تا هر شی اطلاعاتی موجود در جهان اطلاعات به واسطه موضوع، محل، پدیدآورنده، تاریخ و دیگر ویژگیهایش توصیف شود. این نوع اطلاعات پیشتر تنها در یک بانک اطلاعاتی ذخیره میشد اما اکنون ممکن است در یک سند ذخیره شود.
وجه تمایز میان یک پیشینه در یک پایگاه اطلاعاتی و یک سند هر روز کم رنگ تر میشود. اطلاعات ممکن است در ابربرچسب (Tag Met)ها در راس یک صفحه HTML قرار گیرد یا یک سند کامل ممکن است با استفاده از XML با بخشهای مفصل نظیر عنوان، چکیده، روش ها، و نتایج کدگذاری شود.
این موج تازه پیشرفت را وب معنایی web Semantic مینامند. وب معنایی شیوهای است برای ایجاد یک وب که در آن رایانهها میتوانند از شبکهای از دادههای منبع استفاده کرده، آنها را تعبیر، تحلیل و پردازش کرده و به کاربر ارائه نمایند. این امر ممکن است از بازیابی اسناد گرفته تا جمع بندی عناصر برنامهای مختلف برای خلق یک نرم افزار کاربردی را دربر گیرد. تیم برنرزلی ابداع کننده وب معنایی است.
وب معنایی شامل پنج سطح است:
۱) آدرسهای منحصر به فرد- نشانگر متحدالشکل منبع (URI)
۲) فرانماها- فرانمای زبان نشانهگذاری توسعه پذیر (Samehc XML)
۳) واژگان- هستی شناسی
۴) قواعد- منطق و برهان
۵) امنیت- اطمینان
در حالیکه بسیاری از این عناصر پیشاپیش پیرامون وب وجودداشته اند، فنآوریهایی که امکان بهکارگیری منسجم آنها را فراهم میکند به تازگی عرضه شده اند. محدودیتهای اصلی این رهیافت بیشتر از عوامل انسانی نشأت میگیرد تا از فنآوری.
آدرسهای منحصر به فرد- نشانگر متحدالشکل منبع (یو. آر. آی) نقطه آغاز برای اطلاعات وب، آدرس منحصر به فرد آن است- اما آیا واقعا منحصر به فرد است؟ ما با مکان نماهای متحدالشکل منبع (URI) به عنوان شیوه توصیف محلها آشنا هستیم اما با ایجاد تغییر در اسامی حوزهها و بسته شدن سایت ها، نشانگرهای منحصر به فرددیگری اتخاذ میشوند نظیر نشانگر دیجیتالی شئی (DOI) یا یو. آر. ال ثابت (برای جزئیات بیشتر نگاه کنید بهwww.purl.org راه حلهای گوناگونی وجود دارد، این موارد را میتوان به صورت کلی تر به عنوان URI ها توصیف کرد که این مزیت رادارند که اگر آدرس وب نهایی تغییر کند، URI هنوز به محلی اشاره میکند که نهایتا به محل اصلی منبع منتهی میشود.
فرانماها- فرانمای زبان نشانهگذاری توسعه پذیر (ایکس. ام. ال. )/ فرانمای چارچوب توصیف منبع (آر. دی. اف) زبان نشانهگذاری توسعه پذیر قبلا در مقاله دیگری توصیف شده است. تولید برونداد در قالب XML ازیک بانک اطلاعاتی چه به عنوان یک صفحه وب ثابت یا یک نتیجه جستوجوی پویا امر بسیار سادهای است. این برونداد میتواند توسط یک برنامه کاربردی دیگر مورد استفاده قرر گیرد و امکان تبادل، ترکیب یا پردازش دادهها را فراهم نماید (برای جزئیات نگاه کنید به www.xml.org
XML شیوهای برای برچسبگذاری داده هاست. با این حال نیازمند یک فرانما (طرح) برای اعتبار بخشی به محتوای برچسب (Tag)هایی است که هر جزء از دادهها را توصیف میکنند. پدیدآورنده، عنوان و سال ممکن است به عنوان برچسب در سندی که توسط یک فرانما یا تعریف نوع سند (DTD) توصیف شده است درج شوند. زبان نشانهگذاری توسعه بینالمللی (IDML) میتواند مثال خوبی باشد (برای اطلاعات بیشتر نگاه کنید بهwww.idmlinitiative.org
مادامی که به سمت یک نظام خودکار که در آن رایانهها دادهها را تعبیر میکنند پیش میرویم، لازم است برچسبهایی برای کنترل پردازش دادهها و اطمینان از استاندارد سازی محتوا وجود داشته باشد؛ این همان جایی است که آر. دی. اف اهمیت مییابد. آر. دی. اف یک استاندارد است که گاه برای تبادل داده میان بانکهای اطلاعاتی مورد استفاده قرار میگیرد.
یکی دیگر ازسیستمهای کدگذاری که برای کمک به تبادل محتوا به زبانهای مختلف ایجاد شده است، Unicode است. یونیکد استانداردی است برای مشخص نمودن حروفی که خارج از مجموعه کدهای ASCII قرار دارند. یونی کد یک استاندارد جهانی برای نمایش حروف و علائم فراهم نموده و تبادل ساده آنها با دیگر برنامههای کاربردی را بدون بروز اشکال در مورد حروف دارای اکسان (علائم صوتی) میسر مینماید (برای جزئیات بیشتر نگاه کنید به بهwww. enicode.org
● واژگان- هستی شناسی
این مبحث، هم به واژگان رایانه نظیر واژگان مورد استفاده برای خدمت دهندههای اینترنت جهت برقراری ارتباط و تبادل اطلاعات ارتباط مییابد و هم به مفاهیمی که گروههای فعال درحوزههای موضوعی مختلف جهت تعریف حوزه موضوعیشان بکار میبرند. هر دو مورد برای اطمینان از بازیابی و نمایش اسناد یا دادههای مرتبط در هنگام جستوجوی کاربر به زبان طبیعی ضرورت دارند. مراحل دخیل دراین امر نه تنها شامل عبارت جستوجوی ارسال شده به بانکهای اطلاعاتی مختلف جهت دریافت پاسخ میشود بلکه اهمیت برقراری پیوند میان واژگان در زبانها و رشتههای مختلف را نیز دربر میگیرد.
● قواعد- منطق و برهان
قواعدی که رایانه با اتکا به آنها به بازیابی دادهها از طیفی از منابع میپردازد در واقع همان Script ها و برنامههای نرم افزاری هستند. برخی بر این باورند که این قواعد باید به مرحلهای از تکامل برسند که به صورت خودکار به عنوان مثال افزایش دستمزدها را در یک شرکت بر مبنای برآورد فروش یا تولید در اینترانت آن شرکت کنترل کنند؛ اما شاید هم در جهان علمی، اعتبار، برگرفته از گزارشها یا نوشتههای افراد است نه رایانه.
● امنیت- اطمینان
در حالت واقعی، اگر چه ایده یک وب یکپارچه ممکن است جذاب به نظر برسد، اما هر روز بیش از پیش با محدودسازی وب از طریق ایجاد رمز عبور برای وب سایتها مواجه میشویم. اطلاعات بهطور معمول میان یک گروه از شرکتها یا یک کنسرسیوم از سازمانها به اشتراک گذاشته میشود. تجربه شخصی من این است که در مورد همکاری با سازمانهای وابسته به سازمان ملل و بانک جهانی، اگر قرار باشد آنها با گردآوری انبوه اطلاعات یک نظام مرکزی تدارک ببینند، تردید وجود دارد. جایی که یک تعاونی یا کنسرسیوم از سازمانها پیرامون امنیت یا نفع مشترک گردهم میآیند، رهیافت اشتراک دادهها موفق تر است. فنآوریهای جدید شیوههایی جهت وصول اطمینان از تضمین امنیت اطلاعات فراهم میکنند. بالطبع، دراین صورت کاربر نیز اطمینان و اعتماد بیشتری به دادهها و نظام پیدا میکند. در نتیجه نهایتا با مجموعهای از وبها مواجه خواهیم بود که از اطمینان لازم برای کاربردهای مختلف توسط گروههای متفاوت برخوردار هستند. این شبکهها نسبت به نظامهای موجود که مبتنی بر یک سازمان فراهم کننده محتوا هستند، خدمات بهتری میتوانند ارائه کنند.
● وب معنایی چگونه بر نظام شما اثر میگذارد؟
همه گروههای فراهم کننده اطلاعات روی وب پیشاپیش با انتخاب ابربرچسبهای بکار رفته در صفحات وب خود، به نحوی در ایجاد نوعی وب معنایی مشارکت کرده اند. ممکن در حال استفاده از یک بانک اطلاعاتی برای ایجاد وب سایت خود باشید. دراین صورت احتمالا با ایکس. ام. ال به عنوان شیوهای جهت ارسال دادهها به دیگران و دریافت دادهها از دیگر منابع به منظور درون داد دستهای دادهها آشنا باشید. وقتی این موارد پیچیده تر میشوند، ممکن است از نرمافزارهای کاربردیای استفاده کنید که معرف لایههای منطق و برهان در وب معنایی هستند. به عنوان مثال ممکن است تنها پذیرای دروندادی باشید که با معیارهای خاصی مطابقت داشته باشد، به یک موضوع خاص مربوط باشد و به دوره زمانی خاصی محدود شود. بسیاری از وب سایتهای موجود دارای حوزههای امن متکی بر رمز عبور هستند اما مشکل توسعه وب سایت ها، به ایجاد اطمینان هنگام همکاری با سایر فراهم کنندگان اطلاعات جهت ایجاد خدمات مشترک یا همکاری با کاربران جهت ارائه خدمات برمی گردد.
روشن است مادامی که وب معنایی تا قبل از رسیدن به دیدگاههای مطرح شده توسط افرادی چون تیم برنرزلی همچنان به تکامل خود ادامه میدهد، ما باید وب سایتهای خود را جزئی از یک کل در نظر بگیریم و نه درانزوا از دیگر سایتها. با توجه به این ایده، ارزش آن را دارد که توجه خود را معطوف شیوه ایجاد وب سایتها کرده و با بهره گیری از فنآوریهای نوین به همکاری با دیگران جهت تدارک خدمات روی آوریم.
