پایش رشد کودک را جدی بگیرید

پایش رشد یکی از عمده‌ترین نیازهای جامعه اطفال امروز کشور ماست؛ چرا که زمانی بود که بیماری‌های قابل پیشگیری مشکل عمده بچه‌های ما بود اما این مساله با واکسیناسیون همگانی حل شد... سپس بیماری‌های اسهالی، خودشان را به عنوان مشکل عمده نشان دادند اما امروزه سوءتغذیه‌ای که ما در کشورمان از دو طیفش مشکل داریم (هم کم‌وزنی، هم بیش‌وزنی) مشکل عمده جامعه ماست و این قابل کنترل نیست مگر اینکه پایش رشد به صورت یک فرهنگ در کشور ما نهادینه شود. بسیار مهم است که در بدو تولد، نوزادان وزن شوند. در ۳ روزگی مجددا نوزادان باید وزن شوند. در ۱۵ روزگی و یک ماهگی و سپس تا یک سالگی ماهی یک‌بار، سال دوم هر ۲ ماه یکبار، سال سوم هر ۳ ماه یک‌بار و بعد از آن هر ۶ ماه یک بار. این وزن‌ها باید پشت کارت واکسن بچه‌ها درج و علامت زده شود و این علایم به هم وصل شود. خطی که از وصل شدن وزن بچه‌ حاصل می‌شود، منحنی رشد این بچه است و مهم نیست که در کجای این منحنی قرار گرفته باشد. مهم این است که خطی که حاصل می‌شود، موازی خطوطی باشد که در منحنی رشد به صورت استاندارد وجود دارد. مقایسه بچه‌ها با همدیگر نیز اصلا درست نیست. هر بچه باید با خودش مقایسه شود و وسیله مقایسه هم همین منحنی رشد است. تا وقتی موازی باشد، عالی است. اگر سربالا برود، اضافه‌وزن وجود دارد و باید برای آن برنامه‌ریزی شود و اگر سر پایینی برود، کمبود وزن است و باز باید برنامه‌ریزی شود. بسیاری از مادران شکایت دارند که اشتهای بچه‌شان کم است و کم می‌خورد ولی وقتی منحنی رشد ملاحظه می‌شود، مشخص می‌شود که رشد بچه عالی است. بنابراین والدین باید عادت کنند که به جای قضاوت چشمی، با منحنی راجع به اشتها و رشد و تغذیه کودکان قضاوت کنند. ● کی باید رشد کودک پایش شود؟ اگر شما هم مادر یک کوچولو باشید، حتما می‌دانید که برای کنترل و به اصطلاح پایش رشد او هر ماه باید به مراکز درمانی یا به پزشک مراجعه کنید تا از رشد کافی و سلامت کودک خود مطمئن شوید و در صورت بروز مشکل هرچه سریع‌تر و پیش از اینکه دیر شود، مراجعه کنید. ● پایش رشد یعنی چه؟ پایش رشد یعنی اینکه مراقب رشد کودک خود باشیم و از اینکه او در سلامت کامل است و مشکلی ندارد، اطمینان حاصل کنیم. وزن کردن مرتب کودک و ثبت وزن او در کارت مخصوص مراقبت و رسم منحنی رشد به والدین کودک کمک می‌کند که از کفایت تغذیه کودک و سلامت او مطمئن شوند. کودکان زیر ۵ سال جزو گروه‌های در معرض خطر هستند. چرا که در این سال‌ها امکان دارد کودکان بیشتر دچار بیماری شوند. وقتی سخن از رشد مطلوب به میان می‌آید، باید به این نکته توجه کنیم که اگر بچه‌ها در سن خاصی مواد غذایی مورد نیاز را دریافت نکنند، دچار عوارض و مشکلاتی می‌شوند که در دوران بعدی هم نمی‌توان آن را جبران کرد. پایش رشد در واقع به مادر و مراقب کودک کمک می‌کند که در اولین مرحله اختلال رشد را شناسایی کنند بعد باید علت آن را پیدا کنند و سپس مادر و مراقب کودک با کمک یکدیگر برای رفع مشکل برنامه‌ریزی کنند. اگر بچه‌ها در این دوران با کمبود مواد مغذی مواجه شوند، به سلول‌ها، به ویژه سلول‌های مغزی او آسیب وارد می‌شود و احتمال دارد رشد کودک دچار اختلال شود. به همین علت، پایش رشد از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و مادرها باید این پایش رشد را با وسواس و دقت دنبال کنند. ● پایش رشد؛ رشد از کی و تا کی؟ برنامه پایش از بدو تولد شروع می‌شود و تا پایان سال ششم زندگی کودک ادامه دارد. برای پایش رشد باید از کارت پایش رشد استفاده کرد. کارت پایش رشد، ابزاری بسیار ساده برای مراقبت از کودک است و در حقیقت، آینه سلامت اوست. اگر مادران به کارت مراقبت کودک نگاه کنند، متوجه می‌شوند که زمان تولد بچه با تاریخ مشخص شده است. همه مادران می‌دانند که روی کارت، خطوطی طراحی شده و براساس آن، کودکان هرماه مورد بررسی قرار می‌گیرند. این خطوط بیانگر میزان قد، وزن و دور سر کودک در حالت طبیعی است و قد و وزن و دور سر همه کودکان با آنها مقایسه شده و ثبت می‌شود. وزن کودک در اولین روز تولد را در خانه اول (جلوی مقدار وزنی که داشته) علامت می‌گذارند. برای ماه بعد، یک خط از یک ماهگی به طرف بالا رسم می‌کنند. سپس وزن کودک را اندازه گرفته و از روی عدد وزن هم یک خط به طرف داخل می‌کشند. محل برخورد این خط نقطه موردنظر است. به همین ترتیب هر ماه کودک را وزن کرده و این نقطه را پیدا می‌کنند. اما برای رسم نمودار باید نقطه هر ماه را یک خط به ماه بعد، وصل کنند. این خط در واقع رشد بچه را نشان می‌دهد و منحنی رشد به دست می‌آید. بهتر است برای هر کودک، عمل وزن کردن را در روز تولدش انجام دهند. مثلا اگر کودک در ۱۷ تیر به دنیا آمده، وزن کردن ماه بعدش ۱۷ مرداد و... همین‌طور به‌ترتیب جلو می‌رود. نکته مهم این است که بچه باید موازی خطوط از قبل چاپ شده در نمودار یا منحنی مرجع، رشد کند. اگر کودک هنگام تولد، وزنش کم باشد و حتی زیر خط صدک سوم قرار بگیرد، اما موازی خطوط رشد کند، مشکلی ندارد و سالم است. اما اگر در یک زمانی رشد متوقف شود و خط منحنی به جای اینکه موازی خطوط مرجع پیش رود به صورت افقی یا نزولی جلو برود، نشانه کمبود مواد مغذی در کودک است و او مشکل دارد. شاید کودک بیمار باشد و وزنش کاهش یافته یا به دلایلی بی‌اشتها شده است که باید این علت‌ها سریعا برطرف شود و بچه به وزن مطلوب برگردد. ما بارها دیده‌ایم که در این منحنی‌ها به دلیل اسهال کودکان، خطوط، سیر نزولی طی کرده و بعد از برطرف شدن آن و توجه کافی مادر به غذای بچه، دوباره وضعیت به حالت مطلوب برگشته است. ● خطر بی‌توجهی به پایش رشد اگر روند رشد کودک شما مطلوب نباشد، یعنی نمودار روی کارت رشد او افقی یا نزولی شود، نشانگر وجود ضعف و کمبود در کودک است. این به آن معنی است که کودک آمادگی ابتلا به بیماری‌ها را دارد. وقتی بچه‌ای سوء‌تغذیه داشته باشد، بیمار می‌شود و بیماری او طولانی‌تر می‌شود و سریع بهبود پیدا نمی‌کند و به همین دلیل بی‌اشتها می‌شود. دوباره این بی‌اشتهایی، سوء‌تغذیه او را تشدید می‌کند و این زنجیره سبب می‌شود که کودک ناتوان شود. کمبودهایی مثل کمبود روی و کمبود آهن ممکن است موجب بی‌اشتهای طفل باشد. در دوره نقاهت باید وعده‌های غذایی او را بیشتر کرد تا وزن از دست رفته را جبران کند. در دوره نقاهت کودک اشتهای بیشتری دارد و مادر باید مراقب باشد از این زمان برای تغذیه بهتر استفاده کند. کودکانی که مورد بی‌توجهی قرار می‌گیرند همیشه ضعیف و مستعد ابتلا به بیماری‌های متعدد هستند.