پزشکان و چالشی به نام فرزند پروری

اینکه شغل والدین می‌تواند روی جنبه‌های مختلف زندگی فرزندان تاثیر بگذارد، امری است که بسیار مورد بحث و بررسی قرار گرفته است و نظریه‌های متعدد و بعضی اوقات متناقضی در این مورد وجود دارد، اما یکی از مشاغلی که در مورد تاثیر آن در زندگی فرزندان اتفاق نظر بیشتر و شواهد متعددتری موجود است حرفه پزشکی است... این اثرات گاه مستقیما ناشی از وجوه این شغل است و گاه به صورت غیرمستقیم به حواشی و تبعات آن مرتبط است و در مواردی هم خصوصیات شخصی و شخصیتی پزشکان عامل این تاثیرات است که در شیوه‌های فرزندپروری، انتظارات و توقعات از فرزند، چگونگی مراقبت و میزان صرف وقت والدین و ... رخ می‌نماید. البته این مسایل در شرایط و خانواده‌های مختلف و در زمان‌های متفاوت به شکل‌های متمایزی بروز می‌کند و گاه اثرات مثبت، ولی بیشتر مواقع تاثیرات منفی آنها آشکار و مورد توجه است که در ادامه مطلب با تفصیل بیشتر به برخی از این موارد می‌پردازیم. اصولا ممکن است افراد براساس خصوصیاتی که دارند به شغلی خاص علاقه داشته باشند و به سمت آن بروند. از دیگر سو درگیری افراد با شغلی خاص در طول زمان می‌تواند تغییراتی در شخصیت و خصوصیات آنها ایجاد کند که همین ویژگی‌ها می‌تواند از عوامل موثر در برخورد افراد با فرزندان‌شان باشد. شاید این امر در بین پزشکان برجسته‌تر باشد که به دلیل سختی ورود به این رشته و مدت زیاد دوره‌های تحصیلی و صعوبت دوره آموزش پزشکی، عمدتا دارای صفات شخصیتی ویژه آن هستند که از آنها می‌توان به سخت‌کوشی، نظم، پشتکار، سخت‌گیری و تمایل به پیش‌بینی و کنترل اوضاع و در نهایت کمال‌طلبی‌شان اشاره کرد و همین صفات است که می‌تواند در تعامل ایشان با فرزندان‌شان تداخل کند. اصولا دارندگان این صفات، انتظاراتی فراتر از توانایی‌های متناسب با سن و سطح تکاملی فرزندان‌شان از آنها دارند، کمتر به نقاط‌قوت آنها توجه می‌کنند و کامیابی‌ها را عادی تلقی می‌کند و برعکس نقاط‌ضعف فرزندان را برنمی‌تابند و به شدت مورد حمله قرار می‌دهند و ناکامی و شکست‌ها را به ضعف و ناتوانی و عدم مسوولیت‌پذیری کودک نسبت داده و او را ملامت و سرزنش می‌کنند، بنابراین، در این شرایط کودک زمانی می‌تواند توجهات مثبت والدین را دریافت کند که همیشه در کارها و مسوولیت‌هایش به خوبی و در حد کمال مطلوب عمل کند و به همین دلیل ممکن است خود این صفات را درونی‌سازی کرده یا دچار اضطراب شود یا در صورت ناکامی در جلب رضایت والدین شروع به انجام رفتارهای منفی و لجبازانه بکند تا بلکه بتواند توجه منفی والدین را اخذ کند و یا خشم خود را به سوی آنها روانه سازد و این مسایل خود تربیت و پرورش کودک را سخت‌تر کرده و با جنبه‌های دیگر مواجهه کودک با والدین تداخل می‌کند. ● صرف زمان مناسب برای فرزندان مولفه مهم دیگر فرزندپروری، صرف زمان مناسب و متناسب برای فرزندان از سوی والدین است که برای رفع نیازهای طبیعی کودکان مانند نیازهای نظارتی، تغذیه‌ای، طبی و... لازم و حیاتی است. اینکه پزشکان اصولا گرفتاری‌های شغلی زیادی دارند که مستلزم صرف وقت است، امری شناخته‌شده است. پزشکان مجبورند که در شیفت‌های مختلف کاری خدمت کنند که ممکن است با ساعت‌های معمول زندگی کودکان هم‌خوانی و تطابق نداشته باشد و به این ترتیب این زمان که صرف کار می‌شود باید از زمانی که لازم بود صرف فرزندان بشود کسر شود و کودک این بار به شکلی دیگر از حق خود که بودن در کنار والدین است محروم می‌شود. این محرومیت وقتی بارزتر می‌شود که به این مسایل، مشکلات ناشی از دوره‌های متعدد و طولانی تحصیلی پزشکان، طرح خارج از مرکز و نقل‌مکان‌های متعدد را بیفزایید که عملا روند طبیعی تکامل کودک در سایه ارتباط کامل و موثر با والدین را مختل می‌کند. از سوی دیگر استرس‌ها و تنش‌های زیاد شغلی پزشکان هم به صورت مستقیم به فرزندان منتقل می‌شود و هم به صورت غیرمستقیم و از طریق فرسوده‌سازی والدین خسته و تنیده روی کودکان تاثیر می‌‌گذارد و این کودکان در مجموع استرس و فشارهای روانی بیشتری از همتایان تجربه می‌کنند. در کنار این امر می‌توان به استرس‌های مادران پزشک در هنگام بارداری هم اشاره کرد که اثرات منفی آن روی کودک اثبات شده است. اتفاق شایع دیگری که در زندگی پزشکان روی می‌دهد بچه‌دار شدن در سنین بالا است که ناشی از مسایل تحصیلی و شغلی است و این موضوع به دلیل ایجاد تفاوت سنی زیاد والدین و فرزندان و احتمالا عدم درک متقابل از خواست‌ها و نیازهای یکدیگر، می‌تواند مشکلات مضاعفی ایجاد کند که خصوصا در دوره‌های نوجوانی اهمیت بیشتری می‌یابد. ● انتظار جامعه از پزشکان در کنار همه این مسایل، انتظارات جامعه و مدارس از پزشکان بیشتر از دیگران بوده که طبیعتا همین انتظارات به فرزندان پزشکان هم منتقل شده و بنابراین توقعات اقتصادی از پزشکان افزایش می‌یابد که این خود علاوه بر ایجاد استرس بیشتر برای پزشکان به دلیل عدم تطابق با واقعیت‌های زندگی پزشکان (خصوصا پزشکان جوان و تازه‌کار)، سبب می‌شود که والدین نتوانند انتظارات اقتصادی فرزندان خود را برآورده سازند و این زمینه‌ساز برخی تقابل‌ها بین پزشکان و فرزندان‌شان می‌شود. موارد ذکر شده بخشی از مسایل پیش‌روی پزشکان در زمینه فرزند‌پروری و تعامل با فرزندان‌شان هستند که شاید بدون اغراق مشتی از خروار باشد. همچنین باید به این نکته توجه داشت که بروز این مشکلات در زمانی که یک یا هر دو والد پزشک باشند و یا اینکه پدر یا مادر پزشک باشند، نمودها و اثرات متفاوتی دارد و گاه در زمانی که یکی از والدین پزشک است، این امکان وجود دارد که عدم درک متقابل از سوی همسر بار و فشار افزایش یافته‌ای را روی والد پزشک تحمیل کرده و به طور غیرمستقیم در ارتباط والد و فرزند هم تداخل ایجاد کند. حال با این وصف این سوالات مطرح می‌شود که آیا فرزندان پزشکان از شغل والدین‌شان راضی هستند؟ آیا تمایل دارند که شغل والدین خود را دنبال کنند؟ آیا پزشکان خود مایل هستند که فرزندشان پزشکی را به عنوان شغل آینده خود برگزیند؟