پوست آینه سلامتی

پوست یکی از بزرگ‌ترین ارگانهای بدن است که ۱۶ درصد وزن آن را تشکیل می‌دهد. پوست اولین سد دفاعی را در مقابل عوامل بیماری‌زا و محیطی تشکیل می‌دهد. بنابر‌این همراه با ضمایم خود به سیستم محافظ نیز مرسوم شده است. پوست از دو لایه اصلی روپوست یا اپیدرم و میان ‌پوست یا درم که کوریوم نیز نامیده ‌می‌شود، تشکیل شده است. بافت همبند که در زیر درم قرار دارد، زیرپوست یا هیپودرم نامیده می‌شود که همان فاسیای سطحی است و در بعضی نواحی به چربی زیر جلدی تبدیل شده است. اپیدرم، بافت پوششی سنگفرشی مطبق ساده ‌شده‌ای است که ضخامت آن در پوست ضخیم (کف دست و پا) به حدود یک میلیمتر و در پوست‌های نازک به یک دهم میلیمتر می‌رسد. اپیدرم عمدتا از سلولهای شاخی ‌شونده به نام کراتینوسیت و سه نوع سلول دیگر به نامهای ‌ملانوسیت، سلول سلولهای مرکل و سلولهای لانگرهانس تشکیل شده است. از آنجا که خصوصیات مورفولوژیک کراتینوسیتها از عمق به سطح ضمن پیشرفت شاخی شدن تغییر می‌نماید، پنج طبقه در آن قابل تشخیص است. سطح پوست حاوی شیارها و برآمدگیهای متعددی است که در مجموع به نام خطوط پوستی موسومند. الگوی این خطوط در افراد مختلف متفاوت بوده و به‌طور ژنتیکی کنترل می‌شود. الگوی اختصاصی این خطوط در انگشتان افراد برای انگشت‌ نگاری و تشخیص هویت و در کف دست برای کف ‌بینی مورد استفاده قرار می‌گیرد. با گذشت زمان واکنش‌های بیوشیمیایی متعددی در بدن انسان رخ می‌دهند که به تدریج باعث تغییراتی درپوست می‌شوند مثلا سلول‌های اپیدرم (لایه سطحی پوست) به‌راحتی نمی‌ریزند و رشته‌های کلاژن و الاستین نیزمی‌شکنند. پوست مثل سابق قادر به حفظ رطوبت خود نیست. همچنین قدرت پوست برای مقابله با عفونت‌ها، درک احساسات و تنظیم دمای بدن کاهش می‌یابد. «دی‌ان‌ای » که تکثیر سلولها را کنترل می‌کند ممکن است آسیب دیده و این تکثیر از کنترل خارج شده، منجر به سرطان شود. تخریب کلاژن و الاستین و نیروی جاذبه به مرورزمان باعث برخی تغییرات مشخص می‌شوند: خطوط ظریف اطراف چشم به وجود می‌آید، خطوط کنار دهان و روی پیشانی عمیق شده و همچنین پوست شل شده، افتادگی پیدامی کند. ناخن‌ها هم تدریجا شکننده ترشده و موها نازک می‌شوند. ● پیری ناشی از نورآفتاب بزرگ‌ترین عامل آسیب رسان به پوست، پدیده افزایش سن نیست بلکه نورآفتاب است. طی سالیان و به مرور زمان تابش نورخورشید باعث چروکهای سطحی و عمیق درپوست می‌شود، پوست را شل و متورم کرده، رنگ کدر و زردی به آن می‌دهد، ظاهر پوست چرم مانند و خشک و گاهی توام با پوسته ریزی می‌گردد. آفتاب احتمال ایجاد سرطان پوست را هم افزایش می‌دهد. نورآفتاب کلاژن را کاهش می‌دهد و باعث ایجاد و افزایش بعضی خالها و لک‌های پوستی می‌شود. برخی از این تغییرات را درعکس زیر درصورت یک زن میانسال مشاهده می‌کنید: چگونه پیری ناشی از افزایش سن را از پیری‌ای که در اثر نورآفتاب ایجاد می‌شود، تشخیص دهیم؟ این امر به راحتی قابل تشخیص است. به خطوط و چین وچروک و قوام پوست صورت و پشت دستتان نگاه کنید. حال آن را با قسمتی از پوست که زیاد آفتاب نخورده مانند ناحیه شکم خود مقایسه نمایید. خواهید دید که تفاوت زیاد است. ● بهداشت پوست شاید دیده باشید کسانی را که خیلی بیشتر یا کمتر از سن حقیقی شان به‌ نظر می‌‌رسند. برخی خیلی جوان‌تر یا خیلی ‌مسن ‌تر از سن واقعی ‌شان به‌ نظر می‌‌رسند. خیلی‌ها تصور می‌کنند به کسانی که چهره ‌شان جوان می‌‌ماند، خوش می‌‌گذرد و برعکس، آن‌هایی که زیر بار مشکلات زندگی خم می‌‌شوند، زودتر صورت ‌شان چروک برمی ‌دارد. اما یکی از مهم ترین دلایل پیری پوست، تخریب سلولی توسط رادیکال‌های آزاد است. رادیکال‌های آزاد که بسیار فعال هستند، به ساختار سلولی بدن حمله می‌کنند و آنها را از بین می‌برند. عمده ترین منبع تولید کننده رادیکال‌های آزاد، سوخت سلولی است که هر لحظه در تمام سلول‌های بدن به مصرف می‌رسند، به‌طور کلی هر چه تولید رادیکال‌های آزاد بیشتر باشد، طول عمر فرد کوتاه تر خواهد بود. آنتی اکسیدان‌ها موادی هستند که اثر رادیکال‌های آزاد را از بین می‌برند و از عمل آنها در بدن جلوگیری می‌کنند. آنچه در پوست موجب تولید بیشتر آنتی اکسیدان می‌شود، نور خورشید و بعضی کرم‌های پوست است. آنتی اکسیدان‌ها عاملی قوی و ممانعت کننده در برابر آسیب‌های محیطی پوست هستند و روند پیری پوست را کند می‌کنند. البته همه کرم‌های آنتی اکسیدانی قابل اعتماد نیستند و اثر آنها بستگی به نفوذ پذیری پوست و دیگر مواد موجود در کرم دارد. به نظر می‌رسد افزایش مصرف مواد غذایی حاوی آنتی اکسیدان، از پوست در برابر تخریب رادیکال‌های آزاد محافظت می‌کند. البته نتایج قطعی آنتی اکسیدان‌های مواد غذایی بیان نشده است و تنها اثرات غیرمستقیمی از آنها دیده شده است. یک خصوصیت مهم مواد آنتی اکسیدانی، محلول بودن در آب و در چربی است، زیرا بافت سلولی بدن به گونه‌ای است که غشا‌ها از جنس چربی و فضای خارج و داخل سلول، آب است. از این رو آنتی اکسیدان‌های محلول در آب، از خارج و داخل سلول محافظت می‌کنند و انواع محلول در چربی‌ها غشا را تازه و جوان نگه می‌دارند. پس هر دو نوع مورد نیاز هستند تا یک سد محافظتی مناسب، در برابر رادیکال‌های آزاد به‌وجود آورند. سه نمونه از آنتی اکسیدان‌های قوی که دارای اثرات مفیدی بر پوست هستند؛ ▪ ویتامینE: ویتامینE که یک ویتامین محلول در چربی است، ازغشای سلولی، لیپو پروتئین‌ها و ساختارهای چربی بدن محافظت می‌کند. بیشتر غشای سلول از چربی‌هایی غیراشباعی تشکیل شده است که به رادیکال‌های آزاد بسیار حساس هستند و مصرف ویتامینE چه به شکل خوراکی و چه به صورت موضعی، اثر محافظتی مناسبی بر غشا سلول دارد. ▪ فلاوانوئیدها : دسته متنوعی از رنگدانه‌های گیاهی هستند که باعث ایجاد رنگ متنوع در سبزیجات می‌شوند و عمل آنها علاوه بر جذب حیوانات و حشرات، محافظت گیاه در برابر آسیب‌های محیطی است. علاوه بر اثر آنتی اکسیدانی بعضی فلاوانوئیدها، اثر ضد آلرژیک، ضد‌سرطان، ضد ویروس و ضد التهابی نیز دارند. بیش از چهار هزار نوع از آنها شناسایی و دسته بندی شده است، ولی تحقیقات روی تعداد معدودی از آنها صورت گرفته است. در زمینه اثرات مفید بر پوست، دو گونه از آنها بسیار موثر شناخته شده‌اند که عبارتند از: ۱) پروآنتوسیانین‌ها ( در انگور ) ۲) پلی فنل ها ( در چای سبز) کوآنزیمQ۱۰، لیپوئیک اسید، سیستئین و متیونین در اصل آنتی اکسیدان هستند، ولی اعمال مهم دیگری در بدن دارند و به‌طور طبیعی در بدن موجودند. اولین قدم مراقبت از پوست، تمیزکردن آن است. عرق، چربی، گرد و غبار، لوازم آرایشی، چرک و باکتری‌ها را نمی توان با شست وشوی معمولی پاک کرد. برای پاک کردن صورت به پاک کننده مناسب نیاز دارید. کرم های پاک کننده در منافذ پوست نفوذ و عمیقا پوست را پاک می کنند. همانطور که بارها ذکر شده، رژیم مناسب برای حفظ سلامت پوست تقریبا همان رژیمی است که برای حفظ سلامت کل بدن نیاز است. دلیل این است که رژیم مناسب برای سلامت کل بدن، فرآیند پیری سلولی را کند می‌سازد و پوست نیز به عنوان جزئی از بدن با این رژیم سلامتی بیشتری به‌دست می‌آورد. ● تعادل و تنوع در تغذیه امروزه رعایت یک رژیم متعادل در همه جا توصیه می‌شود. ولی واقعا یک رژیم متعادل چگونه است؟ منظور متخصصان تغذیه از رعایت یک رژیم متعادل، دریافت کافی تمامی مواد مغذی مورد نیاز است تا فرد دچار سوء‌تغذیه پروتئین و کمبود ویتامین و املاح نشود. اجرای چنین برنامه‌ای نقش مهمی در زندگی بسیاری از افراد، خصوصا کسانی که علاقه زیادی به مصرف غذای بیرون از منزل را دارند، ایفا می‌کند. البته به خاطر داشته باشید برای اینکه بتوانیم با مواد غذایی طبیعی از فرآیند پیری جلوگیری کنیم، لازم است یکسری مواد غذایی را بیش از مقدار مورد نیاز مصرف کنیم. استفاده از هرم غذایی و برنامه راهنمای روزانه غذا (Daily Food Guide) یک شیوه آسان و قابل درک برای اطمینان از مصرف یک رژیم متعادل است. حتما از قدیمی ترها شنیده اید که مصرف مواد غذایی تازه کلید جوانی است. اکنون این مسئله از نظر علمی نیز به اثبات رسیده است. میوه و سبزی تازه از پیری زودرس پوست جلوگیری می‌کنند زیرا محتوی مقدار زیادی آنتی اکسیدان هستند. بسیاری از رنگدانه‌های شیمیایی یک که در میوه‌ها و سبزی‌ها موجودند خاصیت آنتی اکسیدانی بسیار بالایی دارند. این آنتی اکسیدان‌ها موجب جلوگیری از تخریب سلولی می‌شوند. بدین صورت که رادیکال‌های آزاد موجود در بدن خصوصا در منطقه پوست را که در تماس با محیط اطراف است، فلج کرده و جلوی عملکرد تخریبی آنها را می‌گیرند. برای اطمینان از وجود آنتی اکسیدان کافی در میوه و سبزی، آنها به‌صورت خام و تازه ( یا نیم پز ) مصرف کنید، چون حرارت و نگهداری در یخچال و فریزر محتوای آنتی‌اکسیدانی آنها را کاهش می‌دهد. پوستی که رطوبت کافی داشته باشد کمتر چروک می‌شود، پس با مصرف مقدار زیادی آب طی روز، آب مورد نیاز برای تعریق پوست را فراهم کنید تا خشک نشود. متخصصان توصیه می‌کنند که ۶ تا ۸ لیوان آب در روز بنوشید. قهوه و نوشابه منابع خوبی برای تامین مایعات نیستند زیرا حاوی کافئین هستند که یک ماده دیورتیک ( ادرار آور ) است و موجب دفع آب به‌صورت ادرار می‌شود. نکته دیگر اینکه ۲ تا ۳ ساعت قبل از خواب آب زیادی ننوشید زیرا ممکن است موجب افزایش ورم صبحگاهی و کشیدگی بیش از اندازه پوست شد. غیر از سوختن پوست زیر آفتاب ظهر،اضافه و کم کردن وزن به سرعت پوست را چروک می‌کند، زیرا با افزایش چربی بدن پوست کش آمده و با لاغر شدن، چربی بدن تحلیل می‌رود و پوست جمع شده، چروک می‌خورد. البته میزان جمع شدن پوست به سن فرد ( هر چه سن بالاتر باشد احتمال چروک شدن بیشتر است )، ژنتیک و دیگرعوامل موثر مثل نوع رژیم بستگی دارد. پس مراقب کالری مصرفی تان باشید تا دچار اضافه وزن نشوید و اگر قصد کاهش وزن دارید، حتما زیر نظر متخصص تغذیه رژیم بگیرید زیرا اضافه و کم کردن مرتب وزن، نه تنها برای پوست بلکه برای کل بدن مضر است. شیوه کلی پخت غذا استفاده از حرارت است و همانطوری که می‌دانید و تمامی شیمیدان‌ها گفته‌اند افزایش حرارت موجب تغییر محتوایی در مواد غذایی می‌شود. این به چه معنی است؟ بدین معناست که هر دفعه گرم کردن غذا، فرآیندهای تخریبی اکسیداسیون به سرعت بالا می‌رود؛ به عبارت دیگر حرارت، مواد مغذی و آنتی اکسیدان‌های موجود در غذا را کاهش و رادیکال‌های آزاد را افزایش می‌دهد. در نتیجه آنتی اکسیدان کمتر و رادیکال آزاد بیشتری دریافت می‌کنیم که عامل اصلی پیری پوست است. ولی نخوردن غذای پخته هم اشتباه است و نباید مصرف غذاهای پخته شده را قطع کنید تا از اثرات مخرب آن مصون باشید. باید مدت زمان پخت مواد غذایی را کاهش دهید و از سرخ کردن زیاد غذاها و پختن آنها با مقادیر فراوان روغن و چربی بپرهیزید. بهترین روش پخت، پختن غذا با مواد غذایی کاملا تازه در مدت کم و مصرف سریع آن است.