وزنم را چگونه بیشتر کنم؟

آقای جوادی که شاخص توده بدنی‌اش ۶/۱۷ و در محدوده کم‌وزنی است، از لاغری شکایت دارد و می‌خواهد وزن اضافه کند. با ایشان گفت‌وگو کرده‌ایم و نظر متخصصان را هم پرسیده‌ایم. «سلامت» امیدوار است بار دومی که با حمیدرضا جوادی گفت‌وگو می‌کند، او توانسته باشد با استفاده از توصیه‌های متخصصان، بر مشکلش غلبه کند. شما فکر می‌کنید آن روز جای علامت سؤال در نمودار کناری این صفحه را چگونه پر خواهیم کرد؛ چند کیلوگرم در چند ماه؟ پرسش آقای جوادی، جوان ۲۲ ساله و دانشجوی بیهوشی دانشگاه تهران، از متخصصان «سلامت» ازدواج تاثیری در افزایش وزن دارد یا نه؟ ▪ چرا می‌خواهید وزن اضافه کنید؟ مگر لاغری مشکلی برایتان ایجاد کرده است؟ بیشتر به خاطر تناسب‌اندام تمایل دارم وزنم به حد ایده‌آل و استاندارد برسد. دست‌ها و پاهای کشیده و لاغر را دوست‌ ندارم. تهیه کفش و لباس هم برایم مشکل است. دوست دارم تناسب اندام داشته باشم. ▪ مشکل جسمی‌ یا بیماری خاصی ندارید؟ از زمان تولد پرولاپس قلبی ارثی دارم که برای آن دارو مصرف می‌کنم. لوزه‌ام را هم عمل کرده‌ام. غیر از این ۲ مورد، مشکل جسمی‌ و بیماری خاصی ندارم. ▪ برای افزایش وزنتان چه کاری انجام داده‌اید؟ ۶ ماه قبل به یک متخصص تغذیه مراجعه کردم. رژیم خاصی به من توصیه شد اما با توجه به شرایط حال حاضرم نتوانستم بیشتر از یک هفته آن را ادامه دهم. ▪ چه شرایطی؟ در حال حاضر دانشجوی رشته بیهوشی و ساکن خوابگاه امیرآباد تهران هستم. وضعیت تغذیه‌ای دانشجوها به‌گونه‌ای نیست که بتوانند رژیم غذایی متخصص تغذیه را رعایت کنند. از طرفی درس خواندن و سرکلاس‌ها حاضر شدن و کارهای عملی وقت چندانی برای غذا پختن برایم نمی‌گذارد و مجبورم از برنامه غذایی دانشگاه پیروی کنم. معمولا غذاهایی هم که به ما می‌دهند، ارزش غذایی چندانی ندارد. میوه و سبزی هم در برنامه غذایی دانشگاه معمولا یا وجود ندارد یا خیلی کم است. ▪ برای افزایش وزن قرص، دارو یا مکمل خاصی مصرف کرده‌اید؟ مدتی کوتاه با دوستانم یک برنامه ورزشی در سالن ورزشی خوابگاه داشتیم و پودرهای خاصی هم مصرف می‌کردیم ولی وقتی متوجه شدم این پودرها برای بدن خطرناک هستند، مصرف آنها را کنار گذاشتم. در ضمن به خاطر اینکه مرتب سرما می‌خورم، ویتامین C می‌خورم و‌ هر ماه آمپول‌های ب‌کمپلکس و ۲۱B می‌زنم. ▪ چقدر فعالیت بدنی دارید؟ اهل ورزش هستید؟ نه زیاد، ورزش خاصی انجام نمی‌دهم و خیلی کم پیاده‌روی می‌کنم. ▪ افراد خانواده‌تان هم لاغر هستند؟ من یک خواهر و ۲ برادر دارم که هیچ‌کدامشان لاغر نیستند و اندام متناسبی دارند فقط پدرم لاغر است، البته نه به اندازه من. لاغری من خیلی چشمگیر است. به‌خصوص اینکه در بین تمام اقوام، فردی هم قد من پیدا نمی‌شود. ▪ پرسش خاصی از متخصصان «سلامت» ندارید؟ چرا، می‌خواستم بدانم ازدواج تاثیری در افزایش وزن دارد یا نه. ● نگاه متخصص تغذیه تاکیددکتر تیرنگ نیستانی به سوژه «میزگرد تغذیه» ازدواج چرا و چگونه چاق‌مان می‌کند؟ ▪ وزن مناسب برای آقای جوادی چقدر است و چقدر کمبود وزن دارند؟ ابتدا باید دانست ایشان طی سال گذشته و مخصوصا در ۶ ماه گذشته تغییر وزن داشته‌اند یا نه؟ به عبارت ساده‌تر، کاهش وزن ناخواسته داشته‌اند یا همیشه وزنشان همین‌‌قدر بوده است. اگر این آقا با توجه به قدشان، ‌۷۰ کیلوگرم وزن داشتند، لاغر محسوب می‌شدند و الان که وزنشان زیر ۷۰ کیلو است، یعنی قطعا کمبود وزن دارند. ▪ کمبود وزن چه عللی می‌تواند داشته باشد؟ وزن برخی افراد بدون اینکه بیماری یا مشکل خاصی داشته باشند کم است و سرشتی سوخت و سازشان بالاست. چه بسا مقدار کالری دریافتی‌شان بسیار بالا باشد ولی افزایش وزن چندانی ندارند. درحقیقت، بدنشان بخش زیادی از کالری را هدر می‌دهد. ▪ به نظر شما لاغری یک بیماری محسوب می‌شود؟ اگر فرد لاغری، کاهش وزن محسوسی در چند ماه گذشته نداشته‌باشد و به‌ بیماری متابولیکی و مشکل تیرویید،‌ مشکل دریافت مواد غذایی و بی‌اشتهایی مبتلا نباشد، مورد علت مشکل جسمی نیست. در کتاب‌های تشخیص پزشکی برای افراد چاق عنوان وجود دارد اما برای افراد لاغر نه؛ یعنی لاغری به جز لاغری ناشی از سوء‌تغذیه و یا بیماری غدد و متابولیک بیماری محسوب نمی‌شود که بخواهد درمان شود؛ بنابراین هیچ درمانی ندارد. ▪ آیا بیشتر غذا خوردن می‌تواند باعث افزایش وزن ایشان شود؟ اگر بخواهند فقط با دریافت کالری بیشتر وزن اضافه کنند، کار بسیار سختی است؛ هم از نظر اقتصادی به صرفه نیست چون غذاهایی که پرکالری هستند و حجم نسبتا کمی‌ دارند، معمولا پرهزینه‌اند و هم به نفع سلامت نیست. وزنی که با دریافت کالری اضافه در فرد ایجاد ‌شود، بافت چربی است چون با غذا خوردن کسی عضله پیدا نمی‌کند. همچنین خطر بروز بیماری‌های قلبی- عروقی در اثر تجمع چربی در بدن به وجود می‌آید. خیلی وقت‌ها چنین افزایش وزن‌هایی به شکل چاقی موضعی نمایان می‌شود مثلا یک فرد لاغر ممکن است شکم پیدا کند که این از نظر ظاهری زیبا نیست. اگر فردی سرشتی لاغر باشد، افزایش وزن او برگشت‌پذیر است؛ یعنی به محض بازگشت به شرایط طبیعی زندگی و دریافت نکردن کالری، فرد به وزن قبلی خود برخواهد گشت. ▪ آقای جوادی برای نزدیک شدن به وزن طبیعی باید چه کاری انجام دهند؟ اول باید معلوم شود مشکل پزشکی دارند یا تغذیه‌ای. برای اینکه مشخص شود مشکل تغذیه‌ای است یا خیر به چند عامل باید توجه کرد؛ اینکه نظم غذایی دارند یا نه؛ این نکته خیلی مهم است. افراد کم وزن حجم معده کمی‌ دارند. با توجه به اینکه ایشان دانشجو است، احتمالا وقت کافی برای خوردن صبحانه ندارند، در نتیجه حداقل ۲۵ درصد از انرژی مورد نیاز یک روز را دریافت نمی‌کنند. نکته دوم، هله‌هوله‌خوری است. خوردن تنقلات و بیسکویت و کیک بین روز باعث می‌شود فرد برای ناهار یا شام احساس بی‌اشتهایی ‌کند بنابراین باید در برنامه غذایی تنوع، تعادل و تناسب داشته باشند. به نظر من این آقا بهتر است با قد و وزنشان کنار بیاید. ایشان به درمان خاصی نیاز ندارند چون هر چه سنشان بیشتر شود آهسته‌آهسته به وزنشان نیز اضافه می‌شود اما اگر لاغری خیلی اذیتشان می‌کند و قصد دارند با تغذیه وزن اضافه کنند، باید بدانند این کار برگشت‌پذیر، هزینه‌بر و سخت است. ضمن اینکه اصلا از لحاظ پزشکی توصیه نمی‌شود. در پزشکی، سلامت فرد مهم است، نه خواسته او. آقای جوادی باید ورزش کنند ولی نوع ورزش هم اهمیت دارد. ورزش‌های هوازی مانند دویدن، فوتبال و شنا مناسب هستند ولی نه برای افزایش وزن. تنها ورزشی که می‌تواند به ایشان کمک کند، ورزش‌های قدرتی است یعنی کار با وزنه و با دستگاه. این ورزش‌ها چند خاصیت دارند؛ یکی اینکه با انجام آنها نیاز به دریافت کالری بیشتر و اشتها بهتر خواهد شد و دیگر اینکه افزایش وزن ناشی از توده ماهیچه‌ای خواهد بود نه بافت چربی. ▪ آیا ازدواج در افزایش وزن تاثیر دارد؟ بله، این اتفاق معمولا برای زوج‌های جوان می‌افتد و به‌خصوص در خانم‌ها این افزایش وزن بیشتر است. علت این است که در اوایل ازدواج زوج‌ها بیشتر به میهمانی می‌روند. در فرهنگ ایرانی نیز قدردانی از زحمات میزبان با پرخوری تجلی پیدا می‌کند که همین پرخوری‌ها کم‌کم باعث اضافه وزن خواهد شد. از طرفی معمولا زوج‌های جوان بیشتر به رستوران می‌روند در نتیجه بعد از چند ماه شاهد چاق‌تر شدن آنها هستیم. ▪ با توجه به اینکه آقای جوادی دانشجو هستند و شرایط خاصی دارند، چه توصیه‌ای به ایشان دارید؟ اول اینکه نظم غذایی داشته باشند. دوم، ورزش کنند زیرا داشتن فعالیت بدنی منظم و ادامه آن هم تاثیر دارد. الزاما فعالیت‌های بدنی سخت که بعد از مدتی فرد را خسته و از ورزش زده می‌کند، مدنظر نیست. نوع ورزش باید طوری باشد که فرد به انجام آن علاقه داشته باشد و بتواند آن را به مدت طولانی و در تمام عمر ادامه دهد. ● نگاه فوق‌تخصص غدد و متابولیسم علل کاهش اشتها دکتر سیدمحسن خوش‌نیت عضو هیات علمی ‎دانشگاه علوم پزشکی تهران آقای جوادی باید به وسیله پزشک معاینه و از نظر مشکلاتی مانند نارسایی غده آدرنال (که ممکن است با کاهش وزن و کاهش اشتها همراه باشد)، سوء‌جذب، ‌سوء‌هاضمه و بیماری‎های دستگاه گوارش بررسی شوند. کم‌اشتهایی و کم‌غذایی آثاری در بدن دارد و می‎تواند باعث فقر آهن، کمبود ویتامین‎ها و مواد معدنی شود. گاهی کم‌اشتهایی درجاتی از سوء‌تغذیه و درنتیجه فقرآهن را در پی خواهد داشت و فقرآهن اشتها را کم ‎و یک چرخه معیوب ایجاد می‌کند. بنابراین در قدم اول باید علت کاهش اشتها مشخص و سپس علت لاغری که در نتیجه کاهش اشتها رخ داده و در نهایت اینکه کم‌اشتهایی، کم‌غذایی و سوءتغذیه چه آثاری بر بدن گذاشته است، بررسی شود. اگر علت خاصی پیدا نشد، می‎توانند به متخصص تغذیه مراجعه و رژیم غذایی مناسب دریافت کنند. اقدام آقای جوادی در مورد مصرف پودرهای افزایش وزن درست نبوده است. این محصولات مضر و غیرمجاز حاوی مواد کورتونی هستند و مقداری افزایش وزن ایجاد می‎کنند. پودرهای افزایش وزن مقداری آمینواسید و پروتئین‎های ساختگی و عمدتا ترکیب‌های داروهایی مشابه کورتون دارند که باعث افزایش وزن کاذب می‎شود. مصرف سرخود کورتون می‎تواند باعث عوارضی شود. برخی افراد هم برای افزایش وزن خودسرانه آمپول دگزامتازون یا بتامتازون استفاده می‎کنند که باعث افزایش اشتها و تجمع چربی در بدن می‎شود اما همه این روش‎ها عارضه دارند و اصلا توصیه نمی‎شوند. ● نگاه متخصص فارماکوگنوزی عوارض پودرهای افزایش وزن دکتر غلامرضا امین استاد دانشکده داروسازی دانشگاه تهران در تهیه داروها و پودرهای مختلف افزایش وزن و اشتها از مواد و ترکیب‌های شیمیایی که ممکن است خیلی خطرناک باشند، استفاده می‌شود. این محصولات اغلب حاوی ترکیب‌های شیمیایی‌ای هستند که ترشح هورمون‎ها را افزایش می‌دهند و وقتی مصرفشان قطع شود، فرد به وضع قبلی برمی‌گردد و حتی ممکن است عارضه داشته باشند و مشکلاتی برای فرد ایجاد کنند. خوددرمانی کار نادرستی است و نباید به این علت که در ظاهرشان مشکل خاصی ندارند و فکر می‌کنند سالم هستند، به پزشک مراجعه نکنند. خوردن حبوبات و مواد غذایی‌ای مانند سیب‌زمینی و انواع غلات به افزایش وزن ایشان کمک می‌کند. ادویه‌های خوراکی و چاشنی‌ها نیز محرک اشتها هستند اما اینها راه چاره نیست و نکته مهم مشخص شدن علت لاغری است. ● نگاه متخصص پزشکی ورزشی ورزش‌هایی که وزن را افزایش می‌دهند دکتر ‌هاله دادگستر عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران ورزش منظم با افزایش اشتها، می‌تواند تا حدی باعث افزایش وزن تدریجی شود. برای افزایش وزن، ورزش‌های قدرتی و مقاومتی مانند کار با وزنه و کش‌های مقاومتی توصیه می‌شود. این ورزش‌ها با افزایش حجم عضله باعث افزایش وزن می‌شوند. آقای جوادی با توجه به سن‌شان ممنوعیت خاصی برای هیچ نوع ورزشی ندارند و باید بدون استفاده از مکمل‌ها و هورمون‌های غیرمجاز ورزش‌های قدرتی را شروع کنند. بهتر است این ورزش‌ها در شروع هفته‌ای ۲ روز (بین هر جلسه تمرین ۴۸ ساعت فاصله باشد) و در ادامه با تنوع حرکات ورزشی و تمرین‌ها و درگیر شدن گروه‌های عضلانی مختلف ۳ روز در هفته انجام شوند و بین هر جلسه تمرینی، ۲۴ ساعت فاصله باشد. رعایت فاصله زمانی و افزایش تدریجی شدت این تمرین‌ها برای پیشگیری از فشار عضلانی و تاندونی است. مدت زمان پیشنهادی هر جلسه ورزشی هم ۴۵ دقیقه تا یک ساعت است. ● نگاه متخصص قلب و عروق لاغری ربطی به پرولاپس قلبی ندارد دکتر منوچهر قارونی استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران پرولاپس میترال شایع‌ترین بیماری مادرزادی قلبی است و مشکل خاصی برای فرد ایجاد نمی‌کند. از هر ۱۰۰ نفر شاید ۳۰ نفر دچار این مشکل باشند و در خانم‌ها شایع‌تر از آقایان است. در این بیماری دریچه میترال پایین می‌ایستد و ممکن است با سردرد همراه باشد و فرد در زمستان، احساس سردی دست و پا داشته باشد. آقای جوادی از نظر من مشکل خاصی ندارد و مشکل قلبی‌اش چندان جدی و مهم نیست و فقط باید با آرامش و مصرف پروپرانولول کنترل شود. پرولاپس قلبی هیچ ربطی به کم‌وزنی‌ و لاغری‌ ندارد.